Kỷ nguyên số đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận, trao đổi và lan tỏa thông tin. Chỉ với một thiết bị có kết nối mạng, mỗi người có thể tiếp cận một lượng thông tin rất lớn, đồng thời cũng có thể trở thành người tạo ra và phát tán thông tin. Sự thay đổi ấy mở ra không gian rộng lớn để tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và củng cố đồng thuận xã hội. Nhưng cũng chính trong không gian đó, những thông tin sai lệch, xuyên tạc, kích động có thể được phát tán với tốc độ rất nhanh, phạm vi rộng và tác động trực tiếp đến nhận thức, tình cảm, niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Bài 1: Kỷ nguyên số đặt công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng trước những yêu cầu mới

Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng luôn xác định nền tảng tư tưởng là cơ sở định hướng cho đường lối, chủ trương và hành động. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt”, đồng thời nhấn mạnh vai trò của lý luận đối với phong trào cách mạng. Những chỉ dẫn đó vẫn giữ nguyên ý nghĩa trong điều kiện khoa học, công nghệ và phương thức truyền thông đã thay đổi rất nhanh.

Nếu trước đây, thông tin chủ yếu được truyền tải qua báo chí, phát thanh, truyền hình, sách, tài liệu và các hình thức tuyên truyền trực tiếp thì ngày nay mạng xã hội, nền tảng số và các phương tiện truyền thông mới đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống xã hội. Đặc điểm nổi bật của môi trường này là tốc độ. Một thông tin chưa được kiểm chứng có thể được chia sẻ nhiều lần trước khi người tiếp nhận có thời gian xác định nguồn gốc. Một nội dung ngắn, hình ảnh gây cảm xúc hoặc một đoạn video được cắt ghép có thể tạo ra tác động lớn hơn một bài viết dài nếu nó đánh trúng tâm lý tò mò, lo lắng hoặc bức xúc của người dùng.

Không gian mạng vì vậy vừa là môi trường truyền thông, vừa là môi trường xã hội. Người dùng không chỉ đọc mà còn bình luận, chia sẻ, chỉnh sửa, cắt ghép, diễn giải và tạo ra nội dung mới. Ranh giới giữa người tiếp nhận thông tin và người phát tán thông tin ngày càng mờ đi. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho công tác tư tưởng, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với bản lĩnh chính trị, năng lực phân tích và kỹ năng số của cán bộ, đảng viên.

Ảnh minh họa.

Trong môi trường như vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể chỉ dựa vào việc xử lý một số nội dung sai trái sau khi chúng đã lan truyền. Nếu thông tin chính thống chậm, thiếu chiều sâu hoặc khó tiếp cận, khoảng trống thông tin sẽ xuất hiện. Khi khoảng trống xuất hiện, những cách giải thích thiếu căn cứ rất dễ chiếm lĩnh sự chú ý. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải chủ động tạo dựng dòng thông tin chính xác, kịp thời, dễ hiểu, gần gũi với đời sống; đồng thời nâng cao khả năng tự nhận diện, kiểm chứng và đánh giá thông tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Kế hoạch tổ chức Giải Búa liềm vàng lần thứ XI - năm 2026 trong Công an Nhân dân cũng đặt công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng trong mối quan hệ với xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng và xây dựng “thế trận lòng dân”. Điều đó cho thấy bảo vệ nền tảng tư tưởng không phải là một nội dung tách rời khỏi công tác xây dựng Đảng. Ngược lại, đây là một bộ phận gắn chặt với việc xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, giữ gìn kỷ luật, kỷ cương và củng cố niềm tin của nhân dân.

Một cuộc đấu tranh tư tưởng có thể được triển khai bằng nhiều phương thức, nhưng nền tảng bền vững nhất vẫn là niềm tin được hình thành từ thực tiễn. Nếu chủ trương đúng được tổ chức thực hiện nghiêm túc, nếu cán bộ, đảng viên có trách nhiệm, gần dân, tôn trọng dân và phục vụ nhân dân, nếu những vấn đề phát sinh được giải quyết kịp thời, thì chính thực tiễn đó trở thành câu trả lời thuyết phục trước những thông tin xuyên tạc.

Bởi vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không nên được hiểu đơn giản là “nói cho hay” hay “phản bác cho mạnh”. Quan trọng hơn là làm cho người dân có cơ sở để tin, để hiểu và để phân biệt. Một bài viết chính luận có thể lập luận chặt chẽ, nhưng nếu đời sống thực tiễn không tạo ra sự đồng thuận thì sức thuyết phục sẽ bị hạn chế. Ngược lại, một việc làm cụ thể, đúng quy định, có trách nhiệm, có tình người có thể trở thành một thông điệp rất mạnh về bản chất của một nền hành chính phục vụ, về hình ảnh người cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân bản lĩnh, nhân văn, vì nhân dân phục vụ.

