Vẫn là xôi, chè, hoa, quả quen thuộc dùng trong các nghi thức cúng kính như thôi nôi, đầy tháng, tân gia, khai trương… nhưng qua bàn tay khéo léo của chị Vũ Thị Dung (34 tuổi, ngụ xã Phong Điền, TP Cần Thơ), những mâm cúng trở nên đẹp mắt, đầy bản sắc và giá trị cao. Lối rẽ khởi nghiệp này không chỉ giúp chị Dung có thu nhập ổn định mà còn góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống.

Chị Dung bên một mâm cúng hoàn thiện.

Dạo gần đây, nhiều nghệ sĩ nổi tiếng ở TP Hồ Chí Minh đăng tải các mâm cúng thôi nôi, đầy tháng của con, khiến nhiều người trầm trồ vì sự công phu, đẹp mắt, sang trọng. Những mâm cúng màu sắc và quy mô được tạo dựng như một tiểu cảnh trang trí sống động. Tất cả đều là thực phẩm như bánh kem, rau câu, bánh đậu xanh, xôi, chè nhưng được tạo hình tinh xảo mà nếu nhìn không kỹ, nhiều người lầm tưởng đó là trái cây hay bông hoa thật. Người làm nên những mâm cúng độc đáo ấy chính là chị Vũ Thị Dung, quê Thanh Hóa, hiện sinh sống và lập nghiệp tại chợ Phong Điền.

Chị Dung kể về cơ duyên đến với nghề thực hiện mâm cúng nghi lễ đời người rằng, lúc chị tổ chức lễ cúng đầy tháng cho con đầu lòng vào năm 2022, chị có đặt một mâm cúng nhưng không được như ý. Gia đình ai cũng tiếc vì không có những bức ảnh đẹp chụp xung quanh mâm cúng nhân ngày lễ ý nghĩa này. Đến thôi nôi con, chị chọn lựa một đơn vị thực hiện khác và cũng không được hoàn hảo như mong muốn.

Chị Dung suy nghĩ, vì sao một nghi lễ đời người quan trọng lại chưa được chăm chút xứng tầm? Chính suy nghĩ ấy đã thôi thúc chị đến với nghề này. Đầu tiên, chị bắt đầu tìm hiểu bài bản về các nghi lễ truyền thống, từ cách chuẩn bị lễ vật đến nguyên tắc sắp xếp theo từng tầng bậc. Sau đó là hành trình học hỏi về thẩm mỹ, cách phối màu, bố cục để mỗi mâm cúng không chỉ đúng lễ mà còn đẹp mắt, ấn tượng. Để vững nghề như bây giờ, chị đã có những tháng này đi học ở nhiều cơ sở dạy nghề trong nước, thậm chí qua tận Thái Lan để học các kỹ thuật làm bánh, tạo hình, nghệ thuật sắp đặt.

Tác phẩm trái cây từ bánh đậu xanh sống động như thật. 

Mỗi mâm cúng của chị Dung có giá khoảng 2 triệu đồng, cũng có những mâm cao cấp lên đến 40 triệu đồng, thậm chí hơn nữa. Độ dao động ấy phụ thuộc vào quy mô, nguyên liệu, sự tỉ mỉ. Nhưng dù là giá thành bao nhiêu thì chị Dung cũng hướng đến sự chỉn chu, chuẩn bị kỹ lưỡng từ nguyên liệu tươi mới, hạn chế chất bảo quản, đến cách bài trí theo đúng cấu trúc truyền thống. Các quan niệm dân gian như 12 bà Mụ, 13 đức Thầy; các lễ vật như xôi, chè, bánh, trầu cau, hoa quả… được sắp xếp hài hòa, tạo nên tổng thể vừa trang nghiêm vừa thẩm mỹ. “Mâm cúng không chỉ đơn thuần là lễ vật dâng cúng mà còn thể hiện sự tôn kính thông qua cách lựa chọn nguyên liệu, sắp xếp và bố cục tổng thể”, chị Dung nói.

Hiện nay, nhiều gia đình bắt đầu quan tâm hơn đến tính thẩm mỹ, bắt mắt của mâm cúng. Từ những khách hàng đầu tiên, đến nay, lượng đơn hàng của chị Dung tăng ổn định. Khách hàng không chỉ là các gia đình mà còn có người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, giải trí, vốn có yêu cầu cao về hình thức và sự tinh tế. Một số xu hướng mới cũng dần xuất hiện, như sử dụng hoa tươi, nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, vật liệu thân thiện với môi trường hay các sản phẩm nhà làm.

Sự xuất hiện của những mô hình khởi nghiệp như chị Dung không chỉ phản ánh sự nhanh nhạy, hợp xu hướng của người trẻ mà còn mở ra hướng đi mới trong bảo tồn, quảng bá các giá trị truyền thống. Mỗi mâm cúng chị Dung làm ra mang thông điệp về nét đẹp tín ngưỡng, nghi lễ văn hóa dân gian, nét đẹp ẩm thực dân gian và đặc biệt nhất là lan tỏa lối sống trọng lễ nghĩa trong người trẻ. Hành trình khởi nghiệp của chị Dung đã góp phần “đẹp hóa” các nghi lễ truyền thống trong đời sống hiện đại.

Bài, ảnh: DUY KHÔI