Chưa năm nào như năm nay, dù mới đầu vụ thu hoạch nhưng giá sầu riêng đã "rẻ kỷ lục", tràn ra từ đường lớn đến các con hẻm nhỏ chỉ 25.000-50.000 đồng/kg. Với mức giá này, người nông dân khó lòng có lãi, chưa kể còn bị thương lái "phân loại đủ thứ" khi mua tại vườn.

Sầu riêng bán dọc theo quốc lộ 61B, TP Cần Thơ.

Những ngày đầu tháng 5, giá sầu riêng Ri 6 tại Cần Thơ, Đồng Tháp sụt giảm mạnh. Mức bán xô tại vườn chỉ còn 25.000-30.000 đồng/kg, thấp hơn nhiều so với giá đầu năm. Với chi phí đầu tư dao động 30.000-35.000 đồng/kg, người trồng lỗ từ 5.000-10.000 đồng/kg.

Theo các chuyên gia và nhà vườn, nguồn cung tăng đột biến do ĐBSCL và Đông Nam Bộ cùng vào cao điểm thu hoạch là nguyên nhân chính khiến giá sầu riêng "lao dốc". Bên cạnh đó, thị trường xuất khẩu đang chịu áp lực cạnh tranh gay gắt từ sầu riêng Thái Lan cũng đang vào vụ chính. Đặc biệt, việc siết chặt kiểm nghiệm các chỉ tiêu như cadimi và vàng O đang gây ách tắc cho nhiều lô hàng. Nghịch lý giá giảm sâu, đầu ra khó khăn trong khi chi phí sản xuất duy trì ở mức cao đang khiến nhiều nhà vườn rơi vào cảnh thua lỗ.

Tại đường Phạm Sơn Khai, phường Tân An, TP Cần Thơ, sạp chuối chiên của cô Ba những ngày này kiêm thêm nhiệm vụ mới: "điểm bán lẻ" sầu riêng của gia đình. Với gần 60 gốc sầu riêng đã cho trái hơn 5 năm, thay vì giao hết cho thương lái, cô Ba chọn cách tự tay xẻ từng trái bán cho khách vãng lai với hy vọng "phá huề". "Thương lái mua mão cả vườn giá chỉ 30.000 đồng/kg, mức này chỉ vừa đủ thu hồi một phần vốn đầu tư. Nếu bán theo giá đó, bao nhiêu công cán của ông xã tôi chăm bón cả vụ coi như đổ sông, đổ biển", cô Ba ngậm ngùi chia sẻ. 

Việc sầu riêng từ các xã Phong Điền, Nhơn Ái hay Trường Thành (TP Cần Thơ) đổ về các tuyến đường Nguyễn Văn Cừ, tỉnh lộ 923 mỗi khi vào mùa vốn đã quen thuộc. Thế nhưng năm nay, loại trái cây được mệnh danh là “vua” này còn len lỏi vào tận các ngõ hẻm nội ô Cần Thơ. Tuy nhiên, mức giá 25.000-35.000 đồng/kg tại các quầy lề đường - vốn chỉ ngang bằng giá thu mua tại vườn - đã đặt ra dấu hỏi về lợi nhuận. Thực tế, đây phần lớn là hàng dạt, trái nhỏ, méo mó hoặc đã hư, lỗi phần đáy, có trái chỉ còn 2-3 múi; đúng nghĩa “tiền nào của nấy”. Ngược lại, sầu riêng vào được hệ thống siêu thị với mức giá 60.000-90.000 đồng/kg phải trải qua quy trình kiểm định và phân loại khắt khe. Tỷ lệ loại bỏ hàng không đạt chuẩn cao cùng chi phí đóng gói đã đẩy giá thành lên mức mới. Đó là chưa kể rủi ro về độ “nhót” (hao hụt trọng lượng) theo thời gian mà người bán phải gánh chịu để đảm bảo chất lượng trái ngon đến tay người dùng.

Chuyện trái cây rộ mùa, dội chợ, rớt giá không chỉ là bài toán riêng của “quê ta”. Ngay cả Thái Lan - quốc gia vốn dày dạn kinh nghiệm trong quy hoạch nông nghiệp, cũng đang “thất thủ” trước áp lực từ sầu riêng. Điển hình là chiến dịch của Pimrypie, Streamer hàng đầu Thái Lan, khi cô chấp nhận lỗ 10 triệu baht (khoảng 307.000 USD) để mở phiên bán “phá giá”, hỗ trợ nông dân giải phóng 30% nguồn cung dư thừa trong bối cảnh sức mua suy yếu. Phiên livestream này diễn ra vào thời điểm sản lượng sầu riêng mùa này dự kiến tăng 33%, lên tới 2,1 triệu tấn và đạt đỉnh thu hoạch ngay trong tháng 5. Tuy nhiên, rào cản từ xuất khẩu và những tác động của xung đột tại Trung Đông đã khiến nhu cầu nhập khẩu giảm, đẩy nông sản nước này vào thế khó.

Để mỗi gốc sầu riêng cho trái, người nông dân phải đầu tư khoảng 5 triệu đồng và kiên trì chăm sóc suốt 4-5 năm. Với vị thế "vua trái cây", hy vọng sầu riêng sẽ không đi vào "vết xe đổ" của mít Thái hay xoài Đài Loan, rơi vào kịch bản "trồng - chặt" nghiệt ngã. Mong rằng ở những mùa vụ tới, sầu riêng sẽ sớm lấy lại vị thế để nông dân trồng loại trái cây này có thu nhập tốt hơn, bù đắp thua lỗ năm nay và tái đầu tư bền vững. Trong kinh doanh nông sản, chuyện lời lỗ, "được mùa mất giá" hay dội chợ vốn không còn xa lạ với nhà nông. Thế nhưng, bằng kinh nghiệm và sức chịu đựng dẻo dai vốn có, người nông dân rồi sẽ vượt qua tất cả. Để sầu riêng giữ vững "đẳng cấp" và phát triển bền vững, việc đầu tư hệ thống kho lạnh bảo quản và các nhà máy chế biến sâu hiện đại là yêu cầu cấp thiết. Chỉ khi đó, giá trị nông sản mới thực sự được gia tăng, giúp "vua trái cây" đứng vững trước những biến động của thị trường.

 THIỆN KHIÊM