Theo phóng viên TTXVN tại Nhật Bản, trong bối cảnh cộng đồng người Việt Nam tại quốc gia này ngày càng phát triển, bài toán giữ gìn tiếng Việt cho thế hệ trẻ đang trở thành mối quan tâm chung của nhiều gia đình, hội đoàn và cơ quan đại diện.

Ban tổ chức và đại biểu tham dự chụp ảnh lưu niệm tại Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Fukuoka. Ảnh: TTXVN

Ngày 18-4, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Fukuoka đã phối hợp với Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu tổ chức chương trình “Tiếng Việt trong lòng Kyushu, Nhật Bản”, tại trụ sở Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại thành phố Fukuoka.

Tham dự chương trình có bà Trịnh Thị Mai Phương - Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Fukuoka, bà Ngô Thị Thanh Mai - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài; ông Đặng Thanh Phương - Phó Ban Đối ngoại Nhân dân, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết - Tổng Chủ biên Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, Chủ biên bộ sách “Vui học tiếng Việt”; ông Nguyễn Duy Anh - Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Tổng Thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và gìn giữ văn hóa Việt Nam toàn cầu... cùng đại diện các hội đoàn người Việt Nam, các lớp tiếng Việt, thầy cô giáo, phụ huynh, các em học sinh và bà con cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản.

Tại tọa đàm, các đại biểu cho biết số lượng trẻ em gốc Việt tại Nhật tăng nhanh, nhưng môi trường sử dụng tiếng Việt ngày càng thu hẹp. Nhiều em chỉ nghe hiểu nhưng phản xạ bằng tiếng Nhật, khiến tiếng mẹ đẻ dần bị đẩy xuống vị trí thứ yếu, thậm chí trở thành “ngoại ngữ thứ hai” ngay trong gia đình. Thực tế này được ghi nhận tại nhiều địa phương như Hiroshima, Kumamoto hay Okinawa, nơi không ít phụ huynh gặp khó khăn khi con cái không thể giao tiếp trọn vẹn bằng tiếng Việt với người thân.

Các ý kiến tại tọa đàm chỉ ra 3 thách thức chính. Thứ nhất là thiếu giáo viên. Phần lớn lớp học tiếng Việt hiện do tình nguyện viên đảm nhiệm, trong khi nguồn nhân lực có chuyên môn và kỹ năng sư phạm còn hạn chế. Thứ hai là thiếu học liệu phù hợp. Nhiều giáo trình từ trong nước chưa sát với thực tế của trẻ em sinh ra và lớn lên ở môi trường đa văn hóa. Thứ ba là rào cản về thời gian và địa lý. Gia đình sống phân tán, phụ huynh bận rộn khiến việc duy trì lớp học gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, tiếng Nhật chiếm ưu thế tuyệt đối trong trường học và đời sống, khiến tiếng Việt dễ bị lấn át nếu không được duy trì có ý thức.

Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Fukuoka Trịnh Thị Mai Phương cho biết việc giữ gìn tiếng Việt luôn được lồng ghép trong các hoạt động đối ngoại, đồng thời đề nghị chính quyền sở tại hỗ trợ không gian sinh hoạt, địa điểm học tập cho cộng đồng. Trong khi đó, ông Nguyễn Duy Anh nhấn mạnh duy trì một lớp học tiếng Việt còn quan trọng hơn việc mở lớp, và việc gìn giữ tiếng mẹ đẻ cần sự phối hợp của cơ quan đại diện, hội đoàn, giáo viên, phụ huynh và chính các em học sinh.

Từ thực tế cộng đồng, nhiều mô hình đã được triển khai như dạy học kết hợp trực tuyến – trực tiếp để khắc phục khoảng cách địa lý; gắn việc học với trải nghiệm văn hóa như gói bánh chưng, trò chơi dân gian, Tết Việt nhằm tạo hứng thú cho trẻ. Một số địa phương xây dựng mô hình “mái nhà ngôn ngữ”, coi gia đình là trung tâm duy trì tiếng Việt, kết hợp với học liệu số như video, bài hát, trò chơi tương tác để trẻ có thể học mọi lúc, mọi nơi. Bên cạnh đó là nhu cầu tăng cường kết nối giữa các khu vực để chia sẻ kinh nghiệm và tổ chức lớp học chung.

Các đại biểu cho rằng việc dạy và học tiếng Việt cần được tổ chức theo hướng hệ thống, thay vì các mô hình rời rạc. Điều này đòi hỏi sự liên kết giữa cơ quan đại diện, mạng lưới chuyên môn, hội đoàn và gia đình, cùng với việc phát triển học liệu, đào tạo giáo viên và tổ chức hoạt động văn hóa hỗ trợ. 

Trong khuôn khổ chương trình, cuộc thi “Vui học tiếng Việt, nhớ ơn Bác Hồ” cũng được phát động, hướng tới nhiều đối tượng với các hình thức đa dạng như kể chuyện, hát, vẽ tranh, làm video… Qua đó, ban tổ chức kỳ vọng tạo thêm động lực để tiếng Việt hiện diện trở lại trong đời sống của từng gia đình và cộng đồng người Việt tại Nhật Bản.

XUÂN GIAO