Tiếp tục chương trình, sáng 18/10, tại hội trường, Quốc hội nghe Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Quang cảnh phiên họp sáng 18/10. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đại biểu Quốc hội đối với dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, đối với bổ sung nguyên tắc hoạt động tố tụng điện tử, việc này là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, tạo cơ sở pháp lý làm thay đổi cơ bản, chuyển đổi có tính đột phá về phương thức thực hiện hoạt động tố tụng, chi phối các quy định về hoạt động tố tụng, hồ sơ vụ việc, vụ án, phương thức chuyển giao chứng cứ, tài liệu, các lệnh, quyết định tố tụng ở tất cả các giai đoạn giải quyết vụ việc, vụ án. Việc bổ sung này còn có tính định hướng dẫn dắt các quy định của pháp luật khác có liên quan có thể được ban hành trong thời gian tới.

Tại khoản 1 Điều 18 dự thảo Bộ luật đã quy định các yêu cầu cốt lõi về tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật, an ninh dữ liệu. Tại khoản 3 Điều 145 đã quy định “Đối với biên bản điện tử, việc sửa chữa phải xác định được nội dung trước và sau sửa chữa”... Để bảo đảm tính khả thi, phù hợp với từng hoạt động tố tụng, điều kiện hạ tầng kỹ thuật, yêu cầu bảo mật và khả năng tiếp cận của người tham gia tố tụng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao sẽ chủ trì, thống nhất với các cơ quan có liên quan để xác định rõ lộ trình thực hiện.

Về giám sát điện tử, dự thảo Bộ luật đã xác định đây là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam và quy định các nguyên tắc, căn cứ, điều kiện, thẩm quyền, nghĩa vụ cơ bản của người bị áp dụng, bảo đảm phân biệt với biện pháp bảo lĩnh, đặt tiền, phù hợp với yêu cầu bảo vệ bị hại, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị áp dụng.

Với các nội dung mang tính kỹ thuật và tổ chức thực hiện như phạm vi giám sát, khu vực cấm tiếp cận, xử lý sự cố thiết bị, quản lý và bảo mật dữ liệu, trách nhiệm của Công an cấp xã, khả năng kết hợp với các biện pháp ngăn chặn khác sẽ được quy định cụ thể tại văn bản hướng dẫn thi hành để bảo đảm thống nhất, khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế; khoản 8 Điều 134 giao Chính phủ quy định chi tiết khoản 5 và khoản 6 Điều này. Theo khoản 2 Điều 528, quy định về giám sát điện tử có hiệu lực từ ngày 1/1/2028.

Về nguyên tắc bảo đảm phân hóa thủ tục tố tụng hình sự để thực hiện chính sách hình sự, có ý kiến đại biểu cho rằng, tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt khác với tình tiết thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải theo cơ chế giảm nhẹ thông thường; đề nghị phối hợp với Cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) để bảo đảm quy định đồng bộ chính sách này.

Theo ông Nguyễn Huy Tiến, ý kiến này rất xác đáng, việc bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị làm quá trình chứng minh hành vi phạm tội trên thực tế được nhanh hơn, rút ngắn thời gian điều tra, truy tố, xét xử, giảm kháng cáo, tạo thuận lợi cho việc thi hành án, việc khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại được đẩy mạnh hơn. Còn việc thành khẩn khai báo, tự thú, đầu thú chỉ phản ánh thái độ ban đầu của người phạm tội, không đồng nhất với cam kết thừa nhận hành vi phạm tội, các chứng cứ, tình tiết của vụ án, chấp nhận việc khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại, các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải tiến hành tất cả các hoạt động để chứng minh tội phạm, giải quyết vụ án.

Hiện Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng đã bổ sung quy định tương ứng về chính sách khoan hồng, điều kiện và mức độ xử lý, bảo đảm thống nhất giữa pháp luật nội dung và pháp luật tố tụng - Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến cho biết.

Về thủ tục trong trường hợp tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự quy định tại Chương IX, theo Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự không phải là miễn trách nhiệm hình sự. Điều 156 xác định điều kiện để tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, trong thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự thì vụ việc, vụ án được tạm dừng giải quyết. Tại Điều 157 quy định trong thời gian đó cơ quan tố tụng theo dõi việc thực hiện cam kết. Chỉ khi người được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự hoàn thành nghĩa vụ cam kết và đáp ứng điều kiện được miễn trách nhiệm hình sự thì cơ quan tiến hành tố tụng mới ra quyết định không khởi tố vụ án hoặc đình chỉ vụ án và miễn trách nhiệm hình sự; nếu không thực hiện đầy đủ, vi phạm cam kết, bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội thì vụ việc, vụ án được phục hồi và giải quyết theo thủ tục chung.

Chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong dự thảo Bộ luật cũng đã quy định thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn áp dụng, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo ý kiến của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Báo cáo ý kiến của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đối với nội dung dự kiến tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo. Các nội dung tiếp thu, chỉnh lý tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, kết luận của Đảng; đồng thời, đã tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các đại biểu Quốc hội, các cơ quan, tổ chức, hữu quan, các chuyên gia, nhà khoa học để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Bộ luật. Tuy nhiên, một số nội dung của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) chưa thống nhất với quy định của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Ông Phan Chí Hiếu cũng cho biết, về thủ tục đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận phạt, Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) quy định các thủ tục tố tụng đối với vụ án thuộc trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị; khi có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 473 thì có thể được áp dụng thủ tục rút gọn.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc thiết kế các thủ tục này nhằm khuyến khích người phạm tội thành khẩn khai báo, tự nguyện nhận tội, giúp đẩy nhanh tiến trình giải quyết vụ án, cũng như giảm kháng cáo, kháng nghị dẫn đến phải mở thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm.

Về thủ tục tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại, ông Phan Chí Hiếu cho hay, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được rà soát, chỉnh lý và cơ bản bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) liên quan đến những quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi) để rà soát, chỉnh lý bảo đảm tính thống nhất giữa hai dự thảo Bộ luật.

Hạnh Quỳnh/TTXVN