Sự thịnh vượng của vùng đất Chín Rồng không chỉ đo bằng sản lượng nông sản, mà còn được kết tinh từ chất lượng sống và niềm tin của cư dân bản địa. Với sự đồng hành từ các đối tác quốc tế, cùng những quyết sách quyết liệt của Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương, các địa phương đang cùng nhau dệt nên một tương lai xanh. Ở đó, mỗi tế bào của nền kinh tế đều được tiếp sức bởi những giá trị xanh bền vững và nhân văn sâu sắc.

ĐBSCL đang ở “ngã rẽ quan trọng”

Tháng 12-2025, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam công bố báo cáo “Cuộc sống vùng ĐBSCL ở Việt Nam”. Báo cáo cung cấp dữ liệu chuyên sâu về những thách thức cấp bách của vùng như nghèo đói, rủi ro khí hậu, biến đổi nhân khẩu học và sự thay đổi cơ hội kinh tế. Từ đó, đặt ra vấn đề: ĐBSCL không thể tiếp tục dựa vào các mô hình tăng trưởng truyền thống, mà tập trung vào chiến lược lấy con người làm trung tâm, chú trọng đầu tư, nâng cao kỹ năng phát triển hạ tầng hiện đại và xây dựng nền nông nghiệp có giá trị cao, tăng cường khả năng chống chịu nhằm bảo vệ sinh kế và duy trì tăng trưởng.

Chung tay trồng rừng ngập mặn tại xã Lai Hòa, TP Cần Thơ. Ảnh: CTV

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc phụ trách Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào nhận định rằng ĐBSCL là “trái tim nông nghiệp” của Việt Nam và là nơi sinh sống của gần 18 triệu người. Nhiều thập kỷ, ĐBSCL là trung tâm thành công của Việt Nam trong giảm nghèo và củng cố an ninh lương thực.

“Tuy nhiên, vùng ĐBSCL đang ở “ngã rẽ quan trọng”. Tỷ lệ nghèo của vùng trước kia từng giảm đều đặn, nhưng những cú sốc gần đây khiến thành quả này ngày càng mong manh. Từ năm 2018, các hộ gia đình trong vùng liên tiếp chịu tác động bởi hạn hán, xâm nhập mặn và tiếp theo là đại dịch COVID-19. Các cú sốc này xảy ra liên tục trước khi các hộ gia đình kịp hồi phục... Những biến đổi này tác động trực tiếp đến nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, hạ tầng và sinh kế. Báo cáo cho thấy nếu không thích ứng, các cú sốc khí hậu có thể làm tỷ lệ nghèo tăng đáng kể vào năm 2050, ngay cả khi tăng trưởng kinh tế của vùng vẫn mạnh mẽ”, bà Mariam J. Sherman chia sẻ.

ĐBSCL giữ vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của cả nước. Tuy nhiên, khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức như nước biển dâng, xâm nhập mặn, sạt lở và suy thoái tài nguyên, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân. Các tổ chức quốc tế đang đồng hành cùng Việt Nam trong xây dựng cơ sở khoa học và triển khai các mô hình phát triển tích hợp thiên nhiên.

Theo bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam, trong bối cảnh toàn cầu chuyển mạnh sang phát triển bền vững, việc kiến tạo ĐBSCL “thuận thiên”, gắn với kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp vùng thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH) mà còn mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào các thị trường xanh quốc tế.

“Chúng ta phải thay đổi cách tiếp cận phát triển theo hướng làm việc cùng với thiên nhiên, thay vì chống lại thiên nhiên. Thông qua Chương trình Hỗ trợ Phát triển tích hợp Thiên nhiên, với sự hỗ trợ từ Vương quốc Anh, UNDP đang phối hợp cùng các đối tác để xây dựng cơ sở khoa học và các giải pháp thực tiễn nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi kinh tế theo hướng tích cực với thiên nhiên”- bà Ramla Khalidi nhấn mạnh.

Hành trình không đơn độc

Trên hành trình chuyển đổi xanh và ứng phó BĐKH, ĐBSCL không đơn độc nhờ sự đồng hành của quốc tế đưa các chuẩn mực xanh vào thực tiễn sản xuất. Sự trợ lực này như “cánh tay nối dài” từ các chương trình dự án thích ứng BĐKH, xây dựng chuỗi giá trị nông sản xanh, đến việc huy động các nguồn lực tài chính và kỹ thuật nhằm xây dựng hạ tầng an sinh bền vững cho người dân, nhất là các cộng đồng yếu thế.

Với sự tài trợ của Chính phủ Canada, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ đang triển khai Dự án Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng với BĐKH tại TP Cần Thơ (gọi tắt là GoRice) với tổng vốn viện trợ không hoàn lại của dự án trên 788.900 CAD (đô-la Canada), tương đương 15 tỉ đồng. GoRice được thực hiện từ năm 2026-2029 tại các xã Hồ Đắc Kiện, Thuận Hòa, Đại Ngãi, Tân Thạnh, Gia Hòa, Nhu Gia và Thạnh Phú.

