Bên cạnh nhiều tranh cãi sau thỏa thuận ngừng bắn được công bố, các nhà đàm phán Mỹ và Iran được cho sẵn sàng bắt đầu khởi động vòng đàm phán đầu tiên tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào hôm nay 11-4.       

Phái đoàn Mỹ dự kiến do Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dẫn đầu, với sự góp mặt của 2 đặc phái viên cấp cao Steve Witkoff và Jared Kushner. Về phía Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi dẫn đầu.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dẫn đầu đoàn đàm phán với Iran. Ảnh: Getty Images

Lạc quan thận trọng

Giới phân tích đưa ra nhận định lạc quan thận trọng về các cuộc đàm phán do Pakistan làm trung gian, do cả Mỹ và Iran đều bị thiệt hại, chịu nhiều áp lực phải đạt thỏa thuận nhưng lại có lập trường đàm phán cách biệt quá lớn, đặc biệt là về eo biển Hormuz, việc dỡ bỏ trừng phạt Iran, chương trình hạt nhân và tên lửa của Tehran, cũng như sự hiện diện của quân đội Mỹ tại vùng Vịnh và chiến trường Lebanon.

Trả lời phỏng vấn qua điện thoại với đài NBC News ngày 9-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ ông “rất lạc quan” về thỏa thuận hòa bình với Iran, bởi nước này đang ở thế yếu phải chấp nhận các yêu cầu của Mỹ. “Họ (Iran) đã đồng ý với tất cả những điều mà họ buộc phải đồng ý. Hãy nhớ rằng, họ đã bị chinh phục. Họ không còn quân đội. Nếu họ không đạt được thỏa thuận, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng”, ông Trump nhấn mạnh. Ông Trump cũng xác nhận đã có cuộc điện đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hôm 8-4 và yêu cầu nhà lãnh đạo này phải “giảm quy mô” chiến dịch quân sự chống lực lượng Hezbollah thân Iran ở Lebanon.

Nhưng viết trên mạng xã hội hôm 9-4, ông Trump lại cáo buộc Iran vi phạm các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn, nhất là việc chưa mở lại eo biển chiến lược Hormuz cho tàu thuyền lưu thông. Cũng theo nhà lãnh đạo Mỹ, Iran không được thu phí tàu thuyền đi qua eo biển này và rằng các vấn đề liên quan đến thu phí không phải là thỏa thuận đã có giữa hai nước.

Về phần mình, trong thông điệp bằng văn bản mới nhất được truyền thông Iran công bố, Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei khẳng định nước Cộng hòa Hồi giáo không muốn chiến tranh với Mỹ và Israel nhưng sẽ bảo vệ các quyền hợp pháp của mình với tư cách là một quốc gia. Ông tuyên bố Iran kiên quyết yêu cầu Mỹ và Israel phải bồi thường mọi thiệt hại trong chiến tranh, đồng thời nhấn mạnh nước này đang bước vào giai đoạn mới trong việc quản lý eo biển Hormuz.

Theo giới chức Iran, tàu nước ngoài đi qua Hormuz phải được sự phê chuẩn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và mức phí phải trả có thể lên đến 2 triệu USD/tàu, qua đó có thể giúp Iran thu về 100 tỉ USD/năm. Trước chiến tranh, mỗi ngày có hơn 130 chuyến tàu đi qua Hormuz và theo thỏa thuận ngừng bắn, Iran cho phép tối đa 15 tàu đi qua eo biển mỗi ngày.

Dây dưa căng thẳng

Việc mở cửa hoàn toàn tuyến đường thủy quan trọng qua eo biển Hormuz là điểm mấu chốt gây tranh cãi trước thềm các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran. Iran đã đồng ý mở lại tuyến đường thủy này trong thời gian ngừng bắn nhưng lại thông báo về việc thiết lập hệ thống thu phí để tài trợ cho việc tái thiết đất nước. Trong khi đó, Tổng thống Trump đề xuất Mỹ và Iran có thể cùng điều hành hệ thống quản lý eo biển này. Nhà Trắng nhấn mạnh eo biển Hormuz nên được mở cửa ngay lập tức mà không có bất kỳ hạn chế nào.

Trong khi đó, các diễn biến trên thực địa khiến thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran thêm mong manh. Bất chấp việc Thủ tướng Netanyahu đã đồng ý giảm nhẹ các cuộc tấn công vào Lebanon cũng như có kế hoạch đàm phán trực tiếp với Lebanon tại Washington vào tuần tới, quân đội Israel hôm 9-4 tiếp tục cảnh báo cư dân các vùng ngoại ô phía Nam thủ đô Beirut của Lebanon về các cuộc tấn công sắp xảy ra và kêu gọi họ sơ tán. 

Trước đó một ngày, Israel đã thực hiện đợt tấn công lớn nhất kể từ khi bắt đầu cuộc chiến với Hezbollah, khiến hơn 300 người thiệt mạng và trên 1.000 người bị thương, làm dấy lên làn sóng phản đối của cộng đồng quốc tế về vấn đề nhân đạo cũng như nguy cơ đổ vỡ thỏa thuận ngừng bắn vừa đạt được giữa Mỹ và Iran.

Đáp lại, lực lượng Hezbollah cho biết đã tiến hành 3 đợt tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái vào binh lính Israel ở cả hai bên biên giới cũng như một thị trấn ở miền Bắc Israel. Sáng sớm 10-4, còi báo động không kích đã vang lên trên khắp Israel, bao gồm cả Tel Aviv và thành phố ven biển phía Nam Ashdod.

Kuwait thì lên án các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái (UAV) vào lãnh thổ nước này trong đêm 9-4, gây thiệt hại lớn. Kuwait cáo buộc Iran và các tổ chức đồng minh đứng đằng sau vụ việc.

ĐỨC TRUNG (Tổng hợp)