Nhật Bản vừa bãi bỏ các hạn chế đối với việc bán vũ khí ra nước ngoài, qua đó mở đường cho xuất khẩu tàu chiến, tên lửa và nhiều loại vũ khí khác, đánh dấu sự thay đổi lớn trong chính sách hòa bình thời hậu chiến.

Tàu hộ tống khu trục JS Sendai lớp Abukuma Nhật dự kiến bán cho Philippines.Ảnh: Japan Times

Bản cải cách được chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi thông qua ngày 21-4 bãi bỏ các quy định xuất khẩu giới hạn chỉ trong 5 danh mục, gồm cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi. Tuy nhiên, Tokyo vẫn giữ nguyên 3 nguyên tắc xuất khẩu vũ khí, gồm sàng lọc nghiêm ngặt, kiểm soát nghiêm việc chuyển giao vũ khí cho các nước thứ ba và cấm bán vũ khí cho các quốc gia tham gia xung đột, ngoại trừ trường hợp an ninh quốc gia bị đe dọa.

Nhật Bản hy vọng quy định xuất khẩu quốc phòng mới sẽ củng cố nền tảng công nghiệp của nước này bằng cách tăng sản lượng, giảm chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm và tăng cường năng lực sản xuất mà họ có thể sử dụng trong trường hợp nổ ra khủng hoảng quân sự. 

Động thái trên diễn ra vài ngày sau khi Nhật tiếp đón hơn 30 phái viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và Tokyo cũng vừa ký thỏa thuận trị giá 6,5 tỉ USD để cung cấp tàu chiến cho Úc. Anita Nergaard, đại diện thường trực của Na Uy tại NATO, cho rằng quyết định nới lỏng quy định xuất khẩu vũ khí của Nhật thật sự có ý nghĩa đối với NATO và Liên minh châu Âu. “Chúng ta đang ở đúng thời điểm cần biến những cam kết và nguồn tài trợ thành năng lực cụ thể” - bà Nergaard nói.

Theo Reuters, nhà thầu quốc phòng lớn nhất Nhật Bản - Mitsubishi Heavy Industries - có thể chế tạo các hệ thống tiên tiến, bao gồm tàu ​​ngầm, máy bay chiến đấu và tên lửa, nhưng trong nhiều thập kỷ qua, họ chủ yếu dựa vào các đơn đặt hàng nhỏ từ một khách hàng duy nhất là Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản. 

Các đồng minh của Mỹ ở châu Âu và châu Á đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung vũ khí giữa lúc các cam kết an ninh của Washington trở nên ít chắc chắn hơn dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump. Các quốc gia từ Ba Lan đến Philippines cũng muốn hiện đại hóa quân đội trước các thách thức an ninh khu vực.

Reuters dẫn lời giới chức và nhà ngoại giao Nhật Bản cho biết, một trong những thương vụ đầu tiên nhiều khả năng được chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi phê duyệt là bán các tàu hộ vệ đã qua sử dụng cho Philippines. Đây có thể chỉ là bước khởi đầu cho các hợp đồng tiếp theo, gồm cả hệ thống phòng thủ tên lửa.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Thủ tướng Takaichi cho biết sự thay đổi trên là cần thiết trong “môi trường an ninh ngày càng thách thức”. Tuy nhiên, bà Takaichi nhấn mạnh hoàn toàn không có sự thay đổi nào về cam kết của Nhật Bản trong việc duy trì các nguyên tắc cơ bản mà nước này theo đuổi trong hơn 80 năm kể từ Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Trong khi đó, Nhật Bản cũng đang tăng cường sức mạnh quân sự khi mua thêm nhiều tên lửa, chiến đấu cơ tàng hình và máy bay không người lái; cùng Anh và Ý phát triển chiến đấu cơ thế hệ tiếp theo, dự kiến sẽ được triển khai vào năm 2035.

Trong nỗ lực tìm kiếm vai trò an ninh toàn cầu lớn hơn, Nhật Bản đã dần thay đổi cách tiếp cận đối với xuất khẩu vũ khí. Năm 2014, Thủ tướng khi đó là ông Shinzo Abe đã nới lỏng quy định nhằm cho phép xuất khẩu vũ khí phục vụ các nỗ lực bảo vệ an ninh quốc tế, gồm nhiệm vụ gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc. Năm 2023, các quy định về xuất khẩu vũ khí một lần nữa được thay đổi, cho phép Nhật Bản bán các hệ thống phòng không tiên tiến cho Mỹ, qua đó củng cố kho vũ khí của xứ cờ hoa vào thời điểm Washington hỗ trợ Ukraine trong cuộc xung đột với Nga.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)