ĐBSCL đang trở thành tâm điểm thu hút các nguồn lực hợp tác quốc tế đa tầng, việc hiện thực hóa các quyết sách từ Trung ương về phát triển bền vững chính là chìa khóa để khơi thông nội lực lẫn ngoại lực. Sự kết nối chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế, đặt người dân, doanh nghiệp là trung tâm sẽ giúp ĐBSCL khẳng định bản lĩnh, chủ động hội nhập xanh cùng cả nước và thế giới để không chỉ ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn kiến tạo một tương lai thịnh vượng.

Thúc đẩy hợp tác công - tư

Chuyển đổi xanh ở ĐBSCL sẽ khó tạo ra tác động ở quy mô lớn nếu thiếu vai trò dẫn dắt của khu vực tư nhân. Ngược lại, doanh nghiệp cũng chỉ có thể tham gia mạnh mẽ hơn khi có đủ dữ liệu về vùng nguyên liệu, hạ tầng hỗ trợ phù hợp, cơ chế liên kết rõ ràng và sự đồng hành của chính quyền địa phương, viện nghiên cứu và các tổ chức quốc tế.

Chuyên gia trao đổi tại Phòng thí nghiệm UAV & Robot nông nghiệp đặt tại Đại học Cần Thơ. Ảnh: MỸ THANH

Để hóa giải các thách thức về biến đổi khí hậu và an ninh nguồn nước tại ĐBSCL, "cái bắt tay" giữa khu vực công và khu vực tư nhân được xem là chìa khóa then chốt. Theo ông Joseph Low, Trưởng Đại diện Keppel tại Việt Nam, trong hành trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam, sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và tư nhân đóng vai trò rất quan trọng. Quá trình này, các cơ chế và chính sách khuyến khích từ phía Chính phủ có thể tạo điều kiện để các doanh nghiệp triển khai các giải pháp bền vững. Tuy nhiên, các giải pháp phát triển bền vững thường đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu cao, dẫn đến giá sản phẩm cao hơn so với thông thường. Dù người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến môi trường, nhưng sự dè dặt về mức giá cao vẫn là rào cản lớn. Đây là thách thức đòi hỏi nỗ lực chung từ nhiều phía để tạo động lực đầu tư và thúc đẩy tiêu dùng bền vững.

Quan tâm đến sự phát triển bền vững ĐBSCL còn có những tập đoàn công nghệ hàng đầu. Ông Trần Hoàng Việt, Trưởng dự án GTS, Tập đoàn CT Group, cho biết: “CT Group luôn dành sự quan tâm đặc biệt và tình cảm sâu sắc đối với ĐBSCL. CT Group đang phát triển 12 ngành công nghệ cao như máy bay không người lái, kinh tế không gian tầm thấp, bản sao số quốc gia 15 tầng, nhà Robot, công nghệ sinh học, chip bán dẫn… Với năng lực này, chúng tôi mong muốn cùng các trường đại học, địa phương và các đối tác chiến lược kiến tạo những mô hình phát triển mới cho ĐBSCL”.

Vừa qua, CT Group và Đại học Cần Thơ phối hợp thành lập Phòng thí nghiệm UAV & Robot nông nghiệp đặt tại Đại học Cần Thơ. Đây là lần đầu tiên trong hệ thống giáo dục Việt Nam có một phòng nghiên cứu chuyên sâu về UAV và robot nông nghiệp, đánh dấu bước tiến mạnh mẽ trong việc đưa công nghệ cao vào đào tạo và nghiên cứu.

Đề án Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 là cơ hội lớn để tái định hình ngành hàng lúa gạo Việt Nam theo hướng hiện đại, bền vững và có trách nhiệm với môi trường. Đồng thời thực hiện cam kết của Việt Nam tại Hội nghị chống biến đổi khí hậu lần thứ 26 (COP26) đưa phát thải ròng về "0" vào năm 2050.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính khẩn trương hoàn thiện các thủ tục phê duyệt dự án "Hỗ trợ hạ tầng và kỹ thuật cho lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL (vốn vay IBRD từ Ngân hàng Thế giới). Đồng thời, chủ động bố trí nguồn lực tài chính để triển khai hiệu quả các nhiệm vụ của Đề án. Bộ cũng kiến nghị Ngân hàng Nhà nước tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng ưu tiên nguồn vốn, xây dựng các gói tín dụng ưu đãi và tạo điều kiện thuận lợi nhất để doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tiếp cận vốn phục vụ các mô hình sản xuất lúa bền vững…

Con người là trung tâm của chiến lược thích ứng và phát triển bền vững

Theo các chuyên gia quốc tế, phát triển chuỗi giá trị xanh cho ĐBSCL cần dựa trên 3 trụ cột chính gồm bảo tồn hệ sinh thái, phát triển chuỗi giá trị hoàn chỉnh và thúc đẩy hòa nhập xã hội, lấy con người làm trung tâm.

