Nguồn ảnh: themalaysianinsider.com

Rithy Panh là đạo diễn đầu tiên của Camphuchia đạt nhiều giải thưởng điện ảnh tầm quốc tế năm 2013, nổi bật là các giải "Đạo diễn châu Á của năm" tại Liên hoan phim (LHP) quốc tế Busan (Hàn Quốc), "Nhãn quan độc đáo" với "The Missing Picture" tại LHP quốc tế Cannes…

Rithy Panh là người Pháp gốc Campuchia, chuyên làm những phim về lịch sử Campuchia như: "Rice People", "The Land of the Wandering Souls", "S21: The Khmer Rouge Machine", "The Burnt Theatre", "Duch, Master of the Forges of Hell"… Những tác phẩm của ông tái hiện chân thực về đời sống văn hóa, các giai đoạn lịch sử của Campuchia, đặc biệt trong giai đoạn 1975- 1979.

Gây tiếng vang gần đây nhất là tác phẩm "The Missing Picture" - kể về chế độ diệt chủng của Khmer Đỏ. Từ nhật ký "The Elimination" do chính Rithy Panh viết và những tấm ảnh, đoạn phim tư liệu còn sót lại, Rithy Panh tạo thêm những hình nộm nhân vật bằng đất để cắt ghép, tái hiện chân thực về cuộc thảm sát đẫm máu của chế độ Pol Pot. Để có những thước phim sinh động và chân thực trong "The Missing Picture", Rithy Panh đã mất 2 năm thu thập tài liệu, tìm kiếm các nhân chứng còn sống và gặp không ít khó khăn. Tất cả hình ảnh trong giai đoạn này đều bị bọn Pol Pot kiểm soát, tiêu hủy. Những nhân chứng còn sống vẫn chưa nguôi ngoai về quá khứ đau thương, họ thường lảng tránh hoặc chọn cách im lặng. Ngay cả việc thẩm định tư liệu, Rithy Panh cũng phải vất vả xác minh tính chân thực về thời gian. Sau khi giành các giải thưởng quốc tế, "The Missing Picture" được mời trình chiếu tại các LHP quốc tế như New York, Busan…; đặc biệt là đại diện cho điện ảnh Campuchia dự tranh đề cử Oscar 2014 "Phim nước ngoài xuất sắc nhất".

Rithy Panh là nhân chứng sống trong giai đoạn lịch sử 1975- 1979. 5 năm dài, Rithy Panh và đồng bào của ông phải sống trong đói khát, bệnh tật và sợ hãi trước sự truy quét tàn khốc của bọn Pol Pot. Bản thân Rithy Panh đã phải chứng kiến cái chết của cha mẹ, em gái trên đường chạy trốn. Đó là nỗi mất mát, ám ảnh Rithy Panh cũng như những người sống trong giai đoạn lịch sử đó.

Không còn người thân, Rithy Panh trốn sang Thái Lan rồi sống ở trại tị nạn Mairut. Một thời gian sau, ông sang Pháp học lớp quay phim. Năm 1990, ông trở lại Campuchia để làm phim. Phim tài liệu đầu tay của ông là "Site 2", kể về đời sống của một gia đình Campuchia ở trại tị nạn trên biên giới Thái Lan, được giải "Grand Prix du Documentaire" ở LHP Amiens. Kể từ đó, hai vấn đề tố cáo chế độ diệt chủng và đời sống của người tị nạn trở thành đề tài xuyên suốt trong quá trình sáng tạo nghệ thuật của Rithy Panh. Năm 1994, "Rice People"- phim đầy cảm xúc về một gia đình bản xứ chống trả lại chế độ diệt chủng của Khmer Đỏ - được đề cử Oscar lần thứ 67 ở hạng mục "Phim nước ngoài xuất sắc nhất". Đây là lần đầu tiên Campuchia có tác phẩm lọt vào danh sách đề cử Oscar.

Ngoài viết sách và làm phim về lịch sử Campuchia, Rithy Panh còn hợp tác với đạo diễn Ieu Pannakar thành lập Trung tâm nghe nhìn Bophama vào năm 2005 với mục đích sưu tập, bảo tồn văn hóa nghe nhìn của Campuchia. Nhờ trung tâm này mà bạn bè quốc tế biết nhiều về lịch sử, văn hóa của Campuchia.

ÁI LAM
(Tổng hợp từ Hollywoodreporter, Telegraph, IDFA)