Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 21-10, Quốc hội thảo luận ở tổ. Bà Tô Ái Vang, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hoạt động chữ thập đỏ.

Bà Tô Ái Vang phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ chiều 21-10.

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Hoạt động chữ thập đỏ, đại biểu tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật. Luật Hoạt động chữ thập đỏ số 11/2008/QH12 sau hơn 15 năm thi hành đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác nhân đạo, song đến nay đã bộc lộ một số khoảng trống trước yêu cầu mới. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Chữ thập đỏ Việt Nam lần thứ XII, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu “tập trung hoàn thiện đồng bộ thể chế, pháp luật”, đổi mới quản trị nhân đạo. Trên tinh thần đó, đại biểu góp ý một số nội dung cụ thể như sau:

1. Tại khoản 2, Điều 4 dự thảo Luật sửa đổi Điều 30

Đề nghị giữ như quy định hiện hành, với các lý do sau:

Thứ nhất, Hội Chữ thập đỏ là tổ chức xã hội hoạt động nhân đạo theo pháp luật Việt Nam, pháp luật quốc tế, các nguyên tắc cơ bản của Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế và Điều lệ Hội. Vì vậy, quản lý nhà nước về hoạt động chữ thập đỏ, về bản chất, là quản lý nhà nước về Hội, bởi Hội trực tiếp tổ chức hoặc phối hợp tổ chức các hoạt động này; đồng thời Hội còn quản lý Quỹ Hoạt động chữ thập đỏ là quỹ xã hội, từ thiện.

Thứ hai, về tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Từ trước đến nay, Bộ Nội vụ là cơ quan quản lý nhà nước về tổ chức hội, quỹ xã hội, quỹ từ thiện theo khoản 4, Điều 43 Nghị định số 126/2024/NĐ-CP, khoản 16, Điều 2 Nghị định số 276/2026/NĐ-CP và Nghị định số 03/2026/NĐ-CP. Bộ Nội vụ cũng đã ban hành Quyết định số 449/QĐ-BNV ngày 9-5-2026, theo đó Bộ Nội vụ thực hiện quản lý nhà nước đối với Hội Chữ thập đỏ Việt Nam. Nếu chuyển cơ quan đầu mối sang Bộ Y tế, Hội và Quỹ sẽ cùng lúc chịu 2 đầu mối khác nhau về tổ chức và về hoạt động, dễ phát sinh chồng chéo.

Thứ ba, về tính liên ngành và yêu cầu ứng phó khẩn cấp, việc thay đổi cơ quan đầu mối cần được xem xét thống nhất với phạm vi quản lý nhà nước, trách nhiệm phối hợp của các bộ, ngành, UBND các cấp, vai trò của Hội và cơ chế bảo vệ nguồn lực đối với những nhiệm vụ do Nhà nước giao. Trong các tình huống khẩn cấp, thiên tai, thảm họa, cần một đầu mối có năng lực điều phối chung, không chỉ dựa vào chuyên môn của một ngành.

Thứ tư, theo đại biểu, việc Hội trực thuộc MTTQVN là quan hệ tổ chức trong hệ thống chính trị, không đương nhiên làm thay đổi cơ quan quản lý nhà nước. Các lĩnh vực mang tính chuyên môn y tế vẫn được bảo đảm thông qua trách nhiệm hướng dẫn của Bộ Y tế.

Do đó, đề nghị giữ quy định hiện hành tại Điều 30; đồng thời rà soát đồng bộ việc bãi bỏ Điều 31 và sửa đổi Điều 32, xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp; nội dung giao Bộ Quốc phòng, Bộ Công an cần thống nhất với Luật Tình trạng khẩn cấp, Luật Phòng thủ dân sự. Cụ thể, đề nghị quy định như sau: “Bộ Nội vụ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về hoạt động chữ thập đỏ. Bộ Y tế, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm hướng dẫn thực hiện các hoạt động chữ thập đỏ do Hội Chữ thập đỏ tổ chức hoặc phối hợp tổ chức về cứu trợ khẩn cấp và trợ giúp nhân đạo; chăm sóc sức khỏe; sơ cấp cứu ban đầu; hiến máu nhân đạo, hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác. Các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các cấp có trách nhiệm phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ được giao”.

