Đờn ca tài tử, theo nhà nghiên cứu Sơn Nam là một trong những biểu hiện đặc thù của văn minh miệt vườn, thể hiện phương diện văn hóa trong đời sống tinh thần của người Nam bộ ("Đồng bằng sông Cửu Long - Nét sinh hoạt xưa và Văn minh miệt vườn", Sơn Nam, NXB Trẻ, 2007).

Vì lẽ đó, nhiều năm qua Liên hoan Đờn ca tài tử (ĐCTT) TP Cần Thơ được tổ chức đều đặn hai năm một lần, như một cách gìn giữ bản sắc, làm giàu đời sống tinh thần của người dân.

Phần thi diễn của ban ĐCTT quận Ninh Kiều.

Liên hoan ĐCTT năm 2013 đã kết thúc phần thi diễn của 9 ban ĐCTT đại diện cho các quận, huyện. Liên hoan sắp kết thúc, tiếng đờn lời ca của những đêm văn nghệ đậm chất tài tử để lại trong lòng người xem nhiều ấn tượng khó quên.

Bước sang lần tổ chức thứ sáu, Liên hoan ĐCTT đã trở thành điểm hẹn của những người đam mê cổ nhạc ở TP Cần Thơ. Năm nay, có 80 nghệ nhân, diễn viên thuộc 9 ban ĐCTT của thành phố tham dự gia liên hoan với gần 40 tiết mục thi diễn. Mỗi ban ĐCTT trình diễn một chương trình không quá 35 phút, đảm bảo các nội dung: hòa ca (3 bài bản tài tử và 1 bài vọng cổ ca theo phong cách tài tử), hòa đờn (độc tấu, song tấu, hòa tấu). Các bài bản phải lấy từ 20 bài bản tổ của ĐCTT thuộc 4 nhóm điệu thức: Nam, Bắc, Oán, Bắc lễ. Với chủ đề "Chào mừng 10 năm TP Cần Thơ trực thuộc Trung ương", đa số các tiết mục dự thi đều xoay quanh nội dung ca ngợi Đảng, Bác Hồ, tình yêu quê hương đất nước, sự đổi thay phát triển từng ngày của TP Cần Thơ sau 10 năm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Chương trình thi diễn của mỗi ban ĐCTT đều xâu chuỗi nội dung xuyên suốt từ phần hòa đờn đến hòa ca, tạo cho người xem có mạch cảm xúc liên tục. Không hẹn mà gặp, các ban ĐCTT quận, huyện đều chọn thể hiện vẻ đẹp, thành tựu của quê hương mình bằng những bài bản do chính các nghệ nhân địa phương soạn lời. Ban ĐCTT quận Ninh Kiều mang đến cho người xem vẻ đẹp của bến Ninh Kiều, nét thơ mộng của sông Cần Thơ và sự sung túc của đô thị trung tâm; đơn vị huyện Cờ Đỏ, Thới Lai, Phong Điền lại phác họa bức tranh nông thôn mới nhiều màu sắc, sự chuyển mình của đô thị vùng ven. Các tiết mục được dàn dựng công phu, hòa quyện giữa đờn và ca.

Liên hoan năm nay thực sự là cuộc hội ngộ của những người yêu thích ĐCTT. Có thi sinh đã hơn 60 tuổi, có thí sinh mới 8 tuổi… nhưng đều toát lên vẻ mộc mạc, chân chất trên chiếu ĐCTT. Có nhiều thí sinh vì quá run nên lạc giọng, lạc nhịp hay quên bài nhưng điều đọng lại là cách trình diễn hết mình, "rút ruột nhả tơ" như thể hát cho nhau nghe nơi đồng ruộng, bờ ao. Thí sinh Lương Thị Tuyết Hoa, ban ĐCTT huyện Thới Lai, chia sẻ: "Khi được chọn đi thi, tôi có điều kiện tập luyện nhiều bài bản và diễn hết mình phục vụ người xem". Đặc biệt, ở liên hoan lần này, người mộ điệu thêm tin tưởng về lực lượng kế thừa của âm nhạc dân gian đặc trưng đất Nam bộ khi thưởng thức thí sinh Lê Thị Thanh Trúc, 12 tuổi ở huyện Thới Lai với màn ca diễn 21 câu Long Ngâm, thí sinh Phúc Vương, 8 tuổi, của quận Ninh Kiều ca 11 câu cổ bản. Những điệu thức tương đối khó của ĐCTT được các em thể hiện khá chuẩn, có chiều sâu, giữ nhịp tốt.

Giám khảo của liên hoan năm nay đều là những nghệ sĩ, nghệ nhân có thâm niên và uy tín trong nghệ thuật ĐCTT như: Thạc sĩ âm nhạc dân tộc Huỳnh Khải, Nhạc viện TP Hồ Chí Minh; Thạc sĩ Kim Hồng, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP Hồ Chí Minh; soạn giả Nhâm Hùng; nhạc sĩ Minh Huấn…Các giám khảo luôn theo sát khâu chuẩn bị, thi diễn của các thí sinh để giúp họ hiểu hơn và có cách ca diễn, hòa đờn đúng chất tài tử. Theo đánh giá của ban giám khảo, hầu hết các ban ĐCTT có sự chuẩn bị khá công phu. Đặc biệt, qua liên hoan đã phát hiện nhiều giọng ca trẻ, có triển vọng tiến xa ở quận Ninh Kiều, quận Thốt Nốt, huyện Thới Lai… Ngoài ra, chất lượng giữa 9 ban ĐCTT khá đồng đều, không chênh lệch nhiều như các lần trước.

Liên hoan ĐCTT TP Cần Thơ là dịp để ngành văn hóa thành phố đánh giá thực trạng phong trào văn hóa văn nghệ nói chung, ĐCTT ở các địa phương nói riêng. Tính đến cuối năm 2012, toàn thành phố có 199 câu lạc bộ, đội, nhóm ĐCTT sinh hoạt đều đặn và có hoạt động truyền nghề, dạy nghề. Các liên hoan ĐCTT sẽ tạo sân chơi bổ ích, tiếp thêm động lực để gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật này. Hiện tại, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã hoàn tất hồ sơ quốc gia trình UNESCO công nhận ĐCTT là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Những hoạt động liên hoan, giao lưu sẽ là bằng chứng sống động minh chứng sự tồn tại bền vững của ĐCTT trong đời sống Nam bộ.

Bài, ảnh: Đăng Huỳnh