ĐBSCL chuẩn bị bước vào vụ lúa đông xuân 2026-2027, vụ lúa chính trong năm có quy mô sản xuất lớn và sản lượng cao. Để đảm bảo thắng lợi và chủ động ứng phó hạn mặn, nông dân cần tuân thủ nghiêm lịch xuống giống, chọn giống phù hợp và quản lý hiệu quả nguồn nước.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ tham quan mô hình sản xuất bảo tồn thiên địch trên địa bàn.

Ông Dương Đức Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật: Tuân thủ nghiêm lịch thời vụ xuống giống đông xuân 2026-2027

- Ngay từ đầu vụ đông xuân 2026-2027 phải chủ động né hạn, mặn; bố trí đúng giống, đúng vùng, đúng mùa vụ; sử dụng nước tiết kiệm và gắn sản xuất với nhu cầu thị trường. Ưu tiên bảo vệ diện tích lúa chất lượng cao hiện có. Những nơi chưa cân đối đủ nguồn nước cho toàn bộ chu kỳ, tuyệt đối không được xuống giống hoặc mở rộng diện tích.

Các địa phương cần theo dõi sát diễn biến dòng chảy, mực nước và độ mặn. Việc phân loại phải cụ thể theo từng tiểu vùng: vùng đủ nước sản xuất; vùng cần xuống giống sớm né mặn; vùng thiếu nước phải giảm diện tích, chuyển thời vụ hoặc dừng sản xuất. Thông tin nguồn nước phải được cung cấp cho cơ quan chuyên môn và người dân trước đợt xuống giống để chủ động lấy, trữ nước.

Các địa phương cần tranh thủ tối đa thời điểm nước ngọt để lấy nước; khẩn trương nạo vét kênh mương, ao trữ, củng cố bờ bao, cống kiểm soát mặn và kiểm tra kỹ độ mặn trước khi vận hành. Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi tiếp tục phối hợp dự báo, khuyến cáo kịp thời giúp các địa phương lấy nước hiệu quả trong mùa khô 2026-2027.

Ông Bùi Xuân Phong, Trưởng phòng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật): Chủ động chọn vị trí, vật liệu làm đập tạm, tăng khả năng tích trữ nước

- Trước nguy cơ khô hạn và xâm nhập mặn, các địa phương không bố trí lịch thời vụ cứng khi chưa cân đối được nguồn nước; cần liên tục cập nhật dự báo để điều chỉnh lịch xuống giống linh hoạt cho từng tiểu vùng. Vụ lúa đông xuân năm nay ưu tiên sử dụng giống ngắn ngày, chất lượng cao, thích nghi tốt; tăng tỷ lệ giống xác nhận và giảm lượng gieo sạ, nhất là ở các diện tích trên 150kg/ha; cơ cấu giống sản xuất gắn với yêu cầu chế biến, tiêu thụ và thị trường xuất khẩu.

Trong điều kiện tác động của El Nino, quản lý và sử dụng nước tiết kiệm là bắt buộc. Các địa phương cần phối hợp vận hành công trình thủy lợi để kiểm soát mặn, nạo vét kênh mương, chuẩn bị sẵn vị trí và vật liệu làm đập tạm tích trữ nước, tăng cường kết nối liên kết giữa các hệ thống thủy lợi. Nông dân cần áp dụng “1 phải, 5 giảm”, IPM/IPHM, tưới ngập khô xen kẽ và cơ giới hóa nhằm tối ưu chi phí và lượng nước sử dụng.

Vùng lúa - tôm và khu vực nguy cơ cao, cần rửa mặn kỹ, chọn giống chịu mặn, chủ động tích trữ nước và xuống giống sớm. Ngành chuyên môn phải liên tục đo đạc, cảnh báo độ mặn kịp thời đến chính quyền và nông dân để chủ động điều tiết việc lấy nước an toàn.

Ông Trần Minh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Cấp nước thuộc Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi: Chuyển đổi cây trồng phù hợp trên diện tích lúa thiếu nước, kém hiệu quả

- Hạn mặn vụ đông xuân tại ĐBSCL được dự báo ở mức rất nghiêm trọng, đỉnh mặn khả năng xuất hiện từ cuối tháng 2 đến tháng 3-2027.

Trước tình hình trên, các địa phương cần theo dõi sát dự báo nguồn nước, chủ động tích trữ nước ngọt, phối hợp vận hành công trình thủy lợi và bố trí lịch xuống giống phù hợp. Đối với các hệ thống thủy lợi khép kín (Gò Công, Nam Mang Thít , Nhật Tảo - Tân Trụ, Long Phú - Tiếp Nhật), thực hiện đóng kín dần các cống từ phía biển lên thượng lưu từ tháng 11-2026; tăng cường nạo vét kênh mương để nâng cao năng lực chuyển nước; tận dụng thời điểm triều kém để lấy, trữ nước bổ sung. Đối với hệ thống liên thông (Quản Lộ Phụng Hiệp, Cái Lớn Cái Bé) xây dựng kế hoạch vận hành công trình thủy lợi cụ thể, linh hoạt, phù hợp nhằm điều tiết nguồn nước hỗ trợ các khu vực có nguy cơ xảy ra hạn mặn…

Các địa phương trong vùng cần rà soát diện tích lúa kém hiệu quả hoặc khó bảo đảm nguồn nước để chuyển đổi sang cây trồng phù hợp; chuyển đổi phải theo kế hoạch, gắn với thị trường, vùng nguyên liệu, hạ tầng và bảo đảm khả năng chuyển trở lại trồng lúa khi cần thiết…

Ông Nguyễn Văn Nghiễm, Tổng thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam: Xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn, sản xuất đồng nhất, gắn với liên kết tiêu thụ

- Hiện nay, không chỉ yêu cầu về giá và ổn định nguồn cung, thị trường xuất khẩu lúa gạo ngày càng chú trọng chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững. Định hướng xuất khẩu đến cuối năm 2026 và các năm tiếp theo tiếp tục ưu tiên gạo chất lượng cao, gạo thơm. Đây là những phân khúc có dư địa phát triển, góp phần nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh của gạo Việt Nam.

Vì vậy, ngay vụ đông xuân này, các địa phương cần chuyển từ mô hình sản xuất riêng lẻ sang xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn, sản xuất đồng nhất, gắn với liên kết tiêu thụ và cơ chế xác nhận, truy xuất rõ ràng; tăng liên kết bằng hợp đồng từ đầu vụ, quy định rõ cơ chế giá, tiêu chuẩn và trách nhiệm giao nhận. Song song đó, ngành chuyên môn cần phối hợp địa phương cập nhật lịch thời vụ, tiến độ thu hoạch, sản lượng và cảnh báo hạn mặn để doanh nghiệp chủ động thu mua, chế biến và xuất khẩu…

HÀ VĂN (thực hiện)