Mỗi năm, có hàng ngàn phụ nữ Ấn Độ thiệt mạng vì những hành vi tàn bạo liên quan của hồi môn, bất chấp lệnh cấm của chính phủ đối với tục lệ này từ năm 1961.

Cảnh sát đang điều tra cái chết của cô Twisha Sharma, nghi liên quan đến tranh chấp tài sản hồi môn. Ảnh: Times of India

Của hồi môn ở Ấn Độ (được gọi là dahej trong tiếng Hindi) là lượng tài sản, tiền mặt hoặc quà cáp mà nhà gái trao cho nhà trai khi kết hôn. Mức hồi môn thường tỷ lệ thuận với gia cảnh và trình độ học vấn của chú rể.

Đây là hủ tục mang hàm ý “bù đắp tài chính” cho gia đình chú rể, đảm bảo cô dâu được nhà chồng chấp nhận. Trong nhiều trường hợp, hôn nhân có thể bị hoãn nếu bên nhà gái không đáp ứng đủ yêu cầu.

Chính phủ Ấn Độ đã có những biện pháp cứng rắn như Đạo luật cấm hồi môn năm 1961, bên cạnh hàng loạt cải cách pháp luật nhằm xóa bỏ hệ thống phân tầng đẳng cấp. Nỗ lực này thay đổi cách thức thách cưới, nhưng không loại bỏ được định kiến và cấu trúc xã hội duy trì hủ tục lạc hậu này.

Trên thực tế, tục lệ trên gần như đã biến chất thành “nhu cầu khai thác”, trong đó chú rể có thể đưa ra mức giá dựa trên đẳng cấp, giai cấp, trình độ học vấn và địa vị nghề nghiệp. Nếu gia đình nhà gái không thể đáp ứng, cô dâu có thể bị nhà trai trả đũa bằng ngược đãi thể xác và tinh thần, thậm chí có nguy cơ bị sát hại.

Theo báo cáo gần nhất vào năm 2022, có 6.516 phụ nữ Ấn Độ tử vong do của hồi môn. Khảo sát Sức khỏe Gia đình Quốc gia giai đoạn 2019-2021 cũng cho thấy khoảng 1/3 phụ nữ đã kết hôn trong độ tuổi từ 18-49 từng trải qua bạo lực gia đình. Khoảng 14% cho biết họ bị bạo lực về mặt tinh thần và 6% bị bạo lực tình dục. Vấn đề là, những cái chết thương tâm không còn được chú ý trong dư luận như trước đây khi bối cảnh thay đổi.

Trong thập niên 70-80 của thế kỷ trước, nguyên nhân tử vong phổ biến của hầu hết các cô dâu ở nhà chồng thường là do “tai nạn dầu lửa” lúc nấu nướng. Lý do này không còn thuyết phục khi bếp dầu dần bị loại bỏ vào những năm 1990, dẫn tới nhiều vụ cô dâu trẻ bị đẩy đến chỗ tự tử trước sự thù địch từ gia đình chồng.

Những bất công mà phụ nữ phải chịu liên quan đến của hồi môn, vốn gây phẫn nộ và thúc đẩy công chúng lên tiếng về quyền bình đẳng và công lý, đã trở thành “nỗi xấu hổ và đau buồn của gia đình”. Tục lệ hồi môn cũng làm gia tăng tình trạng phá thai để lựa chọn giới tính, như một cách để tránh nợ nần trong tương lai. Điều này gây mất cân bằng giới tính nghiêm trọng, với tỷ lệ bé gái/bé trai trung bình trên toàn Ấn Độ là 927/1.000.

MAI QUYÊN (Theo Times of India, Guardian)