Xuất phát từ những trăn trở về chuỗi giá trị nông sản và sinh kế địa phương, sinh viên các trường đại học, cao đẳng khu vực ĐBSCL chủ động tìm kiếm các giải pháp thay đổi. Tại diễn đàn INSPIRE Mekong 2026, các bạn trẻ đã đề xuất những sáng kiến đột phá, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số vào thực tiễn sản xuất.

Các sinh viên tham gia diễn đàn INSPIRE Mekong 2026 được đào tạo, tập huấn kỹ năng khởi nghiệp. Trong ảnh: Sinh viên được tập huấn kỹ năng khởi sự doanh nghiệp tương lai trong tháng 7-2026. Ảnh: QUỐC THÁI

Giải pháp ứng dụng công nghệ cao

Viện Mekong - Đại học Cần Thơ phối hợp Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững - United Way Việt Nam vừa tổ chức diễn đàn thanh niên INSPIRE Mekong 2026, với chủ đề “Thanh niên đổi mới sáng tạo vì phát triển bền vững tại ĐBSCL”. Diễn đàn thu hút hơn 200 nhà khoa học, giảng viên và sinh viên trao đổi các ý tưởng, dự án tham gia vào sự phát triển bền vững của ĐBSCL, trọng tâm là lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao.

Bám sát những thách thức thực tiễn trong sản xuất nông nghiệp tại miền Tây, các dự án do sinh viên làm chủ được đánh giá khả thi cao, có thể thương mại hóa. Điển hình như dự án “Trợ lý AI nấm linh chi” của nhóm sinh viên Trường Đại học Đồng Tháp. Là một trong những bạn trẻ triển khai dự án, Nguyễn Đinh Hoàng Anh, sinh viên ngành Nông học, Trường Đại học Đồng Tháp, cho biết: “Nhóm tập trung vào bài toán minh bạch nguồn gốc sản phẩm, bởi đây là vấn đề được nhiều người tiêu dùng quan tâm. Đối với quy trình sản xuất trà nấm linh chi hữu cơ đòi hỏi sự tỉ mỉ kéo dài hơn 6 tháng (từ tạo meo, cấy giống đến chế biến thành phẩm). Vì vậy, việc phát triển “Trợ lý AI” thông qua mã QR, sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng truy xuất nguồn gốc, tìm hiểu quy trình sản xuất và củng cố niềm tin khi lựa chọn sản phẩm”.

Hay như dự án “Xây dựng AI chatbot hỗ trợ nông dân tự động hóa việc ghi chép nhật ký canh tác và tư vấn kỹ thuật” của nhóm sinh viên Trường Sư phạm, Đại học Cần Thơ. Nguyễn Thị Bảo Trúc, sinh viên ngành Sư phạm Tin học - người đề xuất ý tưởng thực hiện dự án, chia sẻ, qua khảo sát thực tiễn cho thấy nhiều hợp tác xã trồng sầu riêng đang gặp khó khăn trong việc giám sát đồng bộ quy trình sản xuất của nông hộ và duy trì mã số vùng trồng. Điều này, khiến nông dân dễ thiệt hại khi bị ép giá.

Từ thực trạng đó, nhóm của Bảo Trúc nghiên cứu và xây dựng công cụ “AI chatbot” tích hợp vào ứng dụng trên điện thoại thông minh (Telegram). Hệ thống tự động hóa việc ghi chép nhật ký canh tác và tư vấn kỹ thuật chính xác dựa trên các dữ liệu khoa học chính thống. Qua đó, giúp nông dân dễ dàng sử dụng để xử lý nhanh các tình huống thực tế trên cây trồng...

Các đại biểu tham quan gian trưng bày dự án “Trợ lý AI nấm linh chi” của nhóm sinh viên Trường Đại học Đồng Tháp.

Hành trình khơi nguồn sáng tạo cho thế hệ trẻ

INSPIRE Mekong 2026 được thiết kế như một hành trình học tập và đồng kiến tạo nhiều giai đoạn, đưa thanh niên tiếp cận AI, STEM, tư duy giải quyết vấn đề và đổi mới sáng tạo, đồng thời đặt các kiến thức đó vào những bài toán thực tế của khu vực ĐBSCL.

Sau quá trình đào tạo, cố vấn, khảo sát thực địa và làm việc với doanh nghiệp, hợp tác xã, 15 đội có dự án tiềm năng được tham gia vòng thử nghiệm (diễn ra vào cuối tháng 7-2026). Ban tổ chức chọn 5 đội vào giai đoạn hỗ trợ nguồn lực, chuyên môn và kết nối để hoàn thiện. Vì thế, trọng tâm của diễn đàn không chỉ là nhìn lại kết quả đã đạt được, mà hướng đến việc kết nối các mắt xích sau chương trình: thử nghiệm giải pháp, phát triển sáng kiến, tiếp cận cơ hội thực tập - việc làm, tham gia các chương trình ươm tạo và tiếp tục làm việc với doanh nghiệp, nhà trường, chuyên gia, các mạng lưới đổi mới sáng tạo.

Hoàng Bảo Trang, sinh viên ngành Sư phạm Toán, Đại học Cần Thơ, chia sẻ: “Trước khi tham gia INSPIRE Mekong 2026, tôi có thể nhìn thấy một vấn đề ở địa phương, nhưng chưa chắc đã biết mình có thể bắt đầu từ đâu. Khi triển khai dự án trong khuôn khổ INSPIRE Mekong, tôi có điều kiện đi thực địa, làm việc với thầy cô, cố vấn và doanh nghiệp, từ đó hiểu rằng một giải pháp tốt không chỉ cần mới mà còn phải phù hợp, có thể áp dụng và tạo giá trị cho người sử dụng”.

Tham gia diễn đàn INSPIRE Mekong 2026, Nguyễn Đinh Hoàng Anh, sinh viên ngành Nông học, Trường Đại học Đồng Tháp, cho biết: “Chúng tôi mong muốn sau chương trình là tiếp tục được thử sức với những bài toán thật, được kết nối với cơ hội nghề nghiệp và có thêm nguồn lực để phát triển dự án mà nhóm đã nghiên cứu”.

Bà Trần Vân Anh, Phó Viện trưởng MSD - United Way Việt Nam, chia sẻ: “INSPIRE Mekong hướng tới mục tiêu nhằm tạo ra một đường đi để người trẻ có thể đi từ học kiến thức, hiểu bài toán địa phương, đồng kiến tạo giải pháp đến thử nghiệm trong thực tế, kết nối với doanh nghiệp và tìm thấy những cơ hội phát triển tiếp theo. Điều chúng tôi mong muốn sau INSPIRE Mekong, không phải là tất cả các bạn đều trở thành nhà khởi nghiệp hay tất cả các dự án đều trở thành sản phẩm thương mại mà quan trọng hơn là các bạn hiểu vấn đề tốt hơn, tự tin hơn khi làm việc với cộng đồng, doanh nghiệp và nhìn thấy thêm những khả năng cho tương lai của chính mình”.

Các chuyên gia cho rằng INSPIRE Mekong không chỉ dừng lại ở một diễn đàn, mà giá trị dài hạn nằm ở việc người trẻ có cơ hội tiếp tục học, tiếp tục thử nghiệm, tiếp tục làm việc và được kết nối với một hệ sinh thái đủ rộng, biến năng lực của mình thành các dự án cụ thể, kiến tạo vì sự phát triển chung của ĐBSCL.

Bài, ảnh: QUỐC THÁI