Vừa qua, các thầy thuốc của Bệnh viện Quân Y 121 điều trị thành công, cứu sống bệnh nhân bị 150 vết ong vò vẽ đốt. Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Cần Thơ đã trao đổi với ThS.BS Phạm Quốc Toàn, Phó Chủ nhiệm phụ trách Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Quân Y 121, về ca bệnh đặc biệt này.

ThS.BS Phạm Quốc Toàn đưa bệnh nhân bị ong đốt 150 vết xuất viện. Ảnh: H.HOA

Xin bác sĩ thông tin thêm về cách xử trí, điều trị và khuyến cáo từ ca bệnh này?

- Bệnh nhân đi bắt cá thì bị ong vò vẽ đốt khoảng 9 giờ ngày 14-7-2026, được sơ cứu tại y tế địa phương và đến 14 giờ 43 phút thì được đưa tới Khoa Cấp cứu ban đầu, Bệnh viện Quân Y 121. Sau đó vào Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc lúc 14 giờ 55 phút trong tình trạng lơ mơ, than đau nhói, bỏng rát khắp người, không sốt, tự thở oxy qua khí trời SpO2: 95%, f = 30 lần/ phút, mạch 150 lần/ph, huyết áp: 140/90 mmHg, bụng mềm không chướng. Bệnh nhân bị 150 vết đốt, sang thương dạng sẩn đỏ đường kính khoảng 0,5-1cm, trung tâm có lõm trắng, xung quanh da đỏ, đau buốt, ngứa, phù nề. Nước tiểu, qua sonde màu như nước xá xị.

Đối với trường hợp bị ong đốt trên 50 vết, tỷ lệ tử vong hơn 60%. Bệnh nhân bị đến 150 vết đốt, nên Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc đã áp dụng khuyến cáo mới, trên cơ sở phác đồ của Bộ Y tế để xử trí khẩn cấp, kịp thời, tránh tình trạng chuyển nặng, chuyển nguy kịch và hạn chế tối đa biến chứng về sau. Qua đó, Khoa khuyến cáo đối với người dân và các tuyến y tế cơ sở, khi phát hiện ong vò vẽ đốt trên 30 đốt và/hoặc có tình trạng nước tiểu màu hồng/xá xị sau khi bị đốt, nên nhanh chóng chuyển bệnh nhân đến các cơ sở y tế có đủ trang thiết bị (thay huyết tương, lọc máu hấp phụ, lọc máu liên tục) để giảm nguy cơ tử vong và biến chứng, di chứng sau này.

Thưa bác sĩ, những yếu tố nào khiến bệnh nhân bị ong đốt diễn tiến nặng?

- Đầu tiên là loại ong, vì đây là yếu tố liên quan đến thành phần độc tố. Họ ong bắp cày gồm ong bắp cày, ong vò vẽ, ong vàng (ong nghệ) có hàm lượng độc và thành phần độc nguy hiểm: tiêu cơ, tán huyết, rối loạn đông máu và cơn bão cytokin nếu không cấp cứu kịp thời, nọc ong ngấm đến đâu sẽ tàn phá cơ thể bệnh nhân đến đó. Họ ong mật thường ít liên quan đến tỷ lệ tử vong do độc tố mà do phản vệ.

Số vết đốt càng nhiều, bệnh nhân bị nhiễm độc càng lớn, tỷ lệ tử vong càng cao. Đối với ong vò vẽ: số lượng vết đốt dưới 20 vết, tỷ lệ tử vong rất thấp (thường không liên quan đến tử vong); từ 20-29 vết: tỷ lệ tử vong ước tính dưới 10%; từ 30-49 vết: tỷ lệ 35-45%; từ 50 vết trở lên, tỷ lệ trên 60%.

Nếu bị đốt ở nơi nhiều mạch máu như đầu, mặt, cổ... hoặc kim đâm trực tiếp vào mạch máu, nọc độc sẽ vào tuần hoàn nhanh hơn, tổn thương đa cơ quan nhanh hơn, kiểm soát độc khó hơn và nguy hiểm hơn.

