Honduras vừa trải qua cuộc bầu cử tổng thống gây tranh cãi và chưa có hồi kết. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo cánh tả Xiomara Castro được cho đã đắc cử và đối thủ chính cũng thừa nhận thất bại. Ðiều này làm dấy lên những nhận định về trận chiến mới giữa Mỹ và Trung Quốc trong vấn đề công nhận chính quyền Ðài Loan ở Honduras nói riêng và khu vực Trung Mỹ - Caribe nói chung.

Tổng thống đắc cử Xiomara Castro. Ảnh: Reuters

Trong chiến dịch vận động tranh cử, nữ chính khách 62 tuổi của đảng Tự do và Tái thiết cam kết sẽ cắt đứt quan hệ với Ðài Loan và thiết lập bang giao với Trung Quốc đại lục. Bà Castro cho rằng chuyển hướng quan hệ sẽ giúp Honduras tiếp cận các cơ hội kinh tế cùng nguồn cung ứng vaccine COVID-19 và dược phẩm giá rẻ.

Vị thế của Honduras

Ngay trước khi Honduras bước vào ngày bầu cử, Mỹ đã cử ông Brian Nichols, Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách các vấn đề Tây bán cầu, sang thăm. Ông Nichols không chỉ gặp Tổng thống Juan Orlando Hernández, ứng viên được xác định là sáng giá nhất, mà cả bà Castro, đối thủ đáng gờm nhất của ông này. Bộ Ngoại giao Trung Quốc lập tức cáo buộc chuyến công tác của ông Nichols là động thái “can thiệp, bắt nạt” của Mỹ trước cuộc bầu cử ở Honduras, cho rằng đây là sự kế tục trong lịch sử “bá quyền” lâu đời của Washington tại khu vực.

Quả thật, Honduras có vai trò quan trọng trong chiến lược của Mỹ, là nơi có căn cứ không quân Bravo cho lực lượng đặc nhiệm Mỹ trong cuộc chiến chống lại mạng lưới ma túy ở Mỹ Latinh. “Mỹ sẽ không để Honduras “ra đi” vì nước này rất quan trọng đối với an ninh nội địa” - Antonio Yang, chuyên gia người Ðài Loan nghiên cứu về Mỹ Latinh, nhận định.  Trong khi đó, Mỹ vẫn là đối tác quan trọng sống còn và là thị trường lớn nhất đối với Honduras. 1/5 GDP của nước này là từ kiều hối, chủ yếu đến từ Mỹ.

Về phần mình, Trung Quốc cũng ngày càng tích cực tạo dựng ảnh hưởng tại Honduras. Năm ngoái, các công ty quốc doanh Trung Quốc đã hoàn thành đập thủy điện 105MW tại Honduras. Theo Ngân hàng Thế giới, Trung Quốc đang nắm 4% tổng nợ nước ngoài của Honduras, trong khi Mỹ chỉ chiếm 0,01%. Bà Margaret Myers, giám đốc chương trình châu Á và Mỹ Latinh thuộc tổ chức nghiên cứu Ðối thoại liên Mỹ (có trụ sở tại Mỹ), cho rằng các hoạt động xúc tiến thương mại và giao lưu kết nghĩa cấp địa phương của Trung Quốc phát triển rộng khắp Honduras và Mỹ Latinh, điều này giúp Bắc Kinh thúc đẩy ngoại giao chính thức.

Sự lựa chọn chiến lược

Nhà lãnh đạo cánh hữu, Tổng thống sắp mãn nhiệm Hernández là đồng minh lâu năm của Mỹ. Tuy nhiên, tình trạng tham nhũng, nghèo đói, ma túy và bạo lực đã gây bất bình đa số dân chúng nên họ không thấy sự hiệu quả mà nguồn viện trợ lớn của Mỹ mang lại cho Honduras. Trong khi đó, bà Castro cam kết xây dựng một xã hội dân chủ để đưa đất nước vượt qua các thách thức về nghèo đói, bất công, bạo lực, buôn bán ma túy, tham nhũng và chia rẽ. Ðặc biệt, nhiều người tin rằng bà Castro có lý do để xem xét lại quan hệ với Mỹ và Ðài Loan. Chồng bà, cựu Tổng thống Manuel Zelaya đã bị phế truất trong cuộc đảo chính năm 2009 mà phần lớn giới phân tích cho rằng có sự hậu thuẫn của Mỹ. “Bà Castro chắc hẳn vẫn nhớ điều đó và Ðài Loan có thể phải trả giá” - Antonio Hsiang, giáo sư người Ðài Loan tại Học viện chính trị quốc gia và nghiên cứu chiến lược ở Chile, đánh giá.

Tuy vậy, giới học giả Honduras cho rằng vị tổng thống đắc cử sẽ không vội cắt đứt quan hệ với Ðài Loan để bắt tay với Trung Quốc, mà rất có thể bà sẽ dùng con cờ Ðài Loan làm mục tiêu chiến lược trong đàm phán lợi ích với Mỹ. Bà Myers chia sẻ: “Sự công nhận của Honduras đối với Ðài Loan là một đòn bẩy hữu ích để thu hút sự ủng hộ, hoặc ít nhất là mức độ ít chỉ trích hơn từ Washington. Còn tầm quan trọng của Honduras đối với Bắc Kinh sẽ giảm đi khi quan hệ ngoại giao được thiết lập”.

Tình thế của Honduras hiện nay được coi là một phần trong cuộc chiến giằng co giữa Mỹ và Trung Quốc để giành ảnh hưởng ở Trung Mỹ và Caribe - khu vực mà Washington từ lâu đã thống trị về mặt chính trị và kinh tế, và được coi là sân sau chiến lược của Mỹ. Trong những năm qua, Trung Quốc đã “chinh phục” các đồng minh khu vực của Ðài Loan gồm: Costa Rica, El Salvador, Panama và Dominica. Hiện tại, ngoài Honduras, Nicaragua và Guatemala vẫn duy trì quan hệ với Ðài Loan. Bắc Kinh được cho đang tích cực thúc đẩy ngoại giao vaccine và các dự án kinh tế, thương mại và đầu tư để lôi kéo các nước Trung Mỹ về phía mình. Washington thì đã trừng phạt các quan chức El Salvador ủng hộ Bắc Kinh. Lần này, người ta tin rằng Mỹ sẽ làm bất cứ điều gì để có thể ngăn Honduras xích lại gần hơn với Trung Quốc.

Honduras là một trong 15 quốc gia, phần lớn ở Trung Mỹ, Caribe và Nam Thái Bình Dương, vẫn đang công nhận Đài Loan như đất nước có chủ quyền, dù Bắc Kinh coi đây là một tỉnh không thể tách rời của Trung Quốc.

ÐỨC TRUNG (Tổng hợp)