Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 21-10, Quốc hội thảo luận ở tổ. Bà Triệu Thị Ngọc Diễm, đại biểu Quốc hội đơn vị TP Cần Thơ, có một số góp ý quan trọng về Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Bà Triệu Thị Ngọc Diễm phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ chiều 21-10.

Ủy ban MTTQVN các cấp có vai trò nòng cốt trong việc phát huy dân chủ, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; tổ chức vận động nhân dân thực hiện hiệu quả dân chủ ở cơ sở cùng nhiều nhiệm vụ quan trọng khác. Sau khi nghiên cứu hồ sơ dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) và các tài liệu có liên quan, đại biểu thống nhất với nội dung dự thảo; đồng thời, có một số ý kiến góp ý như sau:

1. Về quyền của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở 

Khoản 2, Điều 5 dự thảo quy định công dân “được phản hồi về việc tiếp nhận, xử lý, tiếp thu, giải trình ý kiến, kiến nghị, đề xuất theo quy định của Luật này và pháp luật có liên quan”.

 Điểm h, khoản 1, Điều 18 và điểm c, khoản 1, Điều 19 dự thảo cũng quy định việc thông tin, tạo điều kiện để công dân là đối tượng thi hành quyết định hành chính được biết và trình bày ý kiến.

Đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phạm vi thông tin công dân được tiếp cận và cơ chế bảo đảm quyền tham gia khi vụ việc liên quan nhiều cơ quan hoặc người chịu tác động không cư trú tại địa bàn cấp xã. Cần quy định rõ thông tin về cơ quan có thẩm quyền, thời hạn, tình trạng và kết quả xử lý; lý do, căn cứ khi không tiếp thu hoặc chỉ tiếp thu một phần ý kiến. Đối với nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, hộ gia đình hoặc nhóm đối tượng xác định, cần bảo đảm họ được tiếp cận thông tin, trình bày ý kiến và nhận thông báo về kết quả xem xét, giải trình. Trường hợp vụ việc không thuộc thẩm quyền, cơ quan tiếp nhận phải hướng dẫn hoặc chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền, đồng thời thông báo và tạo điều kiện để người dân theo dõi tiến trình xử lý đến khi có kết quả.

2. Về hình thức, thời điểm công khai thông tin và trách nhiệm tổ chức công khai thông tin.

Khoản 2, Điều 11 quy định đối với trường hợp pháp luật chưa có quy định thì “chậm nhất là 5 ngày làm việc kể từ ngày có quyết định, văn bản của cơ quan có thẩm quyền về nội dung cần công khai, UBND cấp xã phải tổ chức công khai thông tin”. Quy định này xác định khá rõ thời điểm bắt đầu công khai, nhưng chưa quy định thống nhất thời gian duy trì công khai.

Đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định rõ thời hạn bắt đầu công khai với thời gian duy trì công khai; đối với những nội dung cần để nhân dân nghiên cứu, tham gia hoặc theo dõi trong thời gian dài như quy hoạch, đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, chương trình, dự án, huy động đóng góp... cần có thời gian công khai phù hợp với tính chất, phạm vi tác động của từng nội dung. Không nên quy định một thời gian duy trì cho mọi loại thông tin; đề nghị giao Chính phủ quy định theo nhóm nội dung, đồng thời bảo đảm thông tin được công khai bằng phương thức dễ tiếp cận và có thể tra cứu lại.

3. Về sáng kiến của công dân

Điểm c, khoản 2, Điều 13 quy định sáng kiến của công dân phải được ít nhất “10% tổng số hộ gia đình tại thôn, tổ dân phố đồng thuận”; trường hợp sáng kiến của công dân chưa đủ 10% nhưng xét thấy có thể mang lại lợi ích cho cộng đồng dân cư và được Ban công tác Mặt trận ở thôn, tổ dân phố tán thành thì Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố đưa ra để cộng đồng dân cư bàn và quyết định. Tỷ lệ 10% kế thừa quy định đang được áp dụng, tuy nhiên, hiện nay trong điều kiện địa bàn cấp xã rộng, dân cư đông, biến động cư trú và nhiều người đi làm xa cần tiếp tục đánh giá tính phù hợp của quy định.

