Trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần giữa Mỹ và Iran sẽ hết hiệu lực từ ngày 22-4, dư luận quốc tế trông chờ hai bên sẽ nhất trí gia hạn thời gian ngừng bắn nhằm tạo điều kiện cho tiến trình đàm phán đang gặp trở ngại mới.

Các tàu nhỏ của Iran hoạt động trên eo biển Hormuz và nước này tuyên bố dùng máy bay không người lái tấn công tàu chiến Mỹ nhằm đáp trả vụ bắt giữ tàu hàng TOUSKA hôm 19-4. Ảnh: DailyPost

Phát biểu với hãng thông tấn bán chính thức Mehr của Iran sáng 20-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf cho biết nước này vẫn đang tiếp tục đàm phán với Mỹ, đồng thời luôn ở tư thế sẵn sàng sử dụng các biện pháp cần thiết trước mối lo ngại tái diễn xung đột quân sự.

Ông Qalibaf nói rằng Iran rút kinh nghiệm từ cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái và đã sẵn sàng cho bất kỳ cuộc đối đầu nào trong tương lai. “Chúng ta không tin tưởng kẻ thù. Họ có thể leo thang chiến tranh bất cứ lúc nào”, ông Qalibaf nhấn mạnh.

Trước đó, một quan chức Nhà Trắng cho hay Phó Tổng thống J.D. Vance sẽ tiếp tục dẫn đầu phái đoàn của Mỹ sang Pakistan tham gia đàm phán vòng hai với Iran. Tổng thống Donald Trump cũng xác nhận phái đoàn Mỹ sẽ đến Islamabad vào tối 20-4 để đàm phán với Iran, nhưng cho hay ông Vance sẽ không tham gia vì những quan ngại an ninh. Ông chủ Nhà Trắng một lẫn nữa đe dọa sẽ tấn công quân sự quy mô lớn nhằm vào cơ sở hạ tầng của Iran nếu đàm phán thất bại. Theo ông, vòng đàm phán mới là “cơ hội cuối cùng” cho Tehran.

Việc Iran và Mỹ vẫn có ý định duy trì đàm phán là tín hiệu tính cực giữa lúc hai nước đều cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn từ ngày 8-4. Tổng thống Trump cho rằng Iran đã “hoàn toàn vi phạm” thỏa thuận ngừng bắn khi nổ súng vào tàu của Anh và Pháp hôm 19-4.

Tuy nhiên, ông Trump cũng thông báo Hải quân Mỹ hôm 19-4 đã nổ súng và bắt giữ một tàu chở hàng treo cờ Iran tại Vịnh Oman khi con tàu này tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa của Mỹ. Tổng thống Trump cho biết tàu chở hàng dài khoảng 275m mang tên TOUSKA đã bị khu trục hạm USS Spruance chặn sau khi phớt lờ cảnh báo dừng lại. Ông nói con tàu đã bị vô hiệu hóa và hiện thủy quân lục chiến Mỹ đang nắm quyền kiểm soát tàu.

Ngược lại, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei Iran cáo buộc Mỹ đã vi phạm lệnh ngừng bắn vì bắt giữ tàu chờ hàng TOUSKA. Ông Baqaei cho rằng lệnh phong tỏa hàng hải là một hành động bất hợp pháp, cấu thành "tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người" vì nó "cố ý áp đặt hình phạt tập thể" lên người dân Iran. Quân đội Iran thì nói rằng việc Mỹ bắt giữ tàu hàng của Iran đi từ Trung Quốc là hành động “cướp biển” và nước này sẽ sớm đáp trả.

Phó Tổng thống thứ nhất Mohammadreza Aref của Iran cảnh báo một khi nước này không thể xuất khẩu dầu mỏ thì sẽ không có an ninh cho các nước khác. “Sự lựa chọn rất rõ ràng: hoặc một thị trường dầu mỏ tự do cho tất cả mọi người, hoặc nguy cơ phải gánh chịu những chi phí đáng kể cho tất cả mọi người”, ông Aref tuyên bố.

Giữa các yếu tố bất định cho vòng đàm phán Mỹ - Iran tiếp theo, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian để “trao đổi về tình hình khu vực”. Ông Pezeshkian nói với Thủ tướng Sharif rằng các hành động của Mỹ, bao gồm cả hành vi bắt nạt và cư xử thiếu hợp lý, đã dẫn đến sự nghi ngờ ngày càng tăng rằng Washington sẽ lặp lại những mô thức cũ và "phản bội ngoại giao". Tổng thống Pezeshkian không nói rõ Iran có đưa phái đoàn sang Islamabad đàm phán với Mỹ hay không, nhưng ông cảm ơn Pakistan vì cam kết thúc đẩy hòa bình giữa Mỹ và Iran.

Trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Pakistan Ishaq Dar, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng không nói vấn đề đàm phán với Mỹ, mà chỉ khẳng định “sự cần thiết phải duy trì đối thoại và tham gia liên tục nhằm giải quyết các vấn đề hiện tại càng sớm càng tốt".

Ngay cả khi chưa có vụ bắt giữ tàu, các phương tiện truyền thông Iran cho biết Tehran có thể sẽ không tham gia đàm phán lần nữa với Washington trong bối cảnh Iran bị phong tỏa eo biển Hormuz và những “yêu cầu thái quá” của Mỹ. Tuy nhiên, các nguồn tin không chính thống ở Iran khẳng định Chủ tịch Quốc hội Qalibaf và Ngoại trưởng Araghchi sẽ tiếp tục tham gia đàm phán.

Không trông chờ vào đột phá trong đàm phán Mỹ - Iran, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan thể hiện sự lạc quan vào thỏa thuận kéo dài lệnh ngừng bắn vốn sẽ hết hiệu lực từ ngày 22-4. Phát biểu trong Diễn đàn Ngoại giao Antalya hôm 19-4, ông Fidan bày tỏ: “Tôi hy vọng sẽ có sự gia hạn. Tôi lạc quan về điều đó. Không ai muốn thấy một cuộc chiến tranh mới nổ ra khi thỏa thuận ngừng bắn hết hạn”.

ĐỨC TRUNG