2. Về nâng cấp Quỹ Hoạt động chữ thập đỏ thành Quỹ Nhân đạo Việt Nam; phát triển công cụ tài chính nhân đạo, quỹ dự phòng rủi ro và cơ chế giải ngân sớm (Điều 22)

Luật hiện hành đã quy định về Quỹ Hoạt động chữ thập đỏ, tạo cơ sở để Hội huy động, tiếp nhận, quản lý và sử dụng nguồn lực nhân đạo. Tuy nhiên, qua nghiên cứu, đại biểu nhận thấy Quỹ hiện nay còn khoảng trống về cơ chế hình thành nguồn lực dự phòng dài hạn; về giải ngân sớm trên cơ sở các điều kiện kích hoạt được xác định trước; và về phạm vi hỗ trợ toàn bộ chu trình nhân đạo.

Nội dung này có cơ sở chính trị rõ ràng: Công văn số 883-CV/VPTW ngày 30-10-1992 của Văn phòng Trung ương Đảng về chủ trương cho phép Hội Chữ thập đỏ Việt Nam thành lập Quỹ Nhân đạo; chủ trương của Đảng ủy MTTQVN và các tổ chức chính trị - xã hội Trung ương về nghiên cứu thành lập Quỹ Nhân đạo Việt Nam trên cơ sở kế thừa Quỹ Hoạt động chữ thập đỏ; và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Đại hội XII: “Từng bước phát triển các công cụ tài chính nhân đạo, quỹ dự phòng rủi ro và cơ chế giải ngân sớm để chủ động ứng phó trước và ngay sau thảm họa”.

Đại biểu cho rằng, đây là bước phát triển kế thừa, không phải thành lập một quỹ mới song song. Việc nâng cấp cần bảo đảm không gián đoạn hoạt động nhân đạo; kế thừa hợp pháp quyền, nghĩa vụ, tài sản và nguồn lực của Quỹ hiện có. Đồng thời, Quỹ Nhân đạo Việt Nam vẫn là quỹ xã hội, từ thiện, nên việc giữ Bộ Nội vụ là cơ quan quản lý nhà nước như đề xuất tại mục I cũng bảo đảm sự nhất quán. Do đó, đề nghị sửa đổi Điều 22 như sau:

“Quỹ Nhân đạo Việt Nam được hình thành trên cơ sở kế thừa, nâng cấp và phát triển Quỹ Hoạt động chữ thập đỏ; do Hội Chữ thập đỏ Việt Nam quản lý theo quy định của pháp luật, nhằm huy động, tiếp nhận, quản lý, duy trì, điều phối và sử dụng các nguồn lực hợp pháp cho hoạt động chữ thập đỏ và hoạt động nhân đạo trong nước, hoạt động nhân đạo quốc tế theo quy định của pháp luật.

Quỹ được duy trì nguồn lực dự phòng và thực hiện giải ngân sớm theo điều kiện kích hoạt được xác định trước; hoạt động theo nguyên tắc công khai, minh bạch, chịu sự kiểm tra, giám sát, kiểm toán và có trách nhiệm giải trình. Chính phủ quy định chi tiết về tổ chức, quản lý, tài chính, nguồn hình thành, sử dụng Quỹ và việc kế thừa quyền, nghĩa vụ, tài sản của Quỹ Hoạt động chữ thập đỏ”.

3. Về vai trò nòng cốt, cầu nối, đầu mối kết nối và điều phối của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam

Nguồn lực nhân đạo hiện được huy động từ nhiều chủ thể: cơ quan nhà nước, MTTQVN, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, nhà hảo tâm và đối tác quốc tế. Tuy nhiên, Luật chưa quy định đầy đủ cơ chế pháp lý để Hội thực hiện vai trò kết nối và điều phối nguồn lực trên quy mô quốc gia, nhất là trong các tình huống khẩn cấp, nên vẫn còn tình trạng trùng lặp, bỏ sót hoặc dàn trải nguồn lực.

Đây là nội dung cốt lõi trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước. Theo đại biểu, việc xác định rõ vai trò của Hội ở cấp luật là tiền đề để chuyển từ vai trò “tham gia” sang chủ động kết nối và điều phối, đồng thời bảo đảm không chồng chéo với chức năng quản lý nhà nước. Đề nghị bổ sung quy định như sau: “Hội Chữ thập đỏ Việt Nam là tổ chức nòng cốt, cầu nối, đầu mối kết nối và điều phối trong hoạt động chữ thập đỏ, hoạt động nhân đạo và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nhân đạo theo quy định của pháp luật. Hội phối hợp với cơ quan nhà nước, MTTQVN, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong việc xác định nhu cầu, huy động, kết nối nguồn lực, điều phối hỗ trợ, theo dõi, đánh giá; hạn chế trùng lặp, bỏ sót và dàn trải nguồn lực”.