Khi bị ong đốt, người dân nên đến cơ sở y tế gần nhất hay đưa thẳng bệnh nhân đến các bệnh viện, trung tâm lớn, thưa bác sĩ?

- Nhiều người sốt ruột, bỏ qua trạm y tế mà đưa thẳng nạn nhân lên các bệnh viện lớn. Tuy nhiên, nên đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để tận dụng "thời điểm vàng" trong truyền dịch. Đối với nhiễm độc nọc ong, việc bù nước, truyền dịch xả độc và dùng thuốc lợi tiểu tích cực trong những giờ đầu tiên là yếu tố sống còn để bảo vệ thận. Việc chậm trễ truyền dịch cũng làm tăng nguy cơ suy đa tạng không thể vãn hồi.

Nếu nạn nhân chớm có dấu hiệu sốc phản vệ mà phải ngồi xe di chuyển một quãng đường dài (hàng chục kilomet), có thể diễn biến nguy kịch, ngừng thở trên xe. Ngoài ra, sau khi được y tế cơ sở sơ cứu, tiêm thuốc chống sốc hoặc lập được đường tĩnh mạch ổn định, các bác sĩ sẽ đánh giá mức độ ngộ độc. Nếu số lượng vết đốt quá nhiều hoặc diễn biến phức tạp, cơ sở y tế sẽ tổ chức chuyển nạn nhân lên tuyến trên bằng xe cấp cứu chuyên dụng, có nhân viên y tế đi kèm để theo dõi sát sao.

Nếu chỉ bị 1 hay 2 vết đốt, người dân có cần đến cơ sở y tế không, thưa bác sĩ?

- Trong trường hợp bình thường, có thể tự theo dõi và xử trí tại nhà, với các bước sơ cứu cơ bản: loại bỏ ngòi độc (nếu có), rửa sạch vết thương, chườm lạnh để giảm sưng đau và uống nhiều nước. Các triệu chứng tại chỗ như sưng, đỏ, buốt sẽ tự thuyên giảm dần sau vài ngày.

Tuy nhiên, người bị ong đốt phải đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức dù chỉ có 1 vết, nếu rơi vào các tình huống sau: người có cơ địa dị ứng (nguy cơ sốc phản vệ); vị trí đốt ở vùng nguy hiểm (miệng, lưỡi, hầu họng hoặc sát màng mắt). Nếu sau 2-3 ngày, vết đốt không xẹp đi mà ngày càng sưng to, tấy đỏ lan rộng, sờ vào rất nóng, có mủ rỉ ra hoặc nạn nhân bị sốt. Đây là dấu hiệu vết thương đã bị nhiễm trùng (thường do gãi xước), cần gặp bác sĩ để được xử lý.

hưa bác sĩ, các mẹo dân gian như: bôi dầu, kem đánh răng, dấm, mật ong… có tác dụng không? 

- Dưới góc độ y khoa, các mẹo dân gian này gần như không có tác dụng giải độc và đôi khi còn tiềm ẩn rủi ro làm tình trạng tổn thương trầm trọng hơn. Bôi dầu nóng, dầu tràm (các loại dầu này có tính nóng) và xoa bóp dầu lên nốt đốt sẽ gây giãn mạch máu tại chỗ, vô tình thúc đẩy nọc độc hấp thu nhanh hơn vào hệ tuần hoàn chung. Bôi giấm hoặc chanh lên bề mặt da không có tác dụng trung hòa nọc độc, thậm chí còn gây xót và loét vùng da đang bị tổn thương. Còn bôi kem đánh răng tạo cảm giác mát lạnh tạm thời, giúp đánh lừa cảm giác đau nhức, nhưng hoàn toàn không loại bỏ được độc tố.

Tuyệt đối tránh đắp mật ong, nhai các loại lá cây hay rễ cây đắp lên vết thương. Mùi ngọt của mật ong có thể thu hút thêm côn trùng, trong khi các loại lá cây nhai mớm chứa rất nhiều vi khuẩn, dễ gây nhiễm trùng thứ phát, dẫn đến viêm mô tế bào, hoại tử, tạo mủ rỉ ra từ vết đốt.

Xin cảm ơn bác sĩ!

H.HOA (thực hiện)