Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 21-10, Quốc hội thảo luận ở tổ. Ông Đào Chí Nghĩa, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Ông Đào Chí Nghĩa, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ sáng 21-10.

Thứ nhất, về các hành vi bị nghiêm cấm tại khoản 3, Điều 1 dự thảo, thay thế Điều 9 của Luật hiện hành.

Đại biểu tán thành việc quy định cấm toàn diện đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm được liệt kê. Tuy nhiên, khoản 2, Điều 9 dự thảo đồng thời liệt kê nhiều hành vi như sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu và chứa chấp; trong khi điểm e có ngoại lệ đối với một số mục đích sản xuất thuốc lá truyền thống, nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Nếu không làm rõ phạm vi của ngoại lệ, điều kiện cấp phép và cơ chế giám sát, việc áp dụng có thể thiếu thống nhất, đồng thời phát sinh nguy cơ lợi dụng danh nghĩa nghiên cứu hoặc kiểm nghiệm để đưa sản phẩm, nguyên liệu bị cấm ra thị trường.

Đề nghị quy định rõ những trường hợp ngoại lệ chỉ áp dụng cho hoạt động thực sự phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định; xác định cơ quan có thẩm quyền, hồ sơ, mục đích, số lượng, thời hạn, chế độ quản lý và trách nhiệm xử lý sau khi kết thúc hoạt động. Cần khẳng định rõ sản phẩm, nguyên liệu thuộc diện cấm không được đưa vào lưu thông hoặc tiêu dùng ngoài phạm vi được chấp thuận. Đồng thời, rà soát kỹ cách dùng các thuật ngữ “kinh doanh”, “mua bán”, “chứa chấp” và các hành vi liên quan để tránh chồng lấn, bỏ sót hoặc gây khó khăn khi xử lý vi phạm.

Thứ hai, quy định cấm trưng bày thuốc lá tại khoản 5, Điều 9 dự thảo.

Quy định cấm trưng bày là một biện pháp có ý nghĩa hạn chế quảng cáo gián tiếp và giảm mức độ hiện diện của thuốc lá tại điểm bán. Tuy nhiên, cụm từ “trừ trường hợp do Chính phủ quy định” trao phạm vi ngoại lệ khá rộng nếu Luật chưa xác định nguyên tắc và giới hạn. Điều này có thể dẫn đến cách hiểu, cách áp dụng khác nhau giữa các địa phương hoặc tạo ra ngoại lệ làm giảm hiệu quả của chính sách.

Đề nghị luật quy định cụ thể trường hợp ngoại lệ chỉ được áp dụng trong trường hợp thật sự cần thiết, có phạm vi hẹp, không hướng đến người chưa thành niên và không làm phát sinh hình thức quảng cáo, khuyến mại trá hình; giao Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện và biện pháp giám sát. Trường hợp chưa đủ cơ sở xác định ngoại lệ, cần cân nhắc quy định chuyển tiếp rõ ràng thay vì giao thẩm quyền loại trừ không giới hạn.

Thứ ba, về trách nhiệm kiểm tra độ tuổi người mua thuốc lá tại khoản 9, Điều 1 dự thảo, sửa đổi điểm b, khoản 1, Điều 25.

Dự thảo quy định cơ sở bán buôn, bán lẻ có “quyền từ chối không bán thuốc lá nếu khách hàng không chứng minh được đủ tuổi”. Quy định này chưa thể hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ người chưa thành niên. Nếu chỉ xác lập quyền từ chối, người bán có thể hiểu rằng việc kiểm tra độ tuổi là lựa chọn, không phải nghĩa vụ cần thực hiện khi có nghi ngờ hợp lý về tuổi của khách hàng.

Đề nghị thay từ “có quyền từ chối” bằng quy định mang tính bắt buộc, cụ thể như sau: “Cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá có trách nhiệm kiểm tra, xác minh độ tuổi khi có căn cứ nghi ngờ người mua chưa đủ 18 tuổi và không được bán thuốc lá nếu người mua không chứng minh được đã đủ 18 tuổi”. 

Thứ tư, về cơ chế thực thi đối với hành vi vi phạm trên môi trường số và có yếu tố xuyên biên giới.

Tại khoản 2 và khoản 10, Điều 9 dự thảo đã đề cập nhiều hành vi liên quan đến xuất nhập khẩu, quá cảnh và cấm bán thuốc lá trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, quy định cấm chỉ phát huy hiệu quả khi có cơ chế phát hiện, phối hợp và xử lý khả thi đối với hàng hóa qua biên giới, quảng cáo, tiếp thị liên kết và giao dịch trên nền tảng số.

Đề nghị bổ sung đầy đủ trách nhiệm của cơ quan quản lý chuyên ngành, hải quan, lực lượng thực thi và đơn vị vận hành nền tảng; cơ chế tiếp nhận, xác minh, gỡ bỏ nội dung quảng cáo, ngăn chặn giao dịch và bảo toàn chứng cứ điện tử; đồng thời xác định đầu mối phối hợp quốc tế. Các quy định hướng dẫn cần phân định rõ trách nhiệm giữa người bán, đơn vị trung gian và nền tảng, tránh tình trạng có lệnh cấm nhưng khó xác định chủ thể chịu trách nhiệm hoặc không đủ căn cứ xử lý.

Ngoài các nội dung trên, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát tính thống nhất giữa quy định cấm hút thuốc trong toàn bộ cơ sở giáo dục tại khoản 4, Điều 1 với pháp luật về giáo dục; đồng thời bảo đảm quy định chuyển tiếp tại Điều 3 đủ rõ về đối tượng áp dụng, thời hạn 6 tháng và trách nhiệm kiểm tra để cơ sở kinh doanh có điều kiện thực hiện.

PV (lược ghi)