Khi vòng đàm phán ba bên giữa Nga, Ukraine và Mỹ diễn ra tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) trong tuần này, Ấn Độ đã âm thầm đẩy mạnh các nỗ lực trung gian hòa giải riêng nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn 4 năm ở quốc gia Đông Âu.

Ngoại trưởng Jaishankar (trái) và người đồng cấp Ukraine Andrii Sybiha trong chuyến thăm Kiev hồi tháng 9. Ảnh: Bộ Ngoại giao Ukraine

Ngày 10-11, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Ấn Độ Randhir Jaiswal cho biết New Delhi đang trao đổi với Kiev và Mát-xcơ-va “ở cấp cao nhất”. Bình luận này được đưa ra một ngày sau khi Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi điện đàm với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, còn Ngoại trưởng Subrahmanyam Jaishankar gọi điện cho người đồng cấp Nga Sergey Lavrov.

Động thái trên cho thấy New Delhi đang theo dõi sát sao tiến trình hòa bình Ukraine. Tương tự những thất bại ở các vòng đàm phán trước đây, cuộc đối thoại tại thủ đô Abu Dhabi của UAE trong ngày 10 và 11-11 đã kết thúc mà không đạt được đột phá nào.

Ấn Độ được đánh giá là bên trung gian hòa giải hợp lý trong cuộc xung đột, do nước này có quan hệ đối tác sâu sắc với Mát-xcơ-va và quan hệ hữu nghị với Kiev. Thủ tướng Modi đã nhiều lần kêu gọi chấm dứt chiến tranh và hiếm có nhà lãnh đạo nào ngoài phương Tây thúc đẩy hòa bình mạnh mẽ hơn ông.

Ngoài các bên tham chiến và những quốc gia láng giềng của họ, Ấn Độ cũng có những lý do riêng để thúc đẩy hòa bình tại Ukraine.

Viễn cảnh hòa bình này có thể mang lại cho Ấn Độ 3 lợi ích trực tiếp. Thứ nhất, nó có thể giảm bớt áp lực đối với an ninh năng lượng và lương thực. Cuộc chiến đã làm gián đoạn các thị trường dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, buộc Ấn Độ - quốc gia nhập khẩu phần lớn dầu thô - phải ứng phó với giá cả biến động mạnh.

Xung đột cũng khiến nguồn cung phân bón và dầu ăn bị thắt chặt, làm gia tăng lạm phát trong nước. Ấn Độ là nước nhập khẩu dầu thực vật lớn nhất thế giới và trước đây phần lớn nguồn cung của quốc gia Nam Á đến từ Ukraine. Trong tháng 9-2026, lượng dầu nhập khẩu này đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn 4 năm, buộc các nhà máy lọc dầu tăng cường mua dầu cọ từ Malaysia và Indonesia.

Nga đã tấn công cảng Ukraine, nơi xử lý nông sản và kim loại, chiếm khoảng 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này. Kiev đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào cảng ngũ cốc và cơ sở lọc dầu ở quốc gia láng giềng.

Việc xuất khẩu ngũ cốc qua Biển Đen bị phong tỏa đã khiến giá lương thực toàn cầu duy trì ở mức cao, gây tổn hại cho các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu như Ấn Độ. Đạt thỏa thuận hòa bình lâu dài sẽ góp phần ổn định giá năng lượng, khôi phục các chuỗi cung ứng và mở lại các tuyến vận tải biển, qua đó giảm áp lực lên hóa đơn nhập khẩu của Ấn Độ.

Thứ hai, khả năng ngoại giao của Ấn Độ trong việc củng cố quan hệ với cả Nga và Mỹ có thể được mở rộng. Trong nhiều năm qua, New Delhi đã thực hiện chính sách ngoại giao cân bằng thận trọng khi vừa mua vũ khí của Mát-xcơ-va và dầu mỏ với giá rẻ, vừa tăng cường quan hệ quốc phòng, công nghệ, thương mại với Washington. Sức ép từ phương Tây liên quan đến việc Ấn Độ mua hàng hóa Nga, trong đó có các đòn thuế quan của Mỹ, đã đặt New Delhi vào thế khó xử về ngoại giao và chấp nhận những sự đánh đổi tốn kém. Trong khi đó, hạ nhiệt căng thẳng xung đột Ukraine có thể giúp Ấn Độ theo đuổi quyền tự chủ chiến lược mà không bị xem là đang chọn phe, đồng thời hợp tác với Nga và Mỹ theo các điều kiện của riêng mình thay vì luôn phải ở thế thủ.

Thứ ba, những tiến triển về hòa bình tại Ukraine có thể tạo động lực mới cho quan hệ đối tác kinh tế và chiến lược ngày càng lớn giữa Ấn Độ và châu Âu. Châu Âu đã trở thành đối tác chủ chốt của New Delhi, khi Hiệp định thương mại tự do Ấn Độ - Liên minh châu Âu (EU), hợp tác quốc phòng và quan hệ công nghệ đều đang tăng tốc.

HẠNH NGUYÊN (Theo The Diplomat, Foreign Policy)