Tha la (ngôi nhà mát do nhân dân dựng lên) trong tác phẩm nằm ở ngã ba Bưng Khốp, bên cạnh Bến Đá, là điểm dừng chân của khách bộ hành, là trạm giao liên của hai cuộc kháng chiến. Tha la Bến Đá nằm cạnh ngôi miếu ông Tà cổ xưa và cây đa già lụ khụ. Nơi đây được ví như trái tim của vùng đất này, chứng kiến sự càn quét của chiến tranh và sự thay đổi sau hòa bình. Trên cái nền ấy, tác giả phác họa nên chân dung và cuộc sống của những con người gắn bó lâu đời với vùng đất. Tất cả hòa vào dòng chảy của thời gian, tạo nên một câu chuyện bình dị nhưng đầy chất nhân văn.

Bà Năm Ân là một bà mụ mát tay, có 2 con trai đi bộ đội đều hy sinh. Nhà bà cũng là cơ sở nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ cách mạng. Con gái nuôi của bà là Gấm và Bình - một chiến sĩ do bà nuôi giấu trong hầm - yêu nhau. Bình ra chiến trường và mãi mãi không quay về, để lại cho Gấm một đứa con trai là Hòa An. Cậu bé lớn lên trong hòa bình, trở thành một kiến trúc sư tài năng, quay về phục vụ quê hương. Cán bộ thương binh xã hội của xã là Năm Thời - một kẻ bất tài, thực dụng - tìm mọi cách mua khu đất của gia đình bà Năm Ân vì nơi đây có địa thế thuận lợi khi đường được mở. Quan trọng hơn là Năm Thời muốn tìm hài cốt của lính Mỹ được chôn cất trong khu vườn để có cơ hội qua Mỹ sống… Tuy nhiên, mọi thủ đoạn của hắn không lay chuyển được gia đình bà Năm, họ vẫn kiên quyết giữ đất, giữ vườn bởi đây là nơi gắn liền với đời sống và tình cảm của bà Năm, Gấm và Hòa An…

Mạch truyện được kể theo lối đan xen giữa quá khứ và hiện tại, càng về sau càng kịch tích cộng với văn phong mượt mà, giàu hình ảnh đã tạo nên một tác phẩm lôi cuốn, hấp dẫn. Viết về chiến tranh và thời kỳ hậu chiến, "Tha la Bến Đá" có sự khốc liệt, đau thương nhưng không tang tóc, ảm đạm mà bi hùng và nên thơ. Bi hùng bởi từng lớp người ngã xuống như Nhơn, Nghĩa, Dũng, Thu, Bình… đều xem cái chết nhẹ tựa lông hồng, máu xương họ thấm vào đất đai cây cỏ để nuôi dưỡng màu xanh của đất nước. Nên thơ vì bên cạnh tình yêu dành cho quê hương, đất nước, họ có được tình yêu của nhân dân, tình yêu nam nữ trong sáng. Chuyện tình của Gấm và Bình bắt nguồn từ căn hầm nhỏ hẹp mở rộng ra không gian rợp mát của khu vườn, của mênh mông sông nước, đã trở thành những hồi ức đẹp không thể nào quên trong lòng Gấm.

Đề cao nét đẹp tâm hồn nhưng tác giả đã không thi vị hóa tất cả mọi chuyện. Sau chiến tranh, số phận hẩm hiu của người thương binh Sáu Vân, hay sự sa ngã của giám đốc Hai Ký, từng là một vị chỉ huy có tài trong quân đội, hoặc sự ngoi lên của kẻ cơ hội Năm Thời... đã phần nào phản ánh được cuộc sống muôn màu. Sau những buồn đau, vấp ngã thì Sáu Vân, Hai Ký lại tìm về Tha la Bến Đa, về với vùng đất đã che chở họ thời chiến tranh để tìm thấy sự bình yên trong tâm hồn và bắt đầu một cuộc sống mới…

Khép lại trang sách, không gian yên lành nơi làng quê cùng những phận người khác nhau đã tạo nên những dư vị lắng đọng trong lòng người đọc.

CÁT ĐẰNG