Từ góc độ ấy, có thể thấy một yêu cầu rất quan trọng đối với cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên số: trước khi trở thành người đấu tranh trên không gian mạng, mỗi người phải là người giữ gìn uy tín của tổ chức bằng chính hành vi của mình. Tác phong công tác, thái độ phục vụ, ý thức chấp hành kỷ luật, tinh thần trách nhiệm, cách ứng xử với đồng chí, đồng đội và nhân dân đều có thể trở thành “thông tin” được xã hội quan sát và đánh giá.

Đặc biệt đối với lực lượng Công an Nhân dân, hình ảnh người chiến sĩ không chỉ xuất hiện trong những nhiệm vụ lớn. Hình ảnh ấy được tạo nên từ những việc hằng ngày, từ cách giải quyết một công việc, cách tiếp xúc với nhân dân, cách ứng xử trên mạng xã hội, cách giữ bí mật công tác, cách sử dụng thông tin và cách chịu trách nhiệm trước phát ngôn của mình. Trong kỷ nguyên số, một hành vi nhỏ có thể được ghi nhận, chia sẻ và bình luận rất nhanh. Vì vậy, xây dựng văn hóa ứng xử, văn hóa Công an và trách nhiệm nêu gương trên môi trường số phải được xem là một phần của công tác xây dựng Đảng.

Không gian mạng có đặc điểm mở và phi biên giới. Các nội dung sai trái có thể được tạo ra dưới nhiều hình thức, từ bài viết, hình ảnh, video, bình luận cho đến những nội dung được cắt ghép hoặc đặt trong một ngữ cảnh khác. Không phải mọi thông tin sai lệch đều xuất hiện dưới dạng một tuyên bố trực tiếp chống phá. Có trường hợp thông tin được pha trộn giữa một phần sự thật với phần diễn giải thiếu căn cứ; có trường hợp lấy một sự kiện riêng lẻ để suy diễn thành bản chất chung; có trường hợp sử dụng cảm xúc, tâm lý đám đông để dẫn dắt người đọc đến kết luận có sẵn.

Điểm đáng chú ý là người tiếp nhận có thể không nhận ra mình đang bị định hướng. Một thông tin gây sốc dễ được chia sẻ trước khi được kiểm chứng. Một tiêu đề được viết theo hướng khẳng định mạnh có thể khiến người đọc hình thành ấn tượng ngay từ đầu. Một hình ảnh thật nhưng được đặt trong bối cảnh khác có thể tạo ra một câu chuyện hoàn toàn khác. Một đoạn phát biểu bị cắt khỏi ngữ cảnh có thể làm thay đổi ý nghĩa ban đầu.

Ảnh minh họa.

Vì vậy, “sức đề kháng số” phải trở thành một năng lực thiết yếu. Đó là khả năng dừng lại trước khi chia sẻ; kiểm tra nguồn; đối chiếu với thông tin chính thống; phân biệt giữa sự kiện, nhận xét và suy đoán; nhận biết nội dung được thiết kế để kích thích cảm xúc; không biến một thông tin chưa được kiểm chứng thành “sự thật” chỉ vì nhiều người cùng chia sẻ.

Đối với cán bộ, đảng viên, yêu cầu này càng cao. Một tài khoản cá nhân dù không đại diện chính thức cho cơ quan vẫn có thể bị nhìn nhận trong mối liên hệ với người sử dụng. Do đó, trách nhiệm trên môi trường mạng phải đi cùng ý thức về vị trí, chức trách, quy định của tổ chức và kỷ luật phát ngôn. Không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng, không bình luận tùy tiện về những vấn đề nhạy cảm, không phát tán tài liệu thuộc phạm vi bí mật, không tiếp tay cho nội dung xuyên tạc là những yêu cầu căn bản.

Nhưng chỉ “không chia sẻ” là chưa đủ. Nếu cán bộ, đảng viên chỉ im lặng trước thông tin sai trái, còn nguồn thông tin chính xác không được chủ động lan tỏa, thì khoảng trống nhận thức vẫn tồn tại. Vì vậy, cần chuyển từ tư duy “không làm điều sai” sang “chủ động làm điều đúng”: chủ động đọc nguồn chính thống, chủ động giải thích khi có điều kiện và thẩm quyền, chủ động lan tỏa những thông tin tích cực, chủ động giới thiệu những mô hình, con người, việc làm có giá trị.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là cơ bản, lâu dài; “chống” là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách. Nếu chỉ tập trung vào “chống”, công tác tư tưởng dễ rơi vào thế chạy theo thông tin xấu. Mỗi khi một nội dung sai trái xuất hiện lại