Sau 5 tháng vận hành theo mô hình quản lý mới phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, bên cạnh những tín hiệu tích cực về sự chủ động, các trạm y tế xã, phường của TP Cần Thơ cũng đang đối mặt khó khăn về hạ tầng, nhân lực và công nghệ. Về vấn đề này, ông Đồng Văn Thanh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Cần Thơ cùng lãnh đạo UBND thành phố và các sở, ngành vừa có chuyến giám sát ghi nhận thực tế, tìm giải pháp tháo gỡ.

Gánh vác trọng trách kép

Từ ngày 1-1-2026, 103 trạm y tế xã, phường trên địa bàn thành phố chính thức do UBND cấp xã, phường quản lý trực tiếp, thay vì trực thuộc trung tâm y tế (TTYT) quận, huyện như trước đây. Việc thay đổi này không chỉ là sự chuyển dịch về mặt hành chính mà còn thay đổi toàn diện về chức năng, nhiệm vụ.

Cán bộ Trạm Y tế xã Châu Thành thăm khám cho bệnh nhi nghi bị rối loạn tiêu hóa. Ảnh: THU SƯƠNG

Ông Hoàng Quốc Cường, Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, cho biết: “Định hướng tới đây các TTYT khu vực sẽ chuyển chức năng dự phòng về cho các trạm y tế để tập trung trở thành bệnh viện đa khoa khu vực chuyên về điều trị. Khi đó, trạm y tế xã, phường sẽ vừa thực hiện khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, vừa đảm nhận hơn 10 chức năng và 20 nhiệm vụ về y tế dự phòng, quản lý bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng”.

Ghi nhận tại Trạm Y tế xã Châu Thành, đơn vị được hợp nhất từ 3 điểm trạm sau hợp nhất địa giới hành chính cho thấy những nỗ lực đáng ghi nhận nhưng cũng đầy áp lực. Bác sĩ Lâm Quang Thuấn, Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Châu Thành, chia sẻ: “Trạm hiện có 28 viên chức với 3 bác sĩ; đã bước đầu hình thành các khoa, phòng chuyên môn để bố trí nhân sự đúng sở trường. Dù duy trì ổn định công tác tiêm chủng, phòng chống dịch và quản lý bệnh không lây nhiễm, nhưng với trọng trách mới, trạm thiếu hụt nguồn lực trầm trọng trong đáp ứng lộ trình hiện đại hóa”.

Nói về cơ sở hạ tầng của hệ thống y tế tuyến đầu, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Giám đốc Trạm Y tế phường Ninh Kiều, trăn trở: “Trụ sở tiếp quản từ TTYT quận cũ đã xuống cấp nghiêm trọng và hệ thống xử lý nước thải gần như hư hỏng hoàn toàn. Chúng tôi có đội ngũ chuyên môn mạnh, với 8 bác sĩ, có người có chứng chỉ siêu âm, điện tim, nhưng lại không có máy móc để thực hiện kỹ thuật. Trang thiết bị hiện có đa số cũ, lạc hậu, từ máy đo huyết áp đến bộ dụng cụ tiểu phẫu”.

Y tế cơ sở được kỳ vọng sẽ quản lý sức khỏe người dân qua hồ sơ điện tử, nhưng hạ tầng công nghệ thông tin tại các trạm đang là “điểm nghẽn” lớn. “Chúng tôi chỉ có 7 máy tính cho 36 nhân viên, cấu hình thấp và thường xuyên hư hỏng. Đường truyền Internet yếu khiến bác sĩ phải nhập liệu kép trên nhiều phần mềm khác nhau, gây lãng phí thời gian cho mỗi ca khám”, bà Hương nhấn mạnh.

Việc chuyển giao về xã, phường quản lý cũng nảy sinh những vướng mắc về thủ tục tài chính. Tại phường Ninh Kiều, từ tháng 3 đến tháng 5-2026, cán bộ, nhân viên vẫn chưa nhận được lương do vướng thủ tục chuyển đổi bổ sung kinh phí. Bên cạnh đó, việc thiếu vị trí kế toán chuyên trách tại các trạm sau khi tách khỏi TTYT khiến công tác thu chi, quyết toán lâm vào cảnh lúng túng.

Triển khai thực hiện 5 nhóm nhiệm vụ cấp bách

Dù khó khăn, các đơn vị y tế vẫn không ngừng nỗ lực để “tự làm mới”. TS.BS Trương Tỷ, Giám đốc TTYT khu vực Cái Răng, cho biết lượng bệnh nhân đến khám trong quý I-2026 tăng mạnh, gần 40.000 lượt. Tuy nhiên, qua rà soát gần 6.000 ca chuyển tuyến. Lãnh đạo trung tâm nhận định có đến 2/3 số ca hoàn toàn có thể điều trị tại chỗ nếu được đầu tư thiết bị. “Nếu có thiết bị hiện đại, chúng tôi sẽ giảm tải đáng kể cho tuyến trên (khoảng 3.500 ca bệnh/quý) và tiết kiệm chi phí cho người dân”, Bác sĩ Tỷ khẳng định.

Tại xã Châu Thành, để giải quyết tình trạng phân tán nguồn lực tại 3 điểm trạm cũ, ông Sơn Thái Học, Phó Chủ tịch UBND xã, đề xuất: “Chúng tôi kiến nghị cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ đất giáo dục sang đất y tế trên khu đất rộng để xây dựng một trạm y tế tập trung đạt chuẩn mới. Chỉ có đầu tư hạ tầng tập trung, chúng ta mới đủ điều kiện triển khai các kỹ thuật cao và thu hút người dân”.

Sau khi nghe báo cáo và trực tiếp kiểm tra, ông Đồng Văn Thanh ghi nhận nỗ lực của đội ngũ y tế cơ sở sau sáp nhập, đồng thời yêu cầu thay đổi tư duy quản lý: “Tại Trạm Y tế xã Châu Thành, hiện có 28 nhân sự, trong đó có 3 bác sĩ, nhưng mỗi ngày chỉ khám khoảng 30 bệnh nhân. Phải tìm nguyên nhân tại sao người dân chọn phòng khám tư nhân chỉ có 1 bác sĩ, trong khi trạm y tế có đội ngũ hùng hậu, có bảo hiểm y tế mà người dân lại ít đến?”.

Về chiến lược phát triển trong thời gian tới, ông Đồng Văn Thanh nhấn mạnh 5 nhóm nhiệm vụ cấp bách. Một là, hoàn thiện hành lang pháp lý và bộ máy, khẩn trương hoàn thiện quy chế phối hợp giữa UBND cấp xã và ngành Y tế để vận hành thông suốt, không để nợ lương hay gián đoạn công tác khám chữa bệnh. Sớm ban hành bản mô tả vị trí việc làm để bố trí người đúng việc, đúng năng lực.

Hai là, đổi mới tư duy phòng bệnh. Ông Đồng Văn Thanh nhấn mạnh: “Chỉ tiêu mỗi người dân được khám sức khỏe ít nhất 1 lần/năm là chỉ tiêu bất di bất dịch, không được thỏa hiệp. Chúng ta phải chuyển từ tư duy “chờ người bệnh” sang chủ động khám sàng lọc cho “người khỏe”. Ngành Y tế phải chủ động lập kế hoạch về phương pháp, thời điểm và con người để thực hiện, không thể làm kiểu cảm tính như “thầy lang” mà phải dựa vào máy móc hiện đại”.

Ba là, quyết liệt chuyển đổi số, giao Sở Y tế xây dựng kế hoạch cao điểm “60 ngày đêm” để tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân. Yêu cầu UBND rà soát ngân sách chuyển đổi số để ưu tiên mua sắm máy tính cho các trạm. “Tuyệt đối không để y bác sĩ và người dân phải chờ đợi do mạng yếu. Đây là sự lãng phí thời gian và giảm hiệu quả công việc mà chúng ta phải khắc phục ngay”, ông Đồng Văn Thanh lưu ý.

Thứ tư, xã hội hóa nguồn lực, khuyến khích đầu tư theo hình thức đầu tư công, đầu tư tư nhân và xã hội hóa. Mảng nào doanh nghiệp làm tốt thì chuyển giao để giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước, giúp ngành Y tế tập trung vào y tế dự phòng và quản lý rủi ro bệnh tật cộng đồng.

Thứ năm, xây dựng mô hình bác sĩ gia đình thực chất. Đây là mô hình nhân văn, nhưng cần cơ chế quy định chặt chẽ để tránh bất cập. Cần định hướng để người dân hiểu rõ vai trò của bác sĩ gia đình là hỗ trợ chuyên sâu và liên tục.

Cuộc khảo sát và làm việc của lãnh đạo thành phố đã chỉ ra rằng: Y tế cơ sở là gốc rễ của hệ thống y tế. Để gốc rễ này vững chắc, không chỉ cần những bản kế hoạch trên giấy mà cần sự cộng đồng trách nhiệm từ chính quyền địa phương đến từng cán bộ y tế. Ông Đồng Văn Thanh khẳng định: “Mục tiêu cao nhất của chúng ta là bảo vệ sức khỏe nhân dân. Phải làm sao để mỗi người dân, khi cần, chỉ cần mở thiết bị điện tử là thấy được toàn bộ lịch sử bệnh lý, nhóm máu, quá trình điều trị của mình một cách xuyên suốt. Khi đã thống nhất chủ trương, phải triển khai quyết liệt, làm nhanh, làm tốt để y tế tuyến đầu thực sự trở thành niềm tin của nhân dân”.

THU SƯƠNG - ĐOÀN LÝ