Hơn một thập kỷ sau khi Vương quốc Anh bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu (EU) hay còn gọi Brexit, hai bên đang hy vọng có thể xích lại gần nhau hơn thông qua các thỏa thuận về quy tắc thực phẩm và đồ uống, chương trình trao đổi thanh niên và liên kết thị trường giao dịch phát thải (ETS).

Thủ tướng Andy Burnham (trái) trong cuộc gặp với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Ảnh: Reuters
Các thỏa thuận trên dự kiến được ký kết tại Hội nghị thượng đỉnh EU - Anh lần thứ hai tại thủ đô Brussels (Bỉ), giúp tổng sản phẩm quốc nội (GDP) Anh tăng thêm 0,4%. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Thủ tướng Anh Andy Burnham chủ trương thiết lập lại quan hệ toàn diện giữa Luân Đôn và EU những năm tới.
Trong đó, thỏa thuận thực phẩm và đồ uống vốn là cam kết trong cương lĩnh tranh cử của Công đảng cầm quyền, được đánh giá cao khi gỡ bỏ nhiều thủ tục phức tạp mà doanh nghiệp xuất khẩu sang EU đang đối mặt, qua đó giảm áp lực lên giá cả và mang lại thêm 5 tỉ bảng cho kinh tế nước nhà. Đổi lại, khi thỏa thuận dự kiến có hiệu lực từ tháng 3-2028, Anh có thể phải tuân theo một số quy định của EU về tiêu chuẩn vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS), cây trồng biến đổi gien hay ghi nhãn sản phẩm.
Về cơ chế quản trị, các nguồn tin châu Âu cho biết Anh đang nỗ lực để có vị trí chính thức trong các ủy ban của EU, tham gia vào việc thực thi các quy định hiện hành và thiết lập những quy tắc SPS mới. Đây là chủ đề gây tranh cãi giữa các nước thành viên, với một bên coi việc Anh có đại diện tham gia phối hợp và thực thi luật SPS là điều hợp lý trong khi bên còn lại không muốn nhượng bộ.
Vấn đề này đồng thời làm nổi bật những căng thẳng cốt lõi trong vị thế phải tuân thủ luật EU của Anh, và trở nên trầm trọng hơn nếu Luân Đôn lựa chọn gia nhập thị trường chung với tư cách nước ngoài EU. Để giải quyết, thay cho yêu cầu được “bỏ phiếu” đối với một số dự luật liên quan tiêu chuẩn thực phẩm, Anh trước mắt sẽ được tham vấn về các luật mới nhưng mức độ tham gia chưa xác định.
Trước thềm diễn ra hội nghị, các nhà đàm phán cũng đạt đồng thuận sơ bộ về chương trình trao đổi thanh niên, cho phép tối đa 100.000 công dân EU và Anh qua lại mỗi năm để du lịch, làm việc và học tập. Để chốt thỏa thuận, EU đã nhượng bộ vào phút chót khi rút lại yêu cầu Luân Đôn áp dụng mức học phí bản địa cho sinh viên châu Âu tại những trường đại học Anh. Hai bên sau đó thống nhất sẽ giảm đáng kể học phí quốc tế, chi tiết của thỏa thuận bổ sung sẽ tiếp tục được đàm phán và hoàn tất trong vòng 6 tháng tới.
Hiện các nhà đàm phán cũng đang chạy nước rút để hoàn tất thỏa thuận ETS. Theo thông tin từ Chính phủ Anh, thỏa thuận liên kết hệ thống giao dịch phát thải carbon có thể đóng góp cho nền kinh tế thêm 3,8 tỉ bảng/năm; đồng thời bảo vệ các ngành công nghiệp quan trọng như thép và nhôm khỏi “thuế carbon” (CBAM) đánh vào khoảng 6,5 tỉ bảng hàng xuất khẩu.
Trong một thông báo, Văn phòng Thủ tướng Anh cho biết một “kế hoạch hành động trên eo biển Manche” về vấn đề nhập cư cũng có thể được ký kết. Trước đây, Thủ tướng Burnham từng lên tiếng đề nghị Anh và EU phối hợp chặt chẽ về thực thi pháp luật, bao gồm chia sẻ dữ liệu và hồ sơ tội phạm của công dân nước ngoài.
MAI QUYÊN (Theo Guardian, BBC)