Chính phủ Anh ngày 15-11 khẳng định sẽ vẫn tìm cách đưa người nhập cư sang Rwanda, bất chấp Tòa án Tối cao Anh ra phán quyết rằng kế hoạch này là bất hợp pháp vì những người xin tị nạn sẽ không an toàn tại quốc gia Đông Phi.

Thủ tướng Sunak phát biểu tại cuộc họp báo sau phán quyết của Tòa án Tối cao hôm 15-11. Ảnh: PA

Trong đòn mạnh giáng vào các chính sách quan trọng của Thủ tướng Anh Rishi Sunak, Tòa án Tối cao nước này kết luận rằng những người xin tị nạn “có nguy cơ bị đối xử tệ” bởi họ có thể sẽ phải trở lại những quốc gia quê hương bị xung đột tàn phá mà họ đã trốn chạy.

Hồi tháng 4-2022, Anh dưới thời cựu Thủ tướng Boris Johnson và Rwanda đã ký thỏa thuận về người di cư. Theo đó, những người di cư bất hợp pháp đang xin tị nạn tại Anh sẽ được đưa sang Rwanda và nếu đơn xin tị nạn được quốc gia châu Phi này duyệt, họ sẽ ở lại đây. Nếu không, người di cư có thể xin tị nạn ở một nước thứ 3 an toàn khác. Chính phủ Anh lập luận rằng chính sách này sẽ ngăn chặn người di cư mạo hiểm mạng sống vượt biển, và sẽ giúp phá vỡ mô hình kinh doanh của các nhóm buôn người.

Kế hoạch Rwanda khiến Chính phủ Anh tiêu tốn ít nhất 140 triệu bảng chi phí thanh toán cho Rwanda trước khi chuyến bay trục xuất cất cánh. Chuyến bay trục xuất đầu tiên hồi tháng 6-2022 đã bị hủy do thách thức pháp lý từ Tòa án Nhân quyền châu Âu. Tháng 6 vừa rồi, Tòa Phúc thẩm Anh cũng phán quyết rằng kế hoạch Rwanda là bất hợp pháp bởi đây không phải là “quốc gia thứ 3 an toàn”.

Các chính khách đối lập, nhóm người tị nạn và tổ chức nhân quyền lâu nay phê phán Kế hoạch Rwanda là phi đạo đức, bất khả thi. Do vậy, tổ chức từ thiện ActionAid đã ca ngợi kết luận của Tòa án Tối cao là minh chứng cho “giá trị về lòng trắc ẩn và phẩm giá của Anh”. Trong khi đó, Chính phủ Rwanda khăng khăng đất nước họ là nơi an toàn cho người tị nạn, đồng thời cho rằng những phán quyết chính trị hôm 15-11 là phi lý.

Quyết tâm của Thủ tướng Sunak

Tại cuộc họp báo ngày 15-11, Thủ tướng Sunak cho rằng phán quyết trên của Tòa án Tối cao không phải là kết quả ông mong muốn nhưng tuyên bố sẽ tiếp tục theo đuổi “Kế hoạch Rwanda” và thực hiện những chuyến bay trục xuất đầu tiên sang Rwanda vào mùa xuân tới. Theo Thủ tướng Anh, chính phủ sẽ tìm cách nâng cấp bản ghi nhớ lên thành một hiệp ước ràng buộc pháp lý với Rwanda nhằm xua tan những lo ngại của Tòa án Tối cao và sau đó sẽ thông qua luật tuyên bố Rwanda là quốc gia an toàn. Luân Đôn cũng nêu rõ hiệp ước ràng buộc pháp lý sẽ buộc Kigali không đẩy bất cứ người nhập cư bị trục xuất khỏi Anh trở lại quốc gia quê hương của họ, thậm chí nếu họ không được cấp quy chế tị nạn tại Rwanda.

Tuy nhiên, theo các nguồn thạo tin, hiệp ước mới với Rwanda có thể sẽ mất hơn một năm để được thông qua và sau đó phải vượt qua nhiều thách thức pháp lý tại tòa. Điều này có nghĩa các chuyến bay trục xuất sẽ không thể cất cánh theo hiệp ước mới trước cuộc tổng tuyển cử tiếp theo. Đáng nói, Thủ tướng Sunak thúc đẩy “Kế hoạch Rwanda” và coi cam kết giảm lượng người nhập cư lậu là một trong 5 ưu tiên của chính phủ nhằm giúp đảng Bảo thủ cầm quyền của ông chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử.

Theo Thủ tướng Sunak, nếu kế hoạch tiếp tục đối diện những thách thức pháp lý, ông sẵn sàng cân nhắc rời bỏ các hiệp ước nhân quyền quốc tế - động thái nhiều khả năng sẽ hứng chịu chỉ trích dữ dội từ quốc tế và các nghị sĩ đối lập trong nước. Cựu Bộ trưởng Nội vụ Anh Suella Braverman, người bị sa thải hồi đầu tuần, từng gợi ý Luân Đôn nên rút khỏi Công ước châu Âu về Nhân quyền (ECHR) nếu kế hoạch bị chặn.

Được biết, ngoài 2 lựa chọn trên, Chính phủ Anh còn có các phương án khác, gồm chặn cả ECHR và Luật Nhân quyền, cho cất cánh máy bay trục xuất bất chấp phán quyết của tòa hoặc dùng vũ lực đẩy ngược tàu bè chở người di cư ra vùng biển của Pháp.

HẠNH NGUYÊN (Theo AP, Guardian)