Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong ký kết thỏa thuận quốc tế phải cùng với việc kiểm soát thẩm quyền, giám sát thực hiện và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, nhất là chính quyền cấp xã. Đây là những vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm khi thảo luận tại tổ vào sáng 20/10 về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), nhằm bảo đảm các cam kết hợp tác quốc tế được triển khai thực chất, hiệu quả.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh Phạm Gia Túc phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Nêu ý kiến thảo luận, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho biết, Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa trình tự, thủ tục, hồ sơ, tạo thuận lợi cho hoạt động hợp tác quốc tế của các cơ quan, tổ chức. Cùng với đó, dự án luật chú trọng ứng dụng khoa học, công nghệ, đồng thời bảo đảm việc phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát, giữ vững yêu cầu quản lý thống nhất, đồng bộ.

Nhấn mạnh vai trò của công tác đối ngoại với phát triển đất nước, Phó Thủ tướng Thường trực nêu rõ, hiện nay, trong các chuyến công tác nước ngoài, lãnh đạo Đảng và Nhà nước rất chú trọng thúc đẩy các thỏa thuận, cam kết quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh việc ký kết, vấn đề cần đặc biệt quan tâm là tổ chức thực hiện và thực thi các thỏa thuận, cam kết này. Yêu cầu cũng đặt ra là các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp phải tận dụng được những cơ hội từ các thỏa thuận, cam kết quốc tế.

Dẫn ví dụ về các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam đã ký kết, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, một số bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp vẫn chưa tận dụng hết những cơ hội từ các hiệp định này. Vì vậy, yêu cầu là phải đổi mới công nghệ, chuyển đổi sản xuất để khai thác tối đa lợi ích từ các cam kết quốc tế đã ký kết.

Thời gian tới, Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, cùng với việc tiếp tục thúc đẩy ký kết các thỏa thuận quốc tế, Chính phủ sẽ tăng cường chỉ đạo tổ chức thực thi, đồng thời hoàn thiện nền tảng pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động hợp tác quốc tế.

Thảo luận tại tổ, đánh giá việc dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) đã có nhiều nội dung tiếp thu, chỉnh lý, sửa đổi, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định quan tâm đến quy định về trình tự, thủ tục ký kết thỏa thuận quốc tế nhân danh bộ, cơ quan ngang bộ và đánh giá cao việc dự thảo Luật đã bỏ việc quy định cụ thể, thay vào đó quy định nguyên tắc và giao Chính phủ quy định chi tiết (Điều 19, Điều 20).

Nhấn mạnh đây là tư duy mới, song, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, thoả thuận quốc tế nhân danh Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Văn phòng Quốc hội, Kiểm toán nhà nước thì vẫn quy định như cũ. “Vậy tại sao không gộp thành quy định chung và giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành quy định cụ thể?”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu ý kiến thảo luận.

Về tiêu chí phân định thỏa thuận quốc tế và hợp đồng dân sự, điều ước quốc tế, khoản 1 Điều 2 dự thảo Luật hiện nay chỉ sử dụng tiêu chí “không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ theo pháp luật quốc tế” và dựa vào thủ tục của Luật để định nghĩa; điều này chưa đủ để phân biệt thỏa thuận quốc tế với hợp đồng dân sự thương mại của các cơ quan nhà nước, gây lúng túng trong thực tiễn.

Quan tâm đến việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong ký kết thỏa thuận quốc tế, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập sâu rộng, phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Ghi nhận Chính phủ đã tiếp thu phần lớn ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về thẩm quyền ký kết, cơ chế giám sát và trình tự, thủ tục thực hiện. Về cơ chế giám sát, đại biểu cho rằng dự thảo đã quy định rõ thẩm quyền giám sát của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, song còn một số điểm cần làm rõ.

Cụ thể, khoản 2 Điều 5 quy định Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội phối hợp với cơ quan của Quốc hội nước cùng ký kết để "tiến hành giám sát". Theo đại biểu, giám sát là quyền năng hiến định của cơ quan quyền lực nhà nước Việt Nam, do đó không nên quy định việc tiến hành giám sát cùng cơ quan nước ngoài. Đại biểu đề nghị thay bằng hình thức trao đổi thông tin, phối hợp theo dõi việc thực hiện thỏa thuận.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật mở rộng thẩm quyền ký kết cho các cơ quan chuyên môn, ban quản lý và Ủy ban nhân dân cấp xã, nhưng chưa quy định vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân. Đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm báo cáo và quyền giám sát của Hội đồng nhân dân cùng cấp, thay vì chỉ yêu cầu địa phương báo cáo Bộ Ngoại giao như dự thảo hiện nay.

Đối với việc mở rộng chủ thể ký kết, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đồng tình với quy định giới hạn lĩnh vực ký kết của xã, phường biên giới. Tuy nhiên, dự thảo đồng thời giao Chính phủ quyết định những xã, phường khác được ký kết và phạm vi lĩnh vực ký kết. "Như vậy, phạm vi chủ thể ký kết lại do văn bản dưới luật quyết định", đại biểu nhận xét và đề nghị quy định ngay trong luật các tiêu chí khung để xác định đối tượng được trao thẩm quyền.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung yêu cầu tối thiểu về lấy ý kiến Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan trong trình tự, thủ tục ký kết; mở rộng quy định gửi bản sao thỏa thuận đã ký đối với các bộ, địa phương và cấp xã, giúp Bộ Ngoại giao nắm đầy đủ thông tin.

Hạnh Quỳnh (TTXVN)