Chưa đầy 4 tháng sau khi ký hợp đồng mua 16 chiến đấu cơ Rafale, Ukraine đang đề nghị các đồng minh ưu tiên cung cấp tiêm kích Mirage 2000 và F-16 cũ.

Tiêm kích Mirage 2000-5 do tập đoàn Pháp Dassault chế tạo. Ảnh: Air Data News
Năm ngoái, Ukraine và Pháp đã ký thỏa thuận về việc mua sắm thiết bị quốc phòng, trong đó Kiev sẽ mua 100 chiếc Rafale F4 của Paris cùng các hệ thống phòng không và radar đến năm 2035.
Tháng 7 năm nay, sau hội nghị thượng đỉnh của “Liên minh tự nguyện” tại Paris, Ukraine đã chính thức hóa lộ trình tiếp nhận đợt đầu tiên gồm 16 chiếc Rafale và các hệ thống vũ khí phụ trợ, với thời gian bàn giao dự kiến bắt đầu sớm nhất vào năm 2028.
Tuy nhiên, thay vì hối thúc đẩy nhanh tiến độ bàn giao Rafale, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đang gây sức ép để các đối tác châu Âu ưu tiên cung cấp những chiếc Mirage cũ.
Mới đây, ông Zelensky đã kêu gọi các đối tác trong Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine (UDCG) - nhóm được thành lập vào năm 2022 nhằm điều phối hoạt động viện trợ an ninh cho Kiev - đẩy nhanh việc bàn giao tên lửa đánh chặn, máy bay chiến đấu và đạn dược. Ông nói những tiêm kích F-16 hiện có của Ukraine có thời gian nằm đất để sửa chữa nhiều hơn là bay, vì vậy Kiev cần thêm 40 chiếc tương tự.
Mặc dù Ukraine không công khai số lượng máy bay đang hoạt động, ước tính nước này có khoảng 39 chiếc F-16 và 4-6 chiếc Mirage.
Sau lời kêu gọi của Kiev, Bỉ đã cam kết cung cấp 10 máy bay F-16, trong khi Pháp hứa bàn giao thêm 2 chiếc Mirage, bom lượn dẫn đường chính xác AASM Hammer 250 và đạn dược trước cuối năm nay.
Ưu tiên Mirage-2000 hơn Rafale
Ông Zelensky cho rằng việc đưa Rafale vào biên chế sẽ mất thời gian, trong khi các tiêm kích Mirage có thể được sử dụng ngay lập tức.
Pháp đã công bố kế hoạch chuyển giao Mirage 2000-5 cho Ukraine vào tháng 6-2024. Sau đó, các phi công và đội ngũ kỹ thuật mặt đất của Ukraine tham gia huấn luyện chuyên sâu trong nhiều tháng tại Pháp, trong khi các máy bay này được điều chỉnh cho phù hợp với chiến trường Ukraine.
Hồi tháng 2-2025, Pháp xác nhận đã chuyển lô Mirage 2000 đầu tiên cho Ukraine và vẫn tiếp tục tổ chức các khóa huấn luyện bổ sung cho những nhóm phi công mới của Ukraine. Đầu tháng này, các quân nhân Pháp được cho là đang huấn luyện binh sĩ ngay trên lãnh thổ Ukraine về cách vận hành và bảo dưỡng các hệ thống vũ khí của Paris, bao gồm hệ thống pháo CAESAR, máy bay Mirage 2000 và tên lửa.
Tại Ukraine, những chiếc Mirage 2000-5F chủ yếu được triển khai với vai trò máy bay phòng không có khả năng cơ động cao và đã đánh chặn thành công các tên lửa hành trình và máy bay không người lái (UAV) tấn công của Nga. Cuối năm ngoái, chỉ một chiếc Mirage 2000 của Kiev đã bắn hạ 6 tên lửa hành trình Kh-101 trong một lần giao chiến, làm nổi bật hiệu quả ổn định của dòng máy bay này trong việc đối phó với vũ khí Nga.
Sau đó, Ukraine mở rộng vai trò của Mirage, bổ sung nhiệm vụ không kích các mục tiêu mặt đất ở tiền tuyến. Đoạn video cho thấy các chiếc Mirage bay ở độ cao ngang ngọn cây trước khi cất mũi lên để phóng bom AASM Hammer vào các vị trí của Nga.
Hồi tháng 9, Pháp đã bàn giao các lô tên lửa không đối không MBDA MICA mới có tầm bắn 60-80km, qua đó mở rộng phạm vi tác chiến của phi đội Mirage trong các cuộc giao tranh ở cự ly trung bình.
Giới chuyên gia quốc phòng nhận định Mirage đặt ra mối đe dọa cho Nga trên chiến trường Ukraine lớn hơn nhiều so với F-16, vốn chủ yếu sử dụng cho nhiệm vụ phòng không. Điều này là nhờ Ukraine có các loại vũ khí dẫn đường chính xác tầm trung đến tầm xa, kết hợp với hệ thống tác chiến điện tử hiệu quả cao. Một trong những vũ khí nguy hiểm nhất trong kho vũ khí là tên lửa Storm Shadow, với tầm hoạt động tiêu chuẩn hơn 300km.
Trong khi đó, Pháp chỉ mới bắt đầu huấn luyện phi công Ukraine lái máy bay Rafale. Những giai đoạn đầu tiên của chương trình huấn luyện sẽ diễn ra tại Pháp trong tháng này và kéo dài gần nửa năm. Không những vậy, lô đầu tiên gồm 4 chiếc Rafale dự kiến sẽ không được đưa vào biên chế Ukraine trước năm 2028.
HẠNH NGUYÊN (Theo Eurasian Times, ACE)