Đề nghị giữ tỷ lệ 10% để bảo đảm một ngưỡng đồng thuận ban đầu và tránh biến động phức tạp về cách tính theo quy mô từng cộng đồng. Tuy nhiên, cần làm rõ cách thức xác định, kiểm chứng tỷ lệ đồng thuận; tiêu chí và trách nhiệm của Ban công tác Mặt trận khi tán thành sáng kiến chưa đạt 10%; đồng thời cho phép việc thể hiện sự đồng thuận bằng phương thức phù hợp, có thể kiểm chứng, để không gây khó khăn cho người dân trong điều kiện địa bàn rộng, dân cư biến động và nhiều người đi làm xa.

4. Về hình thức biểu quyết trực tuyến.

Điểm c, khoản 1, Điều 14 quy định: “Biểu quyết trực tuyến phù hợp với mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và được cộng đồng dân cư thống nhất lựa chọn”; tuy nhiên, khoản 2, Điều 14 hiện chỉ cho phép biểu quyết trực tuyến các công việc tự quản quy định tại điểm e, khoản 1, Điều 13 đối với các công việc tự quản khác trong nội bộ cộng đồng dân cư không trái với quy định của pháp luật, phù hợp với thuần phong, mỹ tục và đạo đức xã hội; chưa áp dụng đối với các nội dung về đóng góp và quản lý khoản đóng góp quy định tại khoản 1 và khoản 2, Điều 13.

Do đó, đại biểu kiến nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định áp dụng biểu quyết trực tuyến hoặc lấy ý kiến điện tử có xác thực đối với một số nội dung tại khoản 1 và khoản 2, Điều 13 khi cộng đồng dân cư đủ điều kiện và thống nhất lựa chọn, nhất là những trường hợp người dân thường xuyên đi làm xa hoặc làm việc theo ca. Cần quy định rõ việc xác thực người tham gia, nguyên tắc mỗi hộ gia đình chỉ được biểu quyết theo một đầu mối hợp lệ, chống bỏ phiếu trùng, lưu trữ dữ liệu và kiểm tra tính hợp lệ của kết quả; việc mở rộng phương thức phải đi đôi với bảo đảm giá trị pháp lý, công khai, minh bạch và khả năng kiểm tra khi có yêu cầu.

5. Về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong tổ chức lấy ý kiến nhân dân.

Khoản 2, Điều 18 dự thảo quy định “UBND cấp xã quyết định lựa chọn một hoặc một số hình thức quy định tại khoản 1 Điều này để tổ chức lấy ý kiến nhân dân”; Điều 20 dự thảo đồng thời quy định “Ủy ban MTTQVN cấp xã phối hợp với UBND cấp xã trong việc thực hiện kế hoạch tổ chức lấy ý kiến nhân dân và tổ chức hội nghị đối thoại với nhân dân trên địa bàn; trực tiếp hướng dẫn, thực hiện việc tổ chức lấy kiến nhân dân đối với những nội dung thuộc trách nhiệm của MTTQVN theo quy định của pháp luật”.

Đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định trước khi UBND cấp xã quyết định hình thức, cách thức lấy ý kiến thì có trách nhiệm trao đổi với Ủy ban MTTQVN cùng cấp trên cơ sở nội dung, đối tượng và phạm vi tác động. Đối với những nội dung thuộc trách nhiệm trực tiếp của MTTQVN, cần bảo đảm MTTQ chủ động lựa chọn phương thức phù hợp với chức năng tập hợp, đại diện, phản ánh ý kiến nhân dân. Cách quy định này vừa bảo đảm trách nhiệm quyết định của cơ quan nhà nước, vừa phát huy đầy đủ vai trò nòng cốt của MTTQVN trong tổ chức thực hiện dân chủ ở cơ sở.

PV (lược ghi)