Những vướng mắc về kinh phí, kho lưu trữ và năng lực giám định đang đặt ra yêu cầu sớm sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 26/2026/NQ-CP, tạo cơ sở đẩy nhanh giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Phát sinh vướng mắc từ thực tế

Bà Ngô Kiều Liên, Trưởng phòng Dữ liệu-Thông tin người có công, Cục Người có công (Bộ Nội vụ) cho biết, Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN (gọi tắt là Nghị quyết số 26) được ban hành từ đầu tháng 5/2026 đã cơ bản tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Chiến dịch 500 ngày đêm) đã phát sinh một số vấn đề vướng mắc, cần tiếp tục xử lý, cụ thể như sau.

Thứ nhất, kinh phí lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại một số nơi vượt định mức tối đa (theo báo cáo của Bộ Quốc phòng, phát sinh ở một số quân khu và các tỉnh như Ninh Bình, Quảng Ngãi, Lào Cai...), nhưng chưa có cơ sở pháp lý để thanh toán phần vượt.

Lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại thành phố Huế.

Thứ hai, theo báo cáo của Bộ Công an, tại 7 địa phương triển khai sớm (như Thanh Hóa, Thái Nguyên, Quảng Trị...), lực lượng lấy mẫu trước thời điểm Nghị quyết số 26 có hiệu lực nên chưa được hưởng chế độ, chính sách.

Thứ ba, còn thiếu kho lưu trữ chuyên dụng. Các đơn vị giám định đang lưu giữ hơn 17 nghìn mẫu tồn từ trước và gần 150 nghìn mẫu thu được trong Chiến dịch 500 ngày đêm, nhưng chưa có kho đáp ứng yêu cầu bảo quản số lượng lớn, lâu dài.

Thứ tư, năng lực giám định chưa đáp ứng yêu cầu. Đó là: Thiếu cán bộ chuyên môn, cơ sở vật chất và dây chuyền giám định còn bất cập; cần huy động thêm các đơn vị giám định đủ năng lực cùng tham gia nhưng chưa có quy định. Đồng thời, việc triển khai dây chuyền công nghệ mới chưa có quy trình chuyên môn, định mức kinh tế-kỹ thuật và định mức chi phí đi kèm.

Về vấn đề này, PGS.TS. Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng: Hiện nay, kiến nghị của chúng tôi cùng các đơn vị pháp y là mong muốn được thay đổi danh mục vật tư nghiên cứu phục vụ tách chiết ADN bằng công nghệ thường quy, đồng thời bổ sung các định mức kinh tế - kỹ thuật vào thông tư đã được ban hành. Đối với những công nghệ mới, chúng tôi cũng đề nghị bổ sung vào thông tư các định mức kinh tế kỹ thuật.

Trên cơ sở đó, Bộ Nội vụ đã tổng hợp, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan liên quan nghiên cứu, đề xuất nội dung sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 26 theo hướng kịp thời tháo gỡ các vướng mắc nêu trên. Đến nay, hồ sơ dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung đã được Bộ Nội vụ hoàn thiện theo quy định và trình Chính phủ xem xét, quyết định.

Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp

Bà Ngô Kiều Liên cho biết, chỉ tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm rất cao, trong khi quá trình triển khai phát sinh nhiều khó khăn chưa thể dự báo đầy đủ. Hiện công tác giám định ADN được giao cho 4 đơn vị gồm Viện Pháp y Quân đội, Viện Pháp y Quốc gia, Viện Khoa học hình sự và Viện Sinh học.

Giải trình tự gen ADN theo công nghệ mới. Ảnh: XC

Để đáp ứng khối lượng mẫu ngày càng lớn, cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, huy động thêm các đơn vị có đủ năng lực tham gia giám định; đồng thời đầu tư trang thiết bị, công nghệ, đào tạo nhân lực và đẩy mạnh ứng dụng các kỹ thuật hiện đại.

Theo bà Liên, việc xác định danh tính liệt sĩ không chỉ dừng ở phân tích ADN mà còn cần đối sánh, kết nối với nhiều nguồn thông tin. Vì vậy, hoàn thiện thể chế và xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ là nhiệm vụ quan trọng.

Bộ Nội vụ đang xây dựng Cơ sở dữ liệu về liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ, dự kiến đưa vào khai thác trong tháng 11, hướng tới bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung”. Bộ Quốc phòng xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn gien từ các mẫu hài cốt liệt sĩ; Bộ Công an xây dựng cơ sở dữ liệu gien từ mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ để phục vụ đối sánh, xác định danh tính.

Để đẩy nhanh tiến độ, bà Liên đề nghị tiếp tục xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, gắn trách nhiệm người đứng đầu; sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách, bảo đảm nguồn lực và thủ tục phù hợp; tăng cường đầu tư công nghệ, đào tạo nhân lực, mở rộng hợp tác quốc tế và kết nối các cơ sở dữ liệu.

Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí cần tăng cường tuyên truyền về ý nghĩa nhân văn của Chiến dịch 500 ngày đêm, vận động cựu chiến binh, nhân chứng và người dân cung cấp thông tin về mộ, hài cốt liệt sĩ, góp phần sớm trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ.

HL (Báo Tin Tức)