Thu hoạch lúa tại vùng chuyên canh lúa trên địa bàn xã Thạnh Phú, TP Cần Thơ. Ảnh: MỸ THANH

Theo bà Mariam J. Sherman, Giám đốc phụ trách Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, để hỗ trợ khả năng thích ứng của vùng, Ngân hàng Thế giới đang phối hợp với nhiều tỉnh, thành nhằm hỗ trợ tăng cường công tác quản lý đất và nước. Bao gồm cải thiện công cụ giám sát và quy hoạch phù hợp với Quy hoạch tổng thể vùng ĐBSCL, đầu tư hạ tầng quản lý mặn và lũ, hỗ trợ thực hành nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản thích ứng biến đổi khí hậu. Những nỗ lực này giúp bảo vệ tài sản sản xuất, duy trì thu nhập và giảm tính dễ tổn thương của các hộ nghèo nhất - đối tượng chịu tác động nhiều nhất của cú sốc và khả năng phục hồi thấp nhất. Những lựa chọn được đưa ra hôm nay, bởi các tỉnh, các cơ quan trung ương, và bởi các nhóm cộng đồng sẽ định hình tương lai ĐBSCL trong nhiều thập kỷ. Vấn đề không phải vùng có thay đổi hay không, mà sự thay đổi đó có được quản lý theo cách bảo vệ con người, mở rộng cơ hội, và tăng cường khả năng chống chịu hay không.

Đóng vai trò là "cột sống" kết nối và mắt xích chiến lược, Liên minh Tôm sạch và Bền vững Việt Nam (VSSA) không ngừng nỗ lực huy động các nguồn lực quốc tế để tạo động lực cho ngành tôm bứt phá. Ông Lê Đình Huynh, Tổng Thư ký VSSA, chia sẻ, Liên minh đang tập trung vào 3 trụ cột chính: số hóa, thích ứng và kinh tế tuần hoàn. Tiên phong chuyển đổi số trong quản trị trang trại, VSSA đã đi đầu trong hiện đại hóa ngành tôm thông qua lộ trình thí điểm số hóa các trang trại siêu thâm canh tại Cà Mau. Bằng việc hợp tác cùng các startup công nghệ JALA từ Indonesia và Đại học Tokyo (Nhật Bản), VSSA đã hỗ trợ hàng trăm hộ dân tiếp cận nền tảng quản trị thông minh, thay đổi tư duy từ sản xuất dựa trên kinh nghiệm thuần túy sang quản trị bằng dữ liệu và công nghệ chính xác.

Với sự hỗ trợ từ Chính phủ Úc, VSSA hỗ trợ hàng ngàn hộ dân ven biển, nuôi tôm rừng bền vững có chứng nhận quốc tế, chi trả dịch vụ môi trường rừng. Mô hình tôm - rừng bền vững có chứng nhận quốc tế không chỉ giúp bảo vệ "lá phổi xanh" rừng ngập mặn mà còn mang lại lợi ích kép cho người dân. Mô hình không chỉ giúp các hộ dân nâng tầm giá trị, mà còn tạo ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, kết nối trực tiếp với các doanh nghiệp đầu chuỗi để tiến ra thị trường toàn cầu.

Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng và rủi ro khí hậu gia tăng, việc đầu tư đồng bộ cho giáo dục, đào tạo kỹ năng, y tế và an sinh xã hội không chỉ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mà còn tăng cường năng lực thích ứng của người dân, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bao trùm và bền vững của toàn vùng.

Theo GS.TS Nguyễn Thanh Phương, Bí thư Đảng ủy Đại học Cần Thơ, qua 60 năm hình thành và phát triển, tinh thần "Kiến tạo tri thức - Tiếp bước tiên phong" là cam kết mạnh mẽ của Đại học Cần Thơ tiếp tục nuôi dưỡng tri thức, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đóng góp thiết thực cho sự phát triển bền vững của ĐBSCL và Việt Nam. Thông qua các sáng kiến hợp tác, nghiên cứu liên ngành và kết nối quốc tế, Đại học Cần Thơ tiếp tục đồng hành cùng các đối tác, góp phần kiến tạo những giá trị mới, hướng tới tầm nhìn phát triển thịnh vượng, bền vững của vùng châu thổ sông Mekong đến năm 2045 và xa hơn nữa.

* * *

Từ những quyết sách tầm vóc của Trung ương đến hành động quyết liệt của từng địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, việc hiện thực hóa các cam kết chuyển đổi xanh không còn là nhiệm vụ chính trị đơn thuần. Đó chính là "tấm vé thông hành" để ĐBSCL tự tin hội nhập, khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế xanh thế giới. Khép lại những khát vọng trên trang giấy để mở ra những chương hành động thực thụ, ĐBSCL đang tiến về phía trước với một bản lĩnh mới và cam kết mạnh mẽ: Dựng xây một Mekong Delta xanh, phồn vinh, thịnh vượng - một tương lai phát triển bền vững và không để ai bị bỏ lại phía sau.

MINH HUYỀN - MỸ THANH