Mỗi lần tư vấn cho các trường hợp mang thai ngoài ý muốn ở tuổi vị thành niên, các bác sĩ chứng kiến những bé gái non nớt đang hoang mang sợ hãi và cả sự rối bời của phụ huynh. Vì vậy, Bệnh viện Phụ sản TP Cần Thơ tổ chức chương trình tư vấn trực tiếp với chủ đề “Mang thai tuổi vị thành niên - những nguy cơ tiềm ẩn” nhằm trang bị kiến thức giới tính và giúp trẻ tự bảo vệ bản thân.

Có thể mang thai, nhưng chưa sẵn sàng làm mẹ

ThS.BS Đàm Như Bình, Khoa Sanh, Bệnh viện Phụ sản TP Cần Thơ, cho biết thời gian gần đây, bệnh viện tiếp nhận nhiều trẻ vị thành niên mang thai với tỷ lệ tăng cao hơn trước. Đáng lo ngại, nhiều em đến viện khi thai đã lớn. Do tâm lý sợ hãi bị cha mẹ đòn roi hay xã hội kỳ thị, các em chọn cách im lặng, tự chịu đựng dẫn đến cơ thể suy nhược, thiếu máu trầm trọng khi nhập viện.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), độ tuổi vị thành niên từ 10-19 tuổi. Từ khi bắt đầu dậy thì và có kinh nguyệt, các em đã có khả năng mang thai. Tuy nhiên, về mặt sinh học và tâm lý học, cơ thể chưa trưởng thành và hoàn toàn thiếu hụt cả kiến thức lẫn tâm lý để làm mẹ. Việc mang thai ngoài ý muốn buộc các em phải gián đoạn việc học, đối mặt với sự tự ti và khủng hoảng tinh thần nặng nề.

Qua thực tế lâm sàng, bác sĩ ghi nhận có 4 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này: thiếu kiến thức giáo dục giới tính; thiếu kỹ năng tự bảo vệ và từ chối trước các hành vi xâm hại; sự thiếu kết nối, chia sẻ giữa con cái và cha mẹ; và cuối cùng là nhiều hiểu lầm tai hại về an toàn tình dục, kiểu như “quan hệ lần đầu thì không thể có thai”... Bên cạnh đó, nhóm tuổi dưới 25 cũng là nhóm nguy cơ cao nhất mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (lậu, giang mai, HIV) do tâm lý chủ quan, nghĩ đối phương “an toàn” và xu hướng thay đổi bạn tình nhanh.

Bác sĩ tư vấn cho các bậc phụ huynh về cách giáo dục giới tính hiệu quả cho trẻ vị thành niên.

Chung tay bảo vệ trẻ trước những hệ lụy khôn lường

Mang thai ở tuổi vị thành niên để lại hậu quả rất nặng nề. Do phát hiện muộn và giấu giếm, các em không được tiếp cận các dịch vụ khám thai định kỳ và sàng lọc dị tật. Cơ thể chưa phát triển hoàn thiện lại phải san sẻ dinh dưỡng cho thai nhi khiến tỷ lệ thiếu máu mức độ trung bình cần truyền máu lúc sinh ở nhóm này lên đến gần 50%. Nhóm sản phụ nhỏ tuổi cũng có tỷ lệ mắc bệnh lý tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật cao, dễ dẫn đến nguy cơ trầm cảm sau sinh và có ý nghĩ tự hại.

Đối với thai nhi và trẻ sơ sinh, theo số liệu từ WHO, trẻ sinh ra từ người mẹ dưới 20 tuổi đối mặt với việc tăng 50% nguy cơ sinh non (trước 37 tuần), nhẹ cân (dưới 2,5kg) và chậm phát triển trong tử cung. Trẻ sinh non có sức đề kháng rất yếu, dễ bị biến chứng hô hấp, nhiễm trùng sơ sinh, đòi hỏi phải nằm hồi sức tích cực từ 1-2 tháng. Một hệ lụy đáng tiếc khác là tình trạng tái mang thai quá sớm (chưa đầy 1 năm sau sinh) do trẻ thiếu kiến thức ngừa thai.

Đối với tuổi vị thành niên, việc lựa chọn phương pháp ngừa thai có sự khác biệt lớn. Biện pháp hàng đầu được WHO khuyến cáo là bao cao su nhờ tính dễ tiếp cận và ưu điểm kép: vừa tránh thai, vừa phòng các bệnh lây qua đường tình dục. Ngược lại, các biện pháp nội tiết (thuốc hằng ngày, thuốc khẩn cấp, que cấy) chỉ có tác dụng ngừa thai đơn thuần, nếu lạm dụng thuốc khẩn cấp còn gây rối loạn kinh nguyệt nghiêm trọng và giảm hiệu quả ngừa thai.

Để bảo vệ trẻ trước những rủi ro tiềm ẩn, các bác sĩ nhấn mạnh cần có sự phối hợp chặt chẽ từ ba phía. Phía gia đình, cha mẹ cần cởi mở, chủ động giáo dục giới tính cho con từ sớm. Khi xảy ra sự cố, phụ huynh cần giữ bình tĩnh, tuyệt đối không la mắng, sỉ vả mà phải là chỗ dựa tinh thần, đưa con đến cơ sở y tế sản khoa uy tín để kiểm tra và tuân thủ lịch khám thai định kỳ. Đối với nhà trường, cần tăng cường các buổi sinh hoạt ngoại khóa có sự tham gia của chuyên gia sản khoa để chia sẻ về sức khỏe sinh sản, hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa thực tế cho các em ngay trên ghế nhà trường. Về phía nhân viên y tế, cần bảo mật thông tin tuyệt đối và duy trì thái độ thân thiện, đồng cảm, hoàn toàn không phán xét đối với các bệnh nhân nhỏ tuổi.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG