Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 22-10, Quốc hội thảo luận ở tổ. Ông Lê Minh Nam, đại biểu Quốc hội đơn vị TP Cần Thơ, có những ý kiến góp ý về Luật Đất đai (sửa đổi).

Ông Lê Minh Nam phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ chiều 22-10.

Đại biểu Lê Minh Nam nhất trí với sự cần thiết ban hành dự án Luật, có thể nói, đây là Luật đặc biệt quan trọng, Trung ương đã phải có 1 nghị quyết riêng đề ra quan điểm, định hướng sửa Luật này và các luật có liên quan. Qua đó, nhằm tăng cường quản lý đất đai chặt chẽ, hiệu quả, khơi thông, huy động các nguồn lực; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, tổ chức, doanh nghiệp, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, góp phần thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng “2 con số”.

Do đây là một Luật có nội dung chuyên môn rất sâu, tác động quan trọng đến tất cả các khía cạnh kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng, đời sống sinh hoạt của nhân dân nên Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Quốc hội đã chỉ đạo quyết liệt, các cơ quan chủ trì soạn thảo, chủ trì thẩm tra đã rất nỗ lực để rà soát hoàn thiện hồ sơ từ kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất cho đến khi trình Quốc hội kỳ này. Tuy nhiên, do mức độ khó, phức tạp, có mối quan hệ với rất nhiều lĩnh vực nên việc tiếp tục tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật trước khi thông qua chính là yêu cầu đặc biệt quan trọng, là yếu tố quyết định. Nhất là đại biểu Quốc hội ở các địa phương là những người có nhiều kinh nghiệm xử lý tình huống cụ thể, cũng như gặp những khó khăn vướng mắc cụ thể chắc chắn sẽ đóng góp được nhiều ý kiến quý báu.

Đại biểu đã tham gia quá trình thẩm tra dự án Luật, ngay từ khi lấy ý kiến  định hướng sửa Luật cho đến nay nên rất chia sẻ với Chính phủ về những khó khăn trong việc xây dựng và hoàn thiện hồ sơ dự án Luật. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đã thể hiện tương đối đầy đủ, toàn diện. Ở đây, đại biểu phân tích chi tiết, cụ thể thêm 2 nội dung:

Thứ nhất, đề nghị nghiên cứu để đảm bảo có quy định nhằm thực hiện đầy đủ, khả thi quyền của Nhà nước trong “điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất mà không do đầu tư của người sử dụng đất mang lại” đang quy định tại khoản 11, Điều 12 Quyền của Nhà nước là đại diện chủ sở hữu về đất đai.

Đây chính là quyền của đại diện chủ sở hữu Nhà nước trong việc thu hồi một phần giá trị kinh tế được tạo ra bởi quy hoạch, đầu tư hạ tầng công cộng, thay đổi mục đích sử dụng đất và các quyết định quản lý nhà nước, thay vì để toàn bộ giá trị đó trở thành lợi ích riêng của người đang nắm giữ quyền sử dụng đất.

Cho dù cơ quan soạn thảo đã rất nỗ lực trong việc thiết kế một số công cụ quan trọng như định giá đất, thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, đấu giá quyền sử dụng đất, thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội và khai thác quỹ đất vùng phụ cận công trình hạ tầng. Tuy nhiên, các công cụ này mới giải quyết từng khâu của quan hệ đất đai, chưa được thiết kế thành một cơ chế hoàn chỉnh nhằm xác định, thu hồi và phân phối hợp lý phần giá trị tăng thêm nêu trên. Trong đó,  Điều 71 chỉ liệt kê các khoản thu ngân sách từ đất đai, trong đó có tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác, nhất là mới đưa vào điểm a, Khoản 1 về khoản thu tăng thêm do không hoặc chậm đưa đất vào sử dụng. Điều 72 quy định căn cứ tính các nghĩa vụ tài chính; Điều 75 và Điều 76 quy định nguyên tắc định giá, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất. Cho dù đây là những nền tảng quan trọng, nhưng xác định giá đất và thu nghĩa vụ tài chính thông thường không tách riêng để chỉ rõ được mức độ điều tiết đầy đủ phần giá trị tăng thêm không do người sử dụng đất đầu tư tạo ra. Như vậy, dự thảo chưa thiết lập cơ chế riêng, xuyên suốt để thực hiện nội dung điều tiết giá trị tăng thêm này.

Vì vậy, đại biểu đề nghị:

1. Tách nội dung Nhà nước điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất mà không do đầu tư của người sử dụng đất mang lại đang quy định tại khoản 11, Điều 12 thành 1 khoản riêng biệt trong Điều này.