4. Về huy động, quản trị nguồn lực; công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình

Hoạt động nhân đạo dựa trên niềm tin xã hội. Luật hiện hành đã đặt ra nguyên tắc công khai, minh bạch nhưng cần được hoàn thiện để không chỉ dừng ở số tiền đã vận động. Người đóng góp cần được biết nguồn lực được huy động bao nhiêu, phân bổ cho đâu, hỗ trợ ai, sử dụng như thế nào và đạt kết quả ra sao.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã xác định công khai, minh bạch, liêm chính và trách nhiệm giải trình phải ở vị trí trung tâm của quản trị nhân đạo. Vì vậy, đề nghị chuyển các yêu cầu này thành nghĩa vụ pháp lý có thể kiểm tra, giám sát, cụ thể như sau: “Nguồn lực cho hoạt động chữ thập đỏ bao gồm tiền, hiện vật, tài sản, nhân lực, công sức, tri thức, công nghệ, logistics và các nguồn lực hợp pháp khác. Tổ chức vận động, tiếp nhận nguồn lực có trách nhiệm công khai mục đích vận động, kết quả vận động, việc phân bổ, sử dụng; báo cáo kết quả và tác động; tiếp nhận phản hồi của người đóng góp và người được trợ giúp; chịu sự kiểm tra, giám sát, kiểm toán theo quy định của pháp luật. Hành vi sử dụng nguồn lực sai mục đích, lợi dụng hoạt động nhân đạo để trục lợi bị xử lý theo quy định của pháp luật”.

5. Về chuyển từ cứu trợ tình thế sang phòng ngừa, cảnh báo sớm, hành động sớm, phục hồi và nâng cao khả năng tự cường

Luật hiện hành chưa quy định đầy đủ hoạt động nhân đạo theo toàn bộ chu trình quản trị rủi ro. Trong khi đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã yêu cầu chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa; từ cứu trợ sau thiệt hại sang cảnh báo sớm, hành động sớm.

Đại biểu cho rằng, nội dung này gắn chặt với cơ chế giải ngân sớm nêu tại mục II; nếu Luật không ghi nhận các hoạt động trước thảm họa, công cụ tài chính dự phòng sẽ thiếu căn cứ để vận hành. Đồng thời, cần bảo đảm thống nhất với pháp luật về phòng, chống thiên tai và phòng thủ dân sự. Đề nghị bổ sung quy định như sau: “Hội Chữ thập đỏ tham gia phòng ngừa và giảm nhẹ rủi ro; cảnh báo sớm, hành động sớm; chuẩn bị nguồn lực và lực lượng ứng phó tại chỗ; sơ cấp cứu, cứu trợ khẩn cấp; phục hồi nhà ở, nước sạch, sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, phục hồi sinh kế, tái thiết cộng đồng và xây dựng cộng đồng an toàn, tự cường theo quy định của pháp luật”.

6. Về chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu nhân đạo

Luật năm 2008 chưa có quy định về dữ liệu nhân đạo, nền tảng số phục vụ điều phối nguồn lực, trong khi quản trị nhân đạo hiện đại đòi hỏi xác định nhanh ai cần trợ giúp, ở đâu, mức độ nào và nguồn lực nào đã đến. Đại biểu cho rằng, cần nghiên cứu xây dựng, quản lý, kết nối, chia sẻ và khai thác các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, trong đó có dữ liệu về hoạt động chữ thập đỏ, nhân đạo, từ thiện. Cơ sở dữ liệu nhân đạo còn là nền tảng để thực hiện các nội dung tại mục III và mục IV, bảo đảm điều phối không trùng lặp và công khai đến từng khoản hỗ trợ. Đề nghị bổ sung quy định như sau: “Hội Chữ thập đỏ Việt Nam xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu nhân đạo; số hóa thông tin nhu cầu trợ giúp; ứng dụng công nghệ trong huy động, điều phối nguồn lực, quản lý tình nguyện viên, cảnh báo sớm, theo dõi và đánh giá kết quả; kết nối, chia sẻ dữ liệu phù hợp theo quy định của pháp luật; bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư”.

PV (lược ghi)