Với hộ gia đình trồng cà phê, phần lớn thu nhập trong năm đến từ vài tháng thu hoạch, trong khi chi phí phát sinh quanh năm. Bài viết trình bày cách theo dõi giá để lên kế hoạch bán, phân bổ khoản tiền thu về sau vụ và giữ một phần tích lũy cho các mục tiêu dài hạn.

Theo dõi giá để lên kế hoạch bán theo từng đợt

Giá bán là yếu tố quyết định tổng thu nhập của cả vụ, vì vậy việc theo dõi giá thường xuyên giúp hộ trồng cà phê chủ động hơn trong kế hoạch bán hàng.

Giá cà phê nhân trong nước thay đổi hằng ngày theo giá cà phê Robusta trên thị trường thế giới, tỷ giá, tiến độ thu hoạch và nhu cầu thu mua của doanh nghiệp. Vào giai đoạn chính vụ, nguồn cung tăng nhanh nên giá có thể biến động khác với những tháng còn lại trong năm. Nắm được các yếu tố này giúp hộ trồng cà phê hiểu nguyên nhân của những thay đổi giá, thay vì chỉ quan sát con số.

Thói quen xem giá cà phê Đắk Lắk hôm nay cùng giá tại các tỉnh lân cận giúp hộ gia đình có mặt bằng tham chiếu khi trao đổi với đại lý thu mua. Nên theo dõi trên một vài nguồn cập nhật đều đặn và ghi lại giá theo ngày để thấy được xu hướng trong vài tuần, thay vì quyết định dựa trên giá của một phiên.

Theo dõi giá cà phê hằng ngày giúp hộ trồng cà phê có căn cứ khi lên kế hoạch bán hàng.

Nhiều hộ lựa chọn chia sản lượng thành nhiều đợt bán thay vì bán toàn bộ 1 lần. Một phần được bán ngay sau thu hoạch để trang trải chi phí nhân công, phân bón đã ứng trước, phần còn lại được bán dần theo kế hoạch. Cách làm này giúp giá bán bình quân phản ánh nhiều thời điểm khác nhau. Khi giữ lại cà phê, cần tính đến chi phí phơi sấy, kho chứa và yêu cầu bảo quản để giữ chất lượng hạt.

Phân bổ khoản tiền thu về sau vụ

Khoản tiền thu về sau vụ thường là nguồn chi tiêu chính của gia đình cho đến mùa thu hoạch tiếp theo, nên cần được chia rõ theo từng mục đích ngay khi nhận.

Phần đầu tiên dành cho việc thanh toán các khoản đã ứng trước trong vụ, như tiền phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công thu hái hoặc khoản vay phục vụ sản xuất. Hoàn tất các khoản này sớm giúp gia đình giữ uy tín với đại lý vật tư và tổ chức tín dụng, thuận lợi cho việc mua vật tư hay vay vốn ở vụ sau.

Phần thứ hai là chi phí chăm sóc vườn cho vụ tiếp theo, gồm phân bón, tưới tiêu, cắt cành và công lao động theo từng giai đoạn. Ước tính các khoản này dựa trên sổ ghi chép chi phí của vụ vừa qua giúp số liệu sát thực tế hơn.

Phần thứ ba là chi tiêu sinh hoạt của gia đình cho đến vụ sau. Cách làm phù hợp là chia tổng số tiền dự kiến cho số tháng còn lại, từ đó xác định mức chi hằng tháng. Gửi phần tiền này vào tài khoản ngân hàng và rút hoặc chuyển khoản theo mức đã định giúp gia đình kiểm soát chi tiêu đều đặn, hạn chế việc chi nhiều trong vài tháng đầu sau vụ.

Giữ một phần tích lũy cho mục tiêu dài hạn

Sau khi bố trí chi phí sản xuất và sinh hoạt, phần tiền còn lại nên được dành cho tích lũy, phục vụ các mục tiêu như học tập của con cái, sửa nhà hay mở rộng vườn.

Gửi tiết kiệm có kỳ hạn là hình thức tích lũy phù hợp với dòng tiền theo mùa vụ, vì hộ gia đình có thể chọn kỳ hạn trùng với thời điểm dự kiến cần dùng tiền, chẳng hạn đầu năm học hoặc mùa chăm sóc cao điểm. Chia khoản tiết kiệm thành nhiều sổ với các kỳ hạn khác nhau giúp gia đình có tiền đến hạn đúng lúc cần mà không phải tất toán trước hạn.

Chia khoản tích lũy theo nhiều hình thức giúp hộ gia đình chủ động cho các mục tiêu dài hạn.

Nhiều gia đình ở vùng trồng cà phê cũng có thói quen giữ một phần tích lũy bằng vàng. Trước mỗi lần mua, gia đình thường tìm hiểu vàng 9999 hôm nay giá bao nhiêu 1 chỉ tại các đơn vị kinh doanh được cấp phép và so sánh chênh lệch giữa giá mua vào với giá bán ra. Nên ưu tiên vàng miếng hoặc vàng nhẫn có hàm lượng cao, yêu cầu chứng từ ghi rõ loại vàng, trọng lượng và giá, đồng thời mua theo từng đợt thay vì dồn vào một thời điểm.

Ghi chép đầy đủ các khoản tích lũy, gồm số tiền gửi, kỳ hạn và số chỉ vàng đã mua, giúp gia đình nắm được tổng tài sản và lên kế hoạch cho các mục tiêu lớn một cách cụ thể hơn.

Quản lý dòng tiền theo mùa vụ hiệu quả khi hộ gia đình trồng cà phê theo dõi giá để bán theo kế hoạch, phân bổ rõ ràng khoản tiền sau vụ cho sản xuất và sinh hoạt, đồng thời duy trì phần tích lũy cho mục tiêu dài hạn. Cách làm này giúp thu nhập theo mùa trở thành nguồn tài chính ổn định cho cả năm.