Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ vào ngày 3-11 đang chiếm lĩnh các tiêu đề báo chí quốc tế. Sự kiện này quyết định liệu quyền kiểm soát Quốc hội tiếp tục nằm trong tay đảng Cộng hòa, hay phe Dân chủ sẽ giành lại thế chủ động và thách thức hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump.

Tổng thống Trump phát biểu tại một cuộc vận động tranh cử ở Bắc Carolina. Ảnh: PBS

Theo Hiến pháp Mỹ, toàn bộ Hạ viện (435 ghế) cùng với khoảng 1/3 số ghế Thượng viện (35/100) sẽ được bầu lại cứ mỗi hai năm một lần. Đảng Cộng hòa đang nắm giữ đa số tại cả 2 viện Quốc hội Mỹ với tỷ lệ sít sao (53 ghế tại Thượng viện và 218 ghế ở Hạ viện). 

Về phía đảng Cộng hòa, Tổng thống Trump đã tự đặt mình vào tâm điểm chiến dịch tranh cử khi trực tiếp tham gia vận động và xuất hiện tại hàng chục cuộc đua then chốt trên khắp nước Mỹ. Lãnh đạo Nhà Trắng thậm chí đưa ra các cam kết chính trị như khoản cổ tức 5.000 USD cho mỗi người trưởng thành nếu đảng Cộng hòa giành chiến thắng. Ông Trump còn kêu gọi cử tri hãy đi bỏ phiếu trong tâm thế như chính ông đang tranh cử một lần nữa. Vấn đề là, theo cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos, tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump đang giảm xuống mức thấp kỷ lục 31%. Đây có thể là một phần nguyên nhân dẫn tới việc một số ứng cử viên Cộng hòa tại các bang chiến trường chủ động tạo khoảng cách với tổng thống khi họ tìm cách thu hút cử tri độc lập.

Trong khi đó, các đại diện của đảng Dân chủ cho rằng việc bản thân Tổng thống Trump phải tích cực tự huy động cử tri trung thành cho thấy nền tảng chính trị của phe Cộng hòa đang gặp bất lợi. Theo cáo buộc, Tổng thống Trump không giữ được lời hứa trong chiến dịch tranh cử khi lạm phát ở Mỹ tiếp tục gia tăng, chi phí sinh hoạt leo thang còn quân đội vướng vào các chiến dịch quân sự mới thay vì tránh những cuộc chiến kéo dài như ông từng tuyên bố. Nếu được trao quyền kiểm soát một trong hai viện Quốc hội, các ứng viên Dân chủ cam kết triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ tài chính giúp giảm phí sinh hoạt cho người dân và buộc chính quyền chịu trách nhiệm trước cáo buộc tham nhũng của gia đình Trump.

Trong chu kỳ bầu cử này, vấn đề phí sinh hoạt luôn được cử tri xếp lên hàng đầu. Một nửa số người tham gia cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos coi đây là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến lá phiếu của họ.

Bên cạnh đó là những khoản chi tiêu hộ gia đình quan trọng khác bao gồm chăm sóc sức khỏe, xăng dầu, thực phẩm và nhà ở. Theo số liệu giá tiêu dùng của Cục Thống kê Lao động Mỹ, chi phí thực phẩm năm qua đã tăng 1,8% trong khi giá nhà tăng 2,1%. Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công quân sự vào Iran hồi tháng 2, giá nhiên liệu trung bình tại Mỹ cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái (tăng khoảng 39-40% đối với xăng và 71-72% với dầu diesel).

Năm nay, cả 2 chính đảng của Mỹ còn tranh cãi gay gắt về vấn đề tài trợ cho nhập cư, dẫn đến bế tắc buộc đảng Cộng hòa đơn phương thông qua dự luật trị giá 70 tỉ USD cấp cho Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) và Lực lượng Tuần tra Biên giới trong suốt thời gian còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Trump.

Dữ liệu sơ bộ từ Bộ An ninh Nội địa cho thấy lượng người di cư bị bắt giữ tại biên giới Tây Nam đã giảm 95% so với thời chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden.

Tuy nhiên, chính sách trục xuất hàng loạt, siết chặt biên giới của Nhà Trắng và các cuộc đột kích của ICE đã dấy lên làn sóng phản đối từ một bộ phận công chúng, tạo ra bước dịch chuyển trong nhóm cử tri gốc Latinh và có thể định đoạt cục diện Quốc hội. Cụ thể, khảo sát của NBC News/Telemundo cho thấy 59% cử tri gốc Latinh cho biết họ ủng hộ đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội, do không hài lòng với các biện pháp trục xuất, hạn chế giấy phép làm việc và thu hẹp các lộ trình nhập cư hợp pháp.

MAI QUYÊN (Theo Reuters, Al Jazeera)