2. Bổ sung thêm 1 Điều ở Chương IX Tài chính về đất đai, giá đất với nội dung là “Điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không do đầu tư của người sử dụng đất mang lại” để triển khai thực hiện riêng khoản tách riêng tại Điều 12, trong đó có 3 nội dung: (1) Nhà nước thực hiện điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất do quy hoạch, chuyển mục đích sử dụng đất, đầu tư kết cấu hạ tầng và các quyết định quản lý nhà nước mang lại, không bao gồm phần giá trị do đầu tư hợp pháp của người sử dụng đất tạo ra, bảo đảm công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và các chủ thể có liên quan; không thu trùng lặp nghĩa vụ tài chính. (2) Việc điều tiết được thực hiện thông qua hệ thống công cụ tài chính và đất đai, bao gồm xác định và định giá phần giá trị tăng thêm, thu các khoản tài chính tương ứng, đấu giá quyền sử dụng đất, thu hồi và phát triển quỹ đất, cùng các công cụ phù hợp khác theo quy định của pháp luật. (3) Chính phủ quy định chi tiết trường hợp áp dụng, phương pháp xác định, căn cứ và thời điểm điều tiết, chủ thể thực hiện nghĩa vụ, cơ chế phối hợp dữ liệu, quản lý, hạch toán, công khai và giám sát các khoản thu từ điều tiết giá trị tăng thêm từ đất”. Nếu triển khai được nội dung này, đại biểu cho rằng sẽ thực hiện được đồng bộ, rõ ràng, minh bạch và giúp thực hiện quyền của Nhà nước, mang lại khoản thu ngân sách nhà nước tăng thêm để đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đúng đạo lý về phân bổ nguồn lực.

Thứ hai, cần rà soát để đảm bảo sửa Luật Đất đai trong mối quan hệ “cùng các luật liên quan” theo yêu cầu của Nghị quyết số 21-NQ/TW để áp dụng đồng bộ, thống nhất, khả thi các chính sách về đất đai đã được định hướng tại Nghị quyết 21-NQ/TW.

Cho dù dự thảo trình đã xử lý rất nhiều nội dung để thực hiện yêu cầu này như sửa đổi một số luật liên quan, như quy định thu từ dự án TOD tại Luật Ngân sách nhà nước, các quy định thuế sử dụng đất phi nông nghiệp tại Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp…. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát để đảm bảo yêu cầu thống nhất của cả hệ thống pháp luật và không tạo vướng mắc khi tổ chức thực hiện, cụ thể:

1. Cần rà soát điều chỉnh các luật về quy hoạch nếu cần để tránh nguy cơ phải đối chiếu nhiều quy hoạch riêng biệt khi quyết định về một dự án, vì một số quy định về chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, điều kiện vẫn gắn với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quy hoạch theo pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn, chương trình và kế hoạch phát triển nhà ở của địa phương. 

2. Rà soát các quy định về tài chính đất đai trong mối quan hệ với các Luật Ngân sách nhà nước như nội dung cụ thể của Điều 36. Nguồn thu của ngân sách trung ương, Điều 38. Nguồn thu của ngân sách địa phương để quy định đồng bộ, đầy đủ các khoản dự kiến thu ngân sách nhà nước từ đất đai. Theo đó, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước mới quy định thu từ “Tiền thu từ khai thác quỹ đất khu vực TOD đối với đường sắt quốc gia, khai thác quỹ đất khu vực TOD với đường sắt địa phương”, trong khi Luật Đất đai đang mở rộng phạm vi “vùng phụ cận” tại khoản 36, Điều 3 thêm “khu vực đất có tiềm năng phát triển” chứ không hẹp như quy định hiện hành để từ đó mở rộng phạm vi điều tiết phần giá trị tăng thêm không do người sử dụng đất mang lại… cho thấy cần phải tách thành mục riêng để quản lý, quản trị tổng thể. Hơn nữa, nếu Luật Ngân sách nhà nước đã quy định riêng về TOD đường sắt thì những khoản thu tương tự cũng nên tách riêng phục vụ quản lý tổng thể và điều chỉnh chính sách cho thuận lợi. Hay khoản thu khoản tăng thêm do không hoặc chậm đưa vào sử dụng mới được bổ sung tại điểm a, khoản 1, Điều 71 dự thảo Luật Đất đai cũng cần sửa tương ứng, đồng bộ cả ở Luật Ngân sách nhà nước cùng với Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp… Quan trọng là phải đảm bảo sao cho sử dụng đồng bộ chính sách thuế, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, đầu tư cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ cho người có đất thu hồi để thực hiện các chính sách tài chính đất đai đầy đủ, toàn diện như đã nêu.

PV (lược ghi)