CNYK. ĐÀM HỒNG HẢI
Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm TP Cần Thơ

Năm 1998, Bộ Y tế đã có quyết định cấm sử dụng hàn the trong thực phẩm vì chất này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, nhưng nhiều cơ sở sản xuất vì cái lợi trước mắt vẫn sử dụng hàn the để tăng độ giòn, dai… của thực phẩm.

Năm 2009 - 2010, ngành y tế TP Cần Thơ đã phát hiện, xử lý 8 trường hợp sử dụng hàn the trong sản xuất, chế biến thực phẩm, gần đây nhất là một cơ sở làm chả tại chợ An Hòa, quận Ninh Kiều. Qua các đợt kiểm tra thực tế cho thấy tình hình sử dụng hàn the vào thực phẩm đã giảm thiểu đáng kể so với những năm trước. Tuy nhiên, không riêng gì chất hàn the mà các chất phụ gia độc hại khác tương đối khó kiểm tra, vì tình trạng sử dụng thường xảy ra ở cơ sở nhỏ lẻ, làm chui. Mặt khác, y tế các tuyến quận, huyện, xã, phường thiếu điều kiện kiểm nghiệm, lấy mẫu, nên thực tế số mẫu thực phẩm được kiểm tra, phát hiện chưa nhiều. Vì vậy, bên cạnh sự nỗ lực tuyên truyền, kiểm tra của ngành chức năng người tiêu dùng cần thận trọng khi chọn lựa thực phẩm, tránh dùng phải thực phẩm có chứa hàn the.

Hàn the có tên hóa học là natri borate (tên thương mại là Borax) đã bị cấm sử dụng trong thực phẩm do tác hại nguy hiểm của nó được ghi nhận ngày một nhiều. Hàn the hấp thu nhanh vào cơ thể con người qua đường ăn uống. Khi vào máu, chất này sẽ đi đến khắp các cơ quan trong cơ thể, tập trung nhiều nhất ở hệ thống tiêu hóa, não, gan, thận. Hàn the rất khó đào thải nên tích tụ dần trong cơ thể gây chán ăn, mệt mỏi, suy thận mãn tính, giảm trí nhớ, thoái hóa cơ quan sinh dục, thậm chí có nguy cơ ung thư. Người lớn ăn phải 10g hàn the và trẻ em ăn khoảng 2g - 5g có thể gây ngộ độc cấp, nguy hiểm đến tính mạng.

Các cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm thường đưa hàn the vào thực phẩm với mục đích làm tăng độ giòn, dai của thực phẩm. Các loại thực phẩm có khả năng người sản xuất cho hàn the vào thường là các loại bánh làm bằng bột, bún, chả, nem, mì sợi... Khó có thể xác định thực phẩm có chứa hàn the bằng mắt thường mà phải được xác định qua xét nghiệm. Ngành chức năng có thể kiểm tra tại chỗ bằng test nhanh. Dụng cụ này được làm từ giấy lọc tẩm dung dịch curcumin bão hòa. Nếu sản phẩm có hàn the thì giấy này sẽ chuyển từ màu vàng sang màu đỏ nâu. Người tiêu dùng nên chọn mua những thực phẩm có màu sắc và tính chất tự nhiên, nên chọn mua thực phẩm ở những cơ sở quen, đáng tin cậy, có thương hiệu và nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Ngoài ra, có một số thông tin cho rằng hàn the còn được dùng trong lạp xưởng để tăng màu đỏ. Thông tin này chưa chính xác hoặc có thể nhầm lẫn với chất muối diêm (natri nitrate- nitrite) được cho phép sử dụng với liều lượng giới hạn. Liều dùng tối đa 500mg/ 1 kg sản phẩm (lạp xưởng, dăm bông, xúc xích, thịt chế biến). Chất này có tác dụng trong việc ngăn chặn sự phát triển các loại vi khuẩn yếm khí và nấm mốc, giữ màu đỏ tươi cho lạp xưởng. Theo phương pháp cổ truyền, người ta còn dùng tinh mùi hồi và rượu mai quế lộ (chất này vô hại) làm chất bảo quản chính.

Để bảo đảm sức khỏe và tạo lòng tin đối với người tiêu dùng, người sản xuất nên loại bỏ thói quen sử dụng hàn the mà có thể thay thế chất phụ gia thực phẩm có tính năng tương tự, không độc hại khác như: tripolyphosphate, chitosan, PDP, calcium chlorure, aluminium phosphate...