Theo bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, mục tiêu cụ thể của dự án GoRice là tăng cường sản xuất lúa của nông dân và doanh nghiệp theo hướng bền vững, thích ứng BĐKH và bình đẳng giới thông qua ứng dụng các thực hành nông nghiệp thông minh với khí hậu, tham gia có hiệu quả vào các dự án carbon công bằng trong ngành lúa gạo. Điều đặc biệt, các xã được chọn tham gia đề án đều có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Nông hộ tham gia sẽ hướng đến nâng cao năng lực lãnh đạo, khả năng ra quyết định của phụ nữ trong sản xuất lúa gạo thông minh thích ứng với BĐKH.

​

Ban Quản lý rừng phòng hộ ven biển TP Cần Thơ kiểm tra một trạm khí tượng thủy văn cảnh báo sớm đặt tại Cảng cá Mó Ó, xã Trần Đề, TP Cần Thơ. Ảnh: MINH HUYỀN

Cùng với sự tài trợ của Chính phủ Canada thông qua Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc, các xã ven biển trọng điểm của TP Cần Thơ bao gồm Cù Lao Dung, Trần Đề, Vĩnh Hải, Lai Hòa và các phường Vĩnh Phước, Vĩnh Tân, Vĩnh Châu được tiếp cận dự án hỗ trợ kỹ thuật “Cộng đồng ven biển thông minh thích ứng với BĐKH tại Việt Nam”. Tổng nguồn vốn hỗ trợ kỹ thuật lên đến 84 tỉ đồng, trong đó vốn ODA không hoàn lại khoảng 76 tỉ đồng. Dự án không chỉ tập trung vào các giải pháp “cứng” như xây dựng trạm cảnh báo, trồng rừng ven biển mà còn chú trọng các giải pháp “mềm” như nâng cao năng lực cộng đồng, tạo sinh kế bền vững cho phụ nữ, giúp người dân gắn bó và bảo vệ hệ sinh thái rừng phòng hộ hiệu quả hơn.

Theo ông Trần Ngọc Tùng, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ ven biển TP Cần Thơ, năm 2025, dự án đã hoàn thành 7 trạm khí tượng thủy văn cảnh báo sớm, thu thập dữ liệu, cung cấp thông tin về thời tiết, khí hậu vùng ven biển. Dữ liệu được cập nhật trực tiếp tại các trạm và trên website, ứng dụng Zalo của dự án. Ban Quản lý rừng đã thành lập các nhóm khí hậu nòng cốt tại địa phương để theo dõi và kịp thời tuyên truyền, ứng phó khi có thời tiết bất lợi. Trong giai đoạn tới, dự án cấp kinh phí trồng mới 50ha rừng và trồng bổ sung 277ha rừng tại các khu vực bãi bồi ven biển. Qua đó giúp mở rộng diện tích rừng, hình thành “tấm lá chắn xanh” ngăn chặn sóng gió, chống sạt lở và bảo vệ bờ biển, đê biển, đê sông trước tác động của BĐKH.

“Dự án đặc biệt chú trọng vào yếu tố con người và bình đẳng giới khi quy định tỷ lệ phụ nữ tham gia các hoạt động đạt từ 50-75%. Do đó, Ban Quản lý rừng phòng hộ ven biển TP Cần Thơ tích cực vận động các thành viên nữ trong các hộ nhận khoán bảo vệ rừng tham gia trực tiếp vào dự án, khuyến khích bà con phát triển sinh kế bền vững dưới tán rừng như nuôi ong, khai thác thủy sản tự nhiên và các sản phẩm phụ như dừa nước, trái bần... Với sự đồng lòng của cộng đồng và sự hỗ trợ nguồn lực từ quốc tế, dự án đang phấn đấu đạt mục tiêu kép: vừa bảo vệ vững chắc hệ sinh thái rừng phòng hộ, vừa cải thiện đời sống kinh tế cho bà con dân cư ven biển”- ông Trần Ngọc Tùng cho biết.

* * *

Kết nối đa phương đang là hướng mở giúp ĐBSCL kết nối mạng lưới tri thức toàn cầu, đảm bảo sinh kế và phúc lợi lâu dài cho mọi người dân. Trước những chuyển biến khắc nghiệt của BĐKH, ĐBSCL không chọn cách đối đầu mà thích ứng linh hoạt, khai phá “sức mạnh mềm” thông qua tri thức và công nghệ số để biến thách thức thành cơ hội, kiến tạo một Mekong Delta xanh, thịnh vượng và không để ai bị bỏ lại phía sau.

MINH HUYỀN - MỸ THANH

(Còn tiếp)

Bài 3: Đánh thức “sức mạnh mềm”: Viết tiếp câu chuyện sinh kế từ bản sắc