Chương trình Inspire Mekong 2026 vừa chọn ra 5 dự án xuất sắc bước vào giai đoạn thử nghiệm. Bằng cách kết nối thanh niên ĐBSCL với các chuyên gia và doanh nghiệp, chương trình thúc đẩy ứng dụng AI, STEM và kinh tế tuần hoàn để giải quyết trực tiếp những bài toán thực tiễn về nông nghiệp, môi trường tại địa phương.

Sinh viên giới thiệu giải pháp ứng dụng công nghệ vào giải quyết các thách thức của ngành Nông nghiệp ĐBSCL.

Đồng kiến tạo từ bài toán thực tiễn

Chương trình Inspire Mekong 2026 do Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững - United Way Việt Nam phối hợp với Viện Mekong - Đại học Cần Thơ triển khai, dưới sự tài trợ của Hiệp hội Quyên góp Phúc lợi Xã hội Hàn Quốc và MiTek Việt Nam. Chương trình hướng tới mục tiêu phát triển năng lực AI, STEM, tư duy đổi mới sáng tạo và khả năng giải quyết các thách thức địa phương cho thanh niên, đặc biệt là sinh viên khu vực ĐBSCL.

Theo bà Trần Vân Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững - United Way Việt Nam, giá trị lớn nhất mà Inspire Mekong hướng tới không phải là tìm ra một đội có dự án xuất sắc nhất, mà là tạo dựng một hành trình học tập để thanh niên được trải nghiệm đầy đủ quá trình đổi mới sáng tạo - từ nhận diện vấn đề, phát triển giải pháp, tiếp nhận phản biện đến hoàn thiện sản phẩm cùng các chuyên gia và doanh nghiệp. Các bài toán được đặt ra đều bám sát những thách thức hiện hữu về nông nghiệp, môi trường và phát triển bền vững tại ĐBSCL.

Gần 2 tháng qua, 15 đội dự án gồm các sinh viên đến từ nhiều trường đại học, cao đẳng trong khu vực ĐBSCL tham gia đào tạo chuyên sâu, xây dựng ý tưởng. Đồng hành cùng các đội là 15 chuyên gia trong các lĩnh vực AI, STEM, phát triển sản phẩm, kinh doanh và 6 doanh nghiệp, hợp tác xã đối tác. Các đội được trực tiếp đi thực địa, thu thập dữ liệu và tương tác với doanh nghiệp để kiểm chứng giả định, đảm bảo sản phẩm giải quyết đúng nhu cầu thực tiễn. Vừa qua, chương trình chọn ra 5 dự án xuất sắc nhất bước vào giai đoạn thử nghiệm. Các dự án này phản ánh 3 hướng tiếp cận nổi bật của nền nông nghiệp hiện đại: canh tác thông minh dựa trên dữ liệu, số hóa chuỗi giá trị và kinh tế tuần hoàn.

Cụ thể, dự án ứng dụng AI và IoT để tự động đo lường, đánh giá sức khỏe đất, giúp giảm 50% thời gian ghi chép và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc qua mã QR. Hệ thống quản lý nước và dinh dưỡng qua hệ thống tưới châm phân sinh học bằng bèo hoa dâu (Azolla) tích hợp AI. Số hóa quy trình chăm sóc sầu riêng, cho phép điều khiển tưới từ xa, tự động ghi nhật ký và dùng AI nhận diện sớm bệnh trên lá. Chuyển hóa phụ phẩm thành thức ăn chăn nuôi, giúp giảm phát thải và tăng thu nhập cho nông hộ. Xây dựng mô hình trồng nấm linh chi hữu cơ tích hợp công nghệ truy xuất nguồn gốc, giúp minh bạch thông tin và chống hàng giả.

Kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Thực tế, chương trình đã tạo ra những tác động rõ rệt trong tư duy và định hướng của các bạn trẻ. Là đại diện của 1 trong 5 dự án xuất sắc, em Nguyễn Minh Thành (sinh viên năm 3 ngành Khoa học Cây trồng, Đại học Cần Thơ) chia sẻ: “Chương trình không chỉ hướng dẫn cụ thể cách vận hành hệ thống AI, IoT để chúng em ứng dụng ngay vào mô hình nuôi ruồi lính đen, mà còn mở ra những cơ hội kết nối vô cùng quý giá. Được trực tiếp đến tham quan doanh nghiệp đã giúp nhóm hiểu bài toán khó trong khâu xử lý phụ phẩm, từ đó chủ động đề xuất giải pháp liên kết. Với những kiến thức và mạng lưới hỗ trợ khởi nghiệp vừa tiếp cận được, nhóm hướng tới mục tiêu nhân rộng mô hình cho các nông hộ và thương mại hóa sản phẩm”.

Dưới góc độ đồng hành, ông Thắng Hà, Trưởng nhóm Đào tạo Dịch vụ và Năng lực Công nghệ - MiTek Việt Nam, nhận định đổi mới sáng tạo chỉ thực sự tạo ra nhiều giá trị khi có sự tham gia của những góc nhìn đa dạng. Inspire Mekong đã chứng minh rằng khi được tạo cơ hội học tập và trải nghiệm, thanh niên hoàn toàn có thể trở thành lực lượng mang đến những thay đổi tích cực. Tự hào là một phần của hành trình này, MiTek Việt Nam khẳng định mong muốn tiếp tục đóng góp vào nỗ lực phát triển nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao, đồng thời kỳ vọng thắt chặt hơn nữa mối liên kết với các trường đại học và thế hệ tài năng trẻ của vùng ĐBSCL trong thời gian tới.

Về chặng đường phía trước, TS Võ Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Mekong - Đại học Cần Thơ, nhấn mạnh: Điều đáng ghi nhận là các đội không chỉ phát triển ra một sản phẩm, mà quan trọng hơn là đã hình thành được tư duy giải quyết vấn đề dựa trên nhu cầu thực tiễn. Đây chính là điểm khởi đầu cho giai đoạn tiếp theo, nơi các giải pháp sẽ tiếp tục được kiểm chứng và hoàn thiện thông qua sự đồng hành của nhà trường, doanh nghiệp và hệ sinh thái khởi nghiệp.

Hiện 5 dự án sẽ tiếp tục nhận hỗ trợ về chuyên môn, nguồn lực và kết nối mạng lưới để triển khai thử nghiệm, thu thập dữ liệu, đánh giá hiệu quả và hoàn thiện giải pháp trước khi mở rộng cơ hội hợp tác với doanh nghiệp và các trung tâm ươm tạo. Thông qua sự hợp tác đa bên, chương trình kỳ vọng hình thành một thế hệ thanh niên ĐBSCL làm chủ công nghệ, dám dùng tư duy đổi mới sáng tạo để giải quyết bài toán địa phương và thúc đẩy phát triển bền vững.

Bài, ảnh: T. TRINH