Áp lực mạnh mẽ từ Mỹ đã khiến các nước châu Âu trong nhóm 7 nền kinh tế hàng đầu thế giới (G7) đồng ý phối hợp giải phóng 100 triệu thùng dầu diesel và dầu thô từ kho dự trữ chiến lược trong vòng 4 tháng nhằm hạ giá dầu thế giới.

Một nhà máy lọc dầu tại châu Âu. Ảnh: AP

Gây áp lực kiểu Mỹ

Theo tờ Politico, chiến dịch gây sức ép toàn diện của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm buộc châu Âu phải giải phóng nguồn cung dầu diesel nếu không muốn đối mặt với lệnh cấm xuất khẩu từ Mỹ ngay trước thềm mùa đông đã gây chia rẽ và phẫn nộ trong giới lãnh đạo châu Âu.

Tối hậu thư của chính quyền Trump là một chiêu bài nhằm xoa dịu cử tri Mỹ đang bức xúc trước giá năng lượng cao ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Ông Trump đã nhiều lần tuyên bố đang cân nhắc lệnh cấm xuất khẩu để kéo giảm giá dầu diesel tại Mỹ. Thay vì thúc đẩy các yêu cầu của mình thông qua Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), kênh truyền thống cho các đợt xả kho dự trữ phối hợp, các quan chức Mỹ đã tiếp cận từng quốc gia theo hình thức song phương qua điện thoại hoặc gặp mặt trực tiếp, đồng thời đưa ra các ý tưởng và đề xuất thay đổi liên tục theo từng ngày.

Chẳng hạn, hôm 30-9 tại thủ đô Berlin của Đức, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã đưa ra đề nghị xả 120 triệu thùng dầu. Nhưng vào chiều 1-10, các quan chức Mỹ đã liên hệ trực tiếp với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron để yêu cầu xả 100 triệu thùng dầu. Giới chức Mỹ cũng gặp trực tiếp lãnh đạo các tập đoàn dầu mỏ để họ tác động đến EU.

Rốt cuộc, các nhà lãnh đạo châu Âu đã nhượng bộ. 

Thực tế, châu Âu có cơ chế dự trữ dầu mỏ chiến lược khác so với Mỹ khi nắm giữ trữ lượng khổng lồ các sản phẩm dầu đã qua tinh chế, đặc biệt là dầu diesel. Số liệu cho thấy các nước EU đã dự trữ  khoảng 315 triệu thùng dầu diesel tính đến tháng 6. Tuy nhiên, số liệu của IEA cũng cho thấy trong tháng 8-2026, Mỹ cung cấp khoảng phân nửa lượng dầu diesel nhập khẩu của EU và bất kỳ lệnh cấm xuất khẩu nào của Mỹ sẽ tác động mạnh đến khối kinh tế 27 nước thành viên.

Bản thân giới chức Mỹ như Bộ trưởng Năng lượng Wright và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cùng giới công nghiệp dầu mỏ đều thuyết phục Tổng thống Trump rằng lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel có thể giúp giảm giá nhiên liệu tại các trạm bơm, nhưng sẽ nhanh chóng gây tác dụng ngược khi buộc các nhà máy lọc dầu nước này phải giảm công suất hoạt động do mất đi những thị trường xuất khẩu chủ lực.

Khó đáp ứng nguồn cung

100 triệu thùng dầu thô và diesel sẽ tương đương với khoảng 830.000 thùng mỗi ngày nếu được giải phóng đều đặn trong vòng 4 tháng. G7 cam kết những thùng dầu mỏ đầu tiên sẽ được giải phóng trong vòng 20 ngày. Tuy nhiên, tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào tốc độ các quốc gia giải phóng kho dự trữ và tỷ lệ dầu thô cuối cùng có thể được chế biến thành dầu diesel.

Hồi tháng 3 năm nay, 32 quốc gia thành viên IEA, bao gồm G7, cũng đã cam kết xả 400 triệu thùng dầu, mức lớn nhất trong lịch sử, để ứng phó với cuộc chiến Iran. Đến ngày 3-10, IEA cho biết các nước thành viên cho đến nay đã xả 325 triệu thùng dầu các loại. Tuy nhiên, phần lớn trong số này chưa được thực hiện tại châu Âu do không thể cạnh tranh với dầu thô giá rẻ hơn của Mỹ.

Về phần mình, Bộ Năng lượng Mỹ hôm 29-9 thông báo sẽ giải phóng 40 triệu thùng dầu thô cuối cùng trong số 172 triệu thùng cam kết xả kho dự trữ với G7 hồi tháng 3. Số liệu cho thấy Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ hồi tháng 8 đã giảm còn 284 triệu thùng, mức thấp nhất kể từ tháng 10-1982. Mặc dù kho dự trữ được phép lưu trữ tới 714 triệu thùng dầu, nhưng tổng lượng dầu thực tế lại biến động qua các năm do các chính quyền và Quốc hội Mỹ sử dụng lượng dầu dự phòng để bù đắp thiếu hụt nguồn cung hoặc trang trải chi phí. Chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden cũng đã giải phóng 180 triệu thùng dầu vào năm 2022 sau khi cuộc tấn công của Nga vào Ukraine khiến giá dầu tăng vọt.

Trước thực tế trên, một số chuyên gia năng lượng cho rằng việc G7 xả kho dự trữ nhiên liệu là một động thái đáng hoan nghênh, nhưng “không giải quyết được vấn đề cốt lõi là nguồn cung toàn cầu vẫn ở mức thấp hơn bình thường”. 

Tại Mỹ, kể từ khi chính quyền bắt đầu cuộc chiến chống Iran, giá xăng đã tăng vọt gần 50%, lên mức trung bình 4 USD/gallon, trong khi giá dầu diesel tăng hơn 70%, lên mức 6,50 USD/gallon hôm 2-10.

KIẾN HÒA