Sỏi đường tiết niệu phổ biến nhất trong các bệnh lý hệ tiết niệu và chiếm khoảng 10-12% dân số. Cho nên, ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa tiết niệu để thăm khám và điều trị kịp thời.

Các bác sĩ lựa chọn phương pháp ít xâm lấn, điều trị hiệu quả và an toàn cho bệnh nhân bị sỏi thận, tiết niệu.

Đừng xem thường những viên sỏi nhỏ

Nhiều người phát hiện có sỏi nhưng cho rằng sỏi nhỏ không đáng lo, nên không điều trị. Theo ThS.BS Trần Hữu Thiện, Phó trưởng Khoa Thận - Tiết niệu, Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long, những viên sỏi nhỏ rất dễ di chuyển và rơi xuống niệu quản, gây tắc nghẽn cấp tính và bộc phát cơn đau quặn thận dữ dội.

Nếu không được xử trí kịp thời, bệnh để lại nhiều hậu quả nặng nề. Nghiêm trọng nhất là tình trạng ứ nước, ứ mủ tại thận do tắc nghẽn kéo dài làm giãn đài bể thận, suy giảm trực tiếp chức năng thận. Tình trạng nhiễm khuẩn đường tiết niệu đi kèm có thể tiến triển thành nhiễm trùng huyết, đe dọa tính mạng. Bên cạnh đó, sự cản trở lưu thông nước tiểu kéo dài sẽ dẫn đến suy thận cấp hoặc suy thận mạn tính, dẫn đến nguy cơ phải phụ thuộc vào lọc máu nhân tạo suốt đời.

Sỏi tiết niệu biểu hiện rất đa dạng. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện cơn đau quặn thận điển hình: đau dữ dội đột ngột vùng hông lưng, lan xuống bụng dưới, mặt trong đùi hoặc vùng bẹn - sinh dục. Cơn đau này không có tư thế giảm đau, thường phải dùng thuốc giảm đau chuyên khoa mới dịu đi. Đi kèm với cơn đau đau âm ỉ hoặc dữ dội là các rối loạn tiểu tiện, như: tiểu gắt, tiểu buốt, tiểu máu, tiểu ra mủ hoặc ra sỏi. Trong trường hợp có nhiễm trùng hoặc tắc nghẽn nặng, người bệnh có thể sốt cao, lạnh run hoặc lượng nước tiểu giảm đột ngột.

Bác sĩ khuyến cáo, khi xuất hiện các dấu hiệu trên, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau vì sẽ làm che khuất triệu chứng lâm sàng, gây khó khăn cho việc chẩn đoán. Càng không nên tự ý điều trị bằng các bài thuốc dân gian truyền miệng chưa qua kiểm chứng, bởi việc dùng thuốc không rõ nguồn gốc có nguy cơ gây độc cho gan, làm nặng thêm tình trạng suy thận và nguy hiểm đến tính mạng.

Lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu

Để chẩn đoán chính xác sỏi tiết niệu, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng kết hợp các cận lâm sàng hiện đại. Siêu âm ổ bụng là phương pháp tầm soát ban đầu giúp xác định sự có mặt của sỏi và đánh giá độ ứ nước của thận. Chụp X-quang hệ tiết niệu giúp đánh giá vị trí, kích thước và tính chất cản quang của sỏi.

Hiện nay, “tiêu chuẩn vàng” để chẩn đoán sỏi tiết niệu là chụp cắt lớp vi tính (CT scanner) hệ tiết niệu. Hình ảnh CT cho phép khảo sát chi tiết vị trí, số lượng, độ cứng của sỏi, đánh giá chính xác các biến chứng như ứ nước, ứ mủ hay viêm quanh thận. Các xét nghiệm máu và nước tiểu bổ trợ cũng được thực hiện để đánh giá chức năng thận và tình trạng nhiễm trùng.

Sau khi có chẩn đoán toàn diện về đặc điểm viên sỏi, chức năng thận và các bệnh lý nền đi kèm, bác sĩ sẽ cá thể hóa phác đồ điều trị. Hiện nay, mổ mở dần được thay thế bằng các phương pháp can thiệp ít xâm lấn như: tán sỏi ngoài cơ thể, tán sỏi nội soi ngược dòng bằng laser và tán sỏi qua da.

ThS.BS Trần Hữu Thiện phân tích, tán sỏi ngoài cơ thể sử dụng sóng xung kích hội tụ để làm vỡ sỏi thành các mảnh vụn nhỏ để đào thải tự nhiên qua nước tiểu. Phương pháp này thường áp dụng cho sỏi thận kích thước dưới 1,5-2cm hoặc sỏi niệu quản đoạn 1/3 trên, với điều kiện sỏi không quá cứng, đường xuất tiết phía dưới không bị tắc nghẽn và không có nhiễm trùng tiểu đi kèm. Ưu điểm lớn nhất là người bệnh không cần phẫu thuật, xâm lấn tối thiểu và có thể ra viện ngay trong ngày.

Tán sỏi nội soi ngược dòng bằng laser là giải pháp ưu việt giúp điều trị sỏi niệu quản và sỏi thận (đặc biệt là sỏi kích thước dưới 2cm). Bác sĩ tiếp cận sỏi qua đường tự nhiên (niệu đạo - bàng quang - niệu quản/thận) mà không cần rạch da, sử dụng năng lượng laser tán vụn sỏi và gắp ra ngoài. Đặc biệt, việc ứng dụng ống soi mềm trong tán sỏi ngược dòng đã tạo nên bước tiến mới.

Mới đây, Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long đã tiếp nhận và điều trị thành công cho cụ bà 73 tuổi (ngụ tỉnh Cà Mau) bị sỏi thận trái kích thước 1,8-2cm. Với hệ thống ống soi mềm uốn cong linh hoạt, các bác sĩ đã luồn qua đường tự nhiên tiếp cận chính xác viên sỏi nằm sâu trong đài thận để tán vụn bằng laser. Ca can thiệp diễn ra trong 30 phút, giúp bệnh nhân không đau, không để lại sẹo, hạn chế tối đa chảy máu và được xuất viện an toàn chỉ sau 2 ngày. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với người cao tuổi, người có nhiều bệnh lý nền phức tạp.

Đối với các trường hợp sỏi thận kích thước lớn hoặc sỏi san hô phức tạp, tán sỏi qua da hiện được xem là “tiêu chuẩn vàng” thay thế mổ mở. Bác sĩ chỉ cần tạo một đường hầm nhỏ khoảng 0,5-1cm từ vùng lưng vào thận dưới hướng dẫn của siêu âm để đưa máy soi vào tán và gắp sỏi. Phương pháp này giúp lấy sạch sỏi, giảm thiểu đau đớn, bảo tồn tối đa chức năng thận và giúp người bệnh hồi phục sức khỏe nhanh chóng.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG