Vào ngày 25-10 tới, Tổng thống đương nhiệm Luiz Inacio Lula da Silva sẽ đối đầu Thượng nghị sĩ cực hữu Flavio Bolsonaro ở vòng cuối cuộc bầu cử tổng thống Brazil. Tuy nhiên, ngày càng nhiều người nghi ngờ liệu môi trường kỹ thuật số có trở thành sân chơi bình đẳng cho cả hai ứng viên hay không.

Các cáo buộc bủa vây Meta

Meta, công ty sở hữu các mạng xã hội Facebook, WhatsApp và Instagram, đối mặt với những cáo buộc của Tòa án Bầu cử Tối cao Brazil (TSE) rằng “gã khổng lồ” công nghệ Mỹ đã hạn chế nội dung của ông Lula da Silva và ưu tiên các tài liệu quảng bá ứng viên Flavio Bolsonaro. Ông Flavio là con trai cựu lãnh đạo Brazil Jair Bolsonaro, đồng minh thân cận của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Brazil là một trong những quốc gia có mức độ sử dụng mạng xã hội cao nhất thế giới. Ảnh: WSJ

Các sản phẩm của Meta nằm trong số những nền tảng mạng xã hội phổ biến nhất tại nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh và chi tiêu cho quảng cáo chính trị trên các trang của công ty đã tăng vọt. Hãng tin G1 phát hiện Meta đã nhận ít nhất 288 triệu real (57 triệu USD) từ chi tiêu trực tiếp cho chiến dịch tranh cử năm nay, gấp đôi số tiền họ thu về trong cuộc đua tới ghế tổng thống Brazil năm 2022.

Mức tăng này đánh dấu sự thay đổi trong cách Brazil tổ chức bầu cử. Hơn 76% cử tri nước này hiện tiếp nhận tin tức trực tuyến.

Giới nghiên cứu giải thích rằng khi mạng xã hội vượt qua quảng cáo truyền thống, nhiều chính trị gia sử dụng những thông điệp gây tranh cãi, dễ lan truyền để kết nối với cử tri. Nikolas Ferreira và Erika Hilton, những người có ảnh hưởng trên mạng và đều tái đắc cử vào Hạ viện Brazil trong năm nay với số phiếu kỷ lục.

Tính đến tháng 10, CTRL+Z - một tổ chức phi lợi nhuận hoạt động trong lĩnh vực quyền kỹ thuật số - đã thu thập 1.100 báo cáo trong năm nay về các tài khoản bị gỡ xuống hoặc hạn chế phạm vi tiếp cận. “Đa số các trường hợp này liên quan đến những tài khoản ủng hộ Tổng thống Lula”, trong khi tài khoản quảng cáo của ông cũng từng bị đình chỉ trong thời gian ngắn hồi tháng trước. Các mạng xã hội còn bị nghi ngờ về việc tuân thủ quy định yêu cầu hạn chế nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra và gỡ bỏ thông tin sai lệch.

Về phần mình, Meta liên tục phủ nhận ưu ái bất kỳ ứng viên tổng thống nào. Công ty xác định lỗi kỹ thuật là nguyên nhân dẫn đến những sự cố liên quan tới quảng cáo trong chiến dịch tranh cử của ông Lula.

Nỗ lực quản lý

Phụ thuộc vào vận động tranh cử trên mạng tại Brazil bắt đầu phát triển mạnh từ năm 2018, với việc Tổng thống Jair Bolsonaro đắc cử. 

Cách đây 8 năm, ông Jair đã lan truyền thông những nội dung cương lĩnh tranh cử trên mạng xã hội, để rồi đắc cử và nhậm chức vào năm 2019. 

“Kể từ đó, phe cánh tả và lực lượng ủng hộ dân chủ dần nhận ra tầm quan trọng của những phương tiện truyền thông như vậy đối với các cuộc bầu cử và học cách triển khai có chiến lược,” Leticia Cesarino, nhà nhân học tại Đại học Liên bang Santa Catarina (Brazil), nhận định.

Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ tổng thống, Jair Bolsonaro lại sử dụng các nền tảng mạng xã hội để gieo rắc hoài nghi về tính chính xác của hệ thống bầu cử Brazil. Sau khi thất cử năm 2022, ông tiếp tục phát tán tuyên bố sai sự thật rằng cuộc bỏ phiếu đã bị gian lận và điều này dẫn đến vụ bạo loạn tại thủ đô Brasilia vào tháng 1-2023. Hiện vị cựu lãnh đạo 71 tuổi đang chấp hành bản án 27 năm tù vì âm mưu đảo chính và ông cũng bị cấm sử dụng mạng xã hội.

Bê bối trên đã buộc các nhà hoạch định chính sách phải hành động. 

Luật Brazil hiện cấm các hình ảnh ứng viên bầu cử được tạo ra bằng AI, đồng thời yêu cầu mọi quảng cáo chính trị sử dụng AI phải kèm tuyên bố miễn trừ trách nhiệm. Một số luật của Brazil được đánh giá là nghiêm ngặt nhất thế giới về việc sử dụng AI trên các nền tảng công nghệ.

Nội dung cổ súy bạo lực, ngôn từ thù ghét hoặc phân biệt đối xử dựa trên giới tính cũng bị coi là bất hợp pháp. Chỉ những người chính thức nhận hậu thuẫn từ chiến dịch tranh cử mới được phép chạy quảng cáo trên Instagram, Facebook và WhatsApp.

HẠNH NGUYÊN (Theo Al Jazeera, NY Times)