30/09/2014 - 21:02

Huấn luyện chuột rà soát bom mìn và chẩn đoán bệnh lao

Tổ chức phi chính phủ Apopo tại Tanzania đã cho ra đời một lứa chuột có khả năng phát hiện bệnh lao và đánh hơi những quả mìn chôn vùi dưới mặt đất – hai ẩn họa đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh mạng và cuộc sống người dân tại châu Phi.

Nhà sáng lập Apopo – Bart Weetjens – cho biết chuột của họ có nhiều tài năng, đặc biệt là khả năng đánh hơi thuốc nổ và mùi bệnh lao. Chúng làm việc rất nhanh. Đơn cử, một con chuột có thể rà soát hết một khu đất rộng hơn 18 mét vuông trong vòng 1 giờ, thay vì mất tới 50 giờ theo cách rà mìn truyền thống. Hay một con chuột chẩn đoán bệnh lao có thể đánh giá đúng 50 mẫu bệnh phẩm chỉ trong 8 phút, trong khi một nhân viên xét nghiệm phải mất cả ngày để làm việc này.

Một con chuột đang rà soát mìn trên thực địa (trái) và một con chuột chẩn đoán bệnh lao trong phòng thí nghiệm.

 

Các giai đoạn đầu huấn luyện chuột rà mìn và chuột nhận biết bệnh lao khá giống nhau. Khi chuột còn nhỏ, chúng được dạy cách làm việc với con người và được huấn luyện phản xạ có điều kiện với tiếng lách cách, liên tưởng tiếng động này với một phần thưởng (thường là đậu phộng hoặc chuối). Tiếp theo, những con chuột được tập làm quen với mùi hương cụ thể, chính là mùi thuốc nổ TNT hoặc mẫu bệnh phẩm dương tính với vi khuẩn lao. Những con chuột rà mìn sau đó được chuyển sang một hộp cát, nơi chúng thực thi nhiệm vụ phân biệt những viên vật liệu có mùi trà pha lẫn viên thuốc nổ TNT. Cuối cùng, chúng được huấn luyện thực tế trên một bãi mìn thử nghiệm chứa cả mìn thật và mìn đã bất hoạt. Thời gian huấn luyện như vậy kéo dài từ 9 tháng đến 1 năm. Trong khi đó, chuột nhận biết bệnh lao được cho thử nghiệm với nhiều mẫu bệnh phẩm khác nhau cùng lúc để đánh giá. Thời gian huấn luyện mất khoảng 6 tháng.

Theo ông Weetjens, các phương pháp xét nghiệm bệnh lao thông thường không đáng tin cậy, ít nhất là tại châu Phi. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhất trí với ý kiến này, khi cho rằng xét nghiệm máu chẩn đoán bệnh lao ở châu lục này là không chính xác. Bên cạnh đó, đại dịch HIV/AIDS cũng gây khó trong việc chẩn đoán bệnh, bởi vì "người có HIV/AIDS thường cho kết quả xét nghiệm âm tính do trong máu họ có rất ít vi khuẩn lao", Weetjens lý giải. Tuy nhiên, chuột đánh hơi bệnh lao của Apopo có thể tìm ra bệnh chỉ với vài con vi khuẩn.

Trong khi đó, dù rất khó xác định số lượng bom mìn tại Lục địa đen (các chuyên gia ước tính có tới hàng triệu quả), song thương vong mà nó gây ra thì có thể đếm được. Nhóm Giám sát mìn (Landmine Monitor) thuộc Tổ chức giám sát nhân quyền quốc tế ước tính đã có trên 18.000 vụ tai nạn gây ra bởi mìn và chất nổ còn sót lại sau chiến tranh ở các nước Liên minh châu Phi giai đoạn 1999-2013. Không chỉ gây nhiều thương vong, lượng mìn trong lòng đất còn chiếm nhiều diện tích đất vốn có thể giúp rất nhiều người làm kế sinh nhai. "Những cộng đồng bị ảnh hưởng thường sống trong sợ hãi do những hoạt động cần thiết cho sự sống, như lấy nước, nhặt củi hoặc trồng trọt … đều đẩy bản thân họ vào hiểm nguy" – ông Weetjens cho biết. Thậm chí, vùng đất nào bị nghi ngờ có mìn thì tiềm năng phát triển của nó coi như không có.

Được biết từ năm 2006, Weetjens đã bắt đầu thử nghiệm "những con chuột anh hùng" – danh xưng mà ông đặt cho chúng – tại các bãi mìn ở Mozambique. Thời điểm đó, Mozambique được xem là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi bom mìn, hậu quả của cuộc nội chiến đã kết thúc năm 1992. Apopo đã giúp nước này dọn sạch 6.693 quả mìn, 29.934 vũ khí và đạn dược, cùng với 1.087 quả bom. Dự kiến đến cuối năm nay, Mozambique sẽ không còn bom mìn. Apopo còn cho biết điểm rà soát mìn tiếp theo của họ là Angola – nước chịu ảnh hưởng của bom mìn nhiều thứ 3 thế giới. Cho đến nay, tổ chức này chưa bị tổn thất một con chuột rà mìn nào.

Bất chấp "tiếng xấu" của chuột là loài vật hay phá hoại và lây truyền dịch bệnh, tổ chức Apopo đã chứng minh được rằng những con chuột có thể trở thành anh hùng như con người. Ông Weetjens khẳng định chuột do Apopo nuôi dưỡng và huấn luyện thực sự có thể cứu sống hàng nghìn người.

HOÀNG ĐIỂU (Theo CNN)

Chia sẻ bài viết