Do eo biển Hormuz bị phong tỏa trong cuộc chiến giữa Mỹ và Iran, Iraq không thể xuất khẩu đủ dầu để vận hành bộ máy công vụ khổng lồ của quốc gia vùng Vịnh này.

Một người đàn ông cầm tiền tại khu chợ trao đổi ngoại tệ ở Iraq. Ảnh: Reuters

Dù cách xa hàng ngàn km, tình trạng eo biển Hormuz bị đóng cửa vẫn đang khiến cuộc sống của nhiều người dân Iraq ngày càng chật vật. Ít nhất 3 tháng qua, giáo viên Mahmoud Waleed (38 tuổi) liên tục nhận lương trễ. 

Do không thể xuất khẩu đủ dầu qua eo biển Hormuz, Chính phủ Iraq đang dần cạn tiền mặt, khiến hàng ngàn người không được trả lương đúng hạn. Đầu tháng này, một số cuộc biểu tình nhỏ liên quan đến việc chậm trả lương đã xuất hiện. Nhân viên các trường đại học trên khắp cả nước cũng như nhân viên Bộ Điện lực đã xuống đường phản đối. 

Lý do Iraq không có tiền

Gần như toàn bộ ngân sách nhà nước của Iraq, khoảng 85-90%, đến từ xuất khẩu dầu mỏ. Trong khi đó, bộ máy nhà nước ở Iraq rất lớn và ngày càng "phình to", với khoảng 2/3 trong số 30 triệu dân trong độ tuổi lao động phụ thuộc thu nhập vào nhà nước. Vì vậy, phần lớn ngân sách dành chi cho tiền lương, lương hưu và phúc lợi xã hội. Mỗi tháng, Chính phủ Iraq cần 10.800 tỉ dinar (8,2 tỉ USD) cho các khoản chi này.

Nhưng gần đây, việc tiếp cận số tiền đó khó khăn hơn nhiều. Kể từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát vào cuối tháng 2, Tehran đã phong tỏa eo biển Hormuz. Gần như toàn bộ dầu mỏ của Iraq (80-90%) được vận chuyển qua tuyến hàng hải chiến lược này, do Iraq không có các tuyến xuất khẩu thay thế.

Với cú sốc phong tỏa eo biển Hormuz, lượng dầu xuất khẩu của Iraq đã giảm 83% trong tháng 3 so với cùng kỳ năm ngoái. Đến tháng 5, lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển của nước này giảm tới 97%.

Điều đó cũng khiến nguồn thu quốc gia của Iraq suy giảm nghiêm trọng. Các nguồn tin trong chính phủ cho biết thu nhập hằng tháng của Iraq trong tháng 5 và 6 chỉ khoảng 2-2,3 tỉ USD, thấp hơn đáng kể so với mức cần thiết. Chính những thông tin như thế đã dẫn đến đồn đoán rằng tiền lương khu vực công sẽ chỉ được thanh toán 45 ngày/lần, thay vì mỗi tháng.

Tuy nhiên, Chính phủ Iraq đã bác bỏ tin đồn trên và cho biết họ vẫn còn 83 tỉ USD dự trữ, cộng với lượng vàng dự trữ và các nguồn thu ngoài dầu mỏ. Điều này có nghĩa tiền lương có thể được thanh toán trong 10-11 tháng tới, theo tuyên bố hôm 11-8 của Chính phủ Iraq.

Dù vậy, nỗ lực đó có thể vẫn chưa đủ. Trong tuần này, công ty tư vấn Oxford Economics của Anh nhận định rằng hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz khó có thể sớm trở lại bình thường.

“Ít nhất cho đến năm 2028, lưu lượng tàu thuyền được dự báo sẽ biến động theo diễn biến căng thẳng, nhưng nhìn chung vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước xung đột”, Ben May, Giám đốc nghiên cứu kinh tế vĩ mô toàn cầu của công ty này, chia sẻ.

Trước chiến tranh, Iraq là nước sản xuất dầu lớn thứ tư thế giới.

Giải pháp ứng phó tạm thời

Để ứng phó với sự tắc nghẽn ở eo biển Hormuz, Iraq tìm cách xuất khẩu một phần nhỏ dầu mỏ thông qua một đường ống dẫn dầu sang Thổ Nhĩ Kỳ. Dầu cũng được vận chuyển bằng xe tải ra khỏi Iraq, rồi đưa lên tàu tại các cảng của Syria. Tuần trước, Chính phủ Iraq thông báo sẽ khôi phục đường ống Iraq - Lebanon, tuyến dẫn dầu đã ngừng hoạt động từ lâu.

Trong chuyến thăm Iran hồi cuối tháng 7, Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi cũng đã đề nghị Tehran cấp phép đặc biệt để dầu mỏ nước này thông chốt eo biển Hormuz. 

Vài tuần trước, phát ngôn viên Haider al-Aboudi của Chính phủ Iraq đề cập đến kịch bản nước này “buộc phải vay trong nước và nước ngoài” nếu những tác động từ việc đóng cửa eo biển Hormuz tiếp diễn.

HẠNH NGUYÊN (Theo DW, Al Jazeera)