Sau nhiều thập kỷ đình trệ, ngành năng lượng hạt nhân Mỹ đang trải qua giai đoạn phục hưng mạnh mẽ dưới các sắc lệnh và chính sách của Tổng thống Donald Trump, vì mục tiêu duy trì lợi thế của Washington trong cuộc đua vũ trang hạt nhân ngày càng leo thang.

Nhà máy của Pacific Fusion ở San Leandro, California. Ảnh: WSJ

Hồi tháng 8, công ty khởi nghiệp Pacific Fusion khởi công xây dựng trạm nghiên cứu và nhà máy nhiệt hạch trị giá 1 tỉ USD ở bang New Mexico. Sau khi hoàn thành, cơ sở này sẽ tạo ra năng lượng lớn hơn 1.000 lần so với các cỗ máy do chính phủ vận hành để thử nghiệm vũ khí hạt nhân kể từ lúc Mỹ dừng các vụ nổ ngầm vào năm 1992.

Pacific Fusion dự kiến nhà máy sẽ sản xuất điện thương mại vào năm 2030. Hợp tác với Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ (NNSA), cơ sở này còn được thiết kế tạo ra môi trường có nhiệt độ, bức xạ và áp suất cực hạn để thử nghiệm độ bền các bộ phận vũ khí, hiệu suất của đầu đạn cùng nhiều thông số kỹ thuật khác mà không cần tiến hành những vụ thử hạt nhân như trước. Hoạt động này giúp duy trì kho vũ khí hạt nhân sau nhiều thập kỷ cất giữ, đồng thời đảm bảo các thiết kế mới đạt hiệu quả mong muốn.

Trong diễn biến liên quan, Bộ Chiến tranh Mỹ ngày 9-9 công bố kế hoạch triển khai lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ dạng mô-đun (MMR) tiên tiến đầu tiên của Hải quân tại Trạm Vũ khí Crane ở Indiana. Lò phản ứng dự kiến cung cấp điện ổn định cho các cơ sở nghiên cứu và sản xuất vũ khí quân sự trọng điểm vào năm 2028, tăng cường khả năng phục hồi năng lượng và an ninh quốc gia.

Đây là 2 công trình nổi bật trong danh sách các dự án phát triển năng lượng hạt nhân được tiến hành trên khắp nước Mỹ. Theo chỉ thị của Tổng thống Trump, ngành công nghiệp hạt nhân quốc gia đang trải qua nỗ lực hiện đại hóa quy mô lớn nhằm đảm bảo năng lực ngang bằng hoặc vượt trội quốc gia khác, tái định vị vai trò trọng tâm trong kế hoạch năng lượng, tăng trưởng kinh tế và an ninh quốc gia.

Chính sách trên đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của giới công nghệ về nguồn điện không phát thải carbon có thể hoạt động liên tục suốt ngày đêm, bất kể điều kiện thời tiết.

Quân đội Mỹ cũng đón nhận năng lượng hạt nhân như công cụ cốt lõi giúp tăng cường khả năng phục hồi và tự chủ của các cơ sở quân sự chiến lược. Nó đặc biệt phù hợp với chiến lược “quay lại cội nguồn Dự án Manhattan” mà NNSA triển khai, trong đó, Giám đốc Brandon Williams cho biết cơ quan này đang tập trung chế tạo vũ khí chiến lược mới với tốc độ vượt trội, đáp ứng yêu cầu của Tổng thống và răn đe các đối thủ trong chiến tranh hiện đại.

Trên trang mạng Truth Social, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ không nên bị kiềm chế nếu các đối thủ coi thường các quy định về thử nghiệm vũ khí. Trong nhiệm kỳ đầu (2016-2020), ông Trump đã đảo ngược các lệnh cấm dưới thời người tiền nhiệm Barack Obama về phát triển đầu đạn hạt nhân mới. Hồi tháng 2-2026, Mỹ cũng không gia hạn Hiệp ước Cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START), vốn nhằm kiểm soát vũ khí hạt nhân chiến lược giữa Washington và Mát-xcơ-va.

Theo dữ liệu được công bố, Nga hiện sở hữu kho dự trữ vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới với khoảng 4.400 đầu đạn, trong khi Mỹ đang có khoảng 3.700 đầu đạn hạt nhân.

Về phía Trung Quốc, nước này từng nhiều lần bị cáo buộc bí mật tiến hành các vụ thử hạt nhân có sức công phá thấp, vi phạm các cam kết trong Hiệp ước Cấm thử Hạt nhân Toàn diện (CTBT) được Bắc Kinh và Washington ký năm 1996 nhưng đến nay chưa phê chuẩn.

Trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã tăng gấp 3 kho vũ khí và đạt mốc gần 650 đầu đạn hạt nhân; xây dựng 320 địa điểm phóng tên lửa mới ở sa mạc. Hồi tháng 7, Trung Quốc đặt khu vực Thái Bình Dương vào tình trạng báo động khi phóng thử thành công tên lửa đạn đạo mang đầu đạn giả từ tàu ngầm hạt nhân có khả năng vươn tới Mỹ. Thời gian tới, Bắc Kinh cũng sẽ sớm khởi công nhà máy nhiệt hạch và các trung tâm nghiên cứu được cho tiên tiến hơn những phòng thí nghiệm quốc gia Mỹ.

MAI QUYÊN (Theo WSJ, Newsweek)