Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, phát triển bền vững. Dù vậy, các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn gặp khó khi triển khai nên rất cần sự hỗ trợ đồng bộ về vốn, công nghệ, nhân lực và thị trường.

Hoạt động sản xuất tại nhà máy chế biến gạo xuất khẩu của Công ty Cổ phần Hoàng Minh Nhật.

Điểm nghẽn

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh. Công nghệ số giúp tối ưu quản trị, sản xuất và tiếp cận khách hàng; trong khi giải pháp xanh giúp tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.

Tuy nhiên, khối doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đã và đang gặp nhiều rào cản. Họ lúng túng trong xác định điểm bắt đầu, bài toán chi phí, hiệu quả đầu tư. Thêm vào đó, lực lượng lao động mỏng, thiếu nhân sự chuyên trách... khiến quá trình triển khai thực tế của doanh nghiệp gặp không ít khó khăn.

Theo bà Lưu Thị Thanh Mẫu, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, thúc đẩy kinh tế tư nhân cần gắn với nâng cao năng lực nội tại và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực phát triển. Điều này đặc biệt quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, bởi doanh nghiệp không chỉ cần công nghệ mà còn cần vốn, nhân lực, năng lực quản trị và cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Trong điều kiện nguồn lực hạn chế, doanh nghiệp cần lựa chọn lộ trình phù hợp. Chẳng hạn, số hóa hoạt động quản lý hàng tồn kho, dữ liệu khách hàng, xử lý đơn hàng và kiểm soát chi phí có thể giúp cải thiện hiệu quả vận hành. Tương tự, theo dõi mức tiêu thụ điện, nước, giảm hao hụt nguyên liệu, tiết kiệm bao bì và tận dụng phụ phẩm là những giải pháp thiết thực để bắt đầu chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, nếu chuyển đổi số chủ yếu đặt ra bài toán về năng lực đầu tư và khả năng ứng dụng, chuyển đổi xanh còn gắn chặt với khả năng tổ chức sản xuất, tiếp cận vốn và tìm đầu ra cho sản phẩm. Các mô hình tái chế phụ phẩm nông nghiệp, thủy sản, sử dụng năng lượng sạch hay đầu tư công nghệ ít phát thải đều cần nguồn lực và thời gian để phát huy hiệu quả. Một ý tưởng có tiềm năng khó trở thành hoạt động kinh doanh bền vững nếu thiếu công nghệ xử lý phù hợp, doanh nghiệp tổ chức sản xuất và thị trường tiêu thụ ổn định.

Tạo hệ sinh thái để doanh nghiệp chuyển đổi

Theo các chuyên gia, để chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đi vào thực chất, cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ đa bên giữa chính quyền, ngân hàng, đơn vị công nghệ, trường đại học và các doanh nghiệp đầu chuỗi. Chính quyền cần cải thiện môi trường kinh doanh, đẩy mạnh cải cách hành chính và ban hành chính sách hỗ trợ sát nhu cầu thực tế của từng nhóm doanh nghiệp, nhất là khối doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

Một giải pháp khả thi là xây dựng mô hình đầu mối hỗ trợ chuyển đổi kép tại ĐBSCL. Trong đó, Nhà nước tạo cơ chế; ngân hàng hỗ trợ vốn; công ty công nghệ tư vấn giải pháp; doanh nghiệp lớn giúp kết nối thị trường và chuẩn hóa sản phẩm. Mô hình này giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và tránh đầu tư dàn trải.

Cuối cùng, hiệu quả chính sách phải được đo lường bằng các chỉ số cụ thể: mức giảm thời gian, chi phí, tỷ lệ sai sót (với chuyển đổi số) và tỷ lệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải (với chuyển đổi xanh). Đây là cơ sở để doanh nghiệp đánh giá hiệu quả và điều chỉnh bước đi phù hợp.

Ông La Trọng Kỳ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, cho biết thành phố xác định tăng trưởng kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu, trong đó kinh tế tư nhân giữ vai trò quan trọng thúc đẩy chuyển đổi xanh. Thành phố tập trung cải thiện môi trường đầu tư, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học - công nghệ, công khai, minh bạch các thủ tục về đất đai, môi trường; đồng thời khuyến khích phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, sử dụng năng lượng sạch và tiết kiệm tài nguyên.

Cùng với vai trò kiến tạo của chính quyền, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, tiết kiệm điện, nước, nguyên liệu, tăng cường tái chế và tuần hoàn chất thải. Chuyển đổi xanh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn có thể giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường trong nước, xuất khẩu. Vì vậy, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần được cụ thể hóa bằng những chương trình hỗ trợ thiết thực, gắn với nhu cầu và điều kiện sản xuất, kinh doanh.

Trường đại học, viện nghiên cứu cũng cần phát huy vai trò trong đào tạo nhân lực, tư vấn công nghệ và cải tiến quy trình. Với những lĩnh vực có lợi thế của vùng như nông nghiệp, chế biến nông thủy sản, logistics và du lịch, sự hợp tác giữa nhà khoa học với doanh nghiệp có thể giúp đưa các giải pháp phù hợp vào thực tiễn.

Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh là quá trình dài hạn, đòi hỏi doanh nghiệp kiên trì đổi mới và các chủ thể liên quan cùng tham gia. Với Cần Thơ, yêu cầu đặt ra không chỉ là khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi, mà còn tạo điểm tựa để duy trì và nhân rộng những mô hình hiệu quả. Khi chính sách sát thực tế, công nghệ giải quyết đúng nhu cầu, hạ tầng được cải thiện và thị trường tạo động lực đầu tư, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh mới có thể trở thành nền tảng nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Bài, ảnh: NAM HƯƠNG