Hôm 5-8, nhân vật bảo thủ Ebrahim Raisi (ảnh) chính thức nhậm chức Tổng thống Iran, đánh dấu sự khởi đầu của cách tiếp cận quyết đoán hơn với phương Tây.

Truyền hình nhà nước Iran đưa tin, có khoảng 80 chức sắc nước ngoài dự lễ tuyên thệ nhậm chức của ông Raisi diễn ra tại quốc hội, bao gồm Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani và người đồng cấp Iraq Barham Saleh. Chuyên gia đàm phán thỏa thuận hạt nhân của Liên minh châu Âu Enrique Mora cũng có mặt, bên cạnh đại diện các nhóm khu vực được Iran hậu thuẫn như phong trào Hồi giáo Hamas.

Sự chuyển giao quyền lực ở Iran diễn ra trong bối cảnh nước này đang đối mặt hàng loạt thách thức về kinh tế và xã hội, đại dịch COVID-19 hoành hành, chiến tranh tâm lý lan rộng, khủng hoảng ngoại giao với phương Tây và tình hình khu vực bất ổn. Trong bài phát biểu gần nửa tiếng đồng hồ, tân Tổng thống Raisi cho biết ưu tiên hàng đầu của chính phủ lúc này là giải quyết nền kinh tế đang suy giảm, vực dậy giá trị đồng nội tệ và trao thêm quyền cho người nghèo. Về đối ngoại, chính trị gia 60 tuổi từng giữ chức Bộ trưởng Tư pháp khẳng định Iran hoan nghênh bất kỳ nỗ lực ngoại giao nào nhằm dỡ bỏ các lệnh trừng phạt “phi lý” của Mỹ, nhưng cũng nói rõ nước này không vì áp lực mà từ bỏ quyền hợp pháp của mình.

Ðáng chú ý, Tổng thống Raisi tuy không đề cập Saudi Arabia nhưng cho biết chính phủ mới rất coi trọng chính sách hàn gắn rạn nứt với những quốc gia gần gũi ở khu vực. Trước đó, ông Raisi xác định “không có trở ngại nào” trong việc khôi phục quan hệ với Riyadh, mặc dù giới chuyên môn dự báo tiến trình bình thường hóa với quốc gia được coi là đối thủ lớn của Iran ở Trung Ðông vẫn còn nhiều trắc trở. Cùng với thông điệp thiện chí, nhà lãnh đạo mới của Iran không che giấu ý định thể hiện sức mạnh nhằm tăng cường vị thế của Tehran trước các đối thủ khu vực khi tuyên bố nước này sẽ sát cánh cùng những người bị áp bức, dù cho họ ở châu Âu, châu Mỹ, châu Phi, Yemen, Syria hay Palestine.

Theo các nhà quan sát, cuộc bầu cử quốc hội năm 2020 và tổng thống Iran năm 2021 đã chứng kiến sự trỗi dậy của các chính trị gia bảo thủ trong nước. Và nhiệm kỳ của Tổng thống Raisi, người vốn không tin tưởng phương Tây, được dự đoán củng cố thêm vị thế của lực lượng này trong cơ cấu quyền lực ở Cộng hòa Hồi giáo. Hãng tin BBC cho rằng sự đồng thuận nội bộ sẽ giúp ông Raisi thuận lợi theo đuổi chính sách đối ngoại mạnh mẽ hơn dựa trên sự tương hỗ và răn đe.

Ðặc biệt đối với thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và nhóm các cường quốc, chính quyền Raisi được dự báo có cách tiếp cận mới, tập trung vào các biện pháp vô hiệu hóa trừng phạt hơn là cố gắng đàm phán để đổi lấy dỡ bỏ cấm vận. Trong khi đó tại Washington, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price kêu gọi Tổng thống Raisi sớm nối lại các cuộc đàm phán ở Vienna (Áo) để cả hai tái tuân thủ thỏa thuận hạt nhân ký năm 2015. Khẳng định đây là vấn đề cấp bách đối với chính quyền Tổng thống Joe Biden, ông Price cảnh báo tiến trình này không thể kéo dài vô thời hạn và hy vọng Iran có thể nắm lấy cơ hội hiện nay để thúc đẩy các giải pháp ngoại giao.

Hôm 6-8, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran cảnh báo Israel không phát động chiến dịch quân sự nhắm vào Tehran, rằng “bất kỳ hành động sai lầm” nào chống lại nước này sẽ hứng chịu đáp trả cứng rắn. Trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Israel đã trả lời “Có” khi được hỏi nước này liệu có chuẩn bị tấn công Iran. Nhiều quan chức khác ở Tel Aviv còn vận động các quốc gia thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc hỗ trợ về mặt ngoại giao, kinh tế thậm chí quân sự để trả đũa vụ tàu chở dầu Mercer Street bị tấn công ngoài khơi vịnh Oman. Cùng với Israel, Mỹ và Anh cũng đang đổ lỗi cho Iran trong vụ việc nói trên dù Tehran phủ nhận mọi cáo buộc.

MAI QUYÊN (Theo AP, Arab News)