Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam cảnh báo: Mùa khô 2026-2027, lượng nước từ thượng nguồn sông Mekong về ĐBSCL sẽ ở mức rất thấp, tương đương 2 đợt hạn mặn lịch sử năm 2015-2016 và 2019-2020.

Nông dân TP Cần Thơ ứng dụng cơ giới hóa làm đất, san lấp mặt ruộng sau khi thu hoạch lúa.

Tình trạng xâm nhập mặn nghiêm trọng dự kiến bắt đầu từ cuối tháng 12-2026 và đạt đỉnh từ tháng 1 đến tháng 4-2027, đe dọa trực tiếp khoảng 85.800ha lúa đông xuân của toàn vùng. Theo đó, hạn hán, thiếu nước ảnh hưởng sản xuất tại Tây Ninh khoảng 1.800ha lúa, Đồng Tháp 20.000ha, Vĩnh Long 12.000ha, TP Cần Thơ 22.000ha, Cà Mau 30.000ha. Tình trạng này cũng ảnh hưởng đến khoảng 120.000ha lúa - tôm ở các khu vực canh tác chủ yếu sử dụng nước mưa (An Giang 80.000ha, Cà Mau 40.000ha) và khoảng 45.000ha cây ăn trái ở các vùng ven biển (Tây Ninh 3.000ha, Đồng Tháp 14.000ha, Vĩnh Long 25.000ha, Cần Thơ 3.000ha).

Nguyên nhân của tình trạng trên do nguồn nước về ĐBSCL không chỉ phụ thuộc vào dòng chảy thủy văn từ thượng nguồn sông Mekong, mà còn phụ thuộc vào sự điều tiết vận hành của các hồ thủy điện trên lưu vực. Với các thông tin dòng chảy và lượng trữ các hồ chứa ở thượng nguồn, khả năng dòng chảy các tháng đầu mùa khô thấp và có thể làm mặn xâm nhập sớm (cuối tháng 12-2026).

Để ứng phó kịp thời về mặn xâm nhập cho vụ lúa đông xuân, Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam đề nghị các địa phương trong vùng thường xuyên cập nhật các bản tin dự báo nguồn nước do các đơn vị khoa học thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cung cấp. Từ đó xây dựng kế hoạch vận hành các cửa cống và triển khai các giải pháp ứng phó.

Ông Dương Đức Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhận định: “Mùa khô 2026-2027 dự báo chịu tác động rõ của hiện tượng El Nino, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn gia tăng; xâm nhập mặn có thể xuất hiện sớm và diễn biến phức tạp trong các tháng đầu năm 2027. Vì vậy, không thể chỉ đạo sản xuất theo lịch cố định như những năm điều kiện thuận lợi, mà phải lấy khả năng bảo đảm nguồn nước làm căn cứ trước hết để quyết định thời vụ, diện tích và cơ cấu cây trồng. Đối với lúa vụ đông xuân năm nay, nhiệm vụ trước mắt là vệ sinh đồng ruộng và xuống giống đúng khung thời vụ. Vùng ven biển, cửa sông, cuối nguồn có nguy cơ mặn sớm phải ưu tiên gieo sạ sớm; khu vực xuống giống muộn chỉ bố trí ở nơi chủ động hoàn toàn nguồn nước, nhưng phải kết thúc xuống giống lúa đông xuân trước ngày 10-1-2027, nhằm giảm tác động nghiêm trọng của hạn mặn trong những tháng đầu năm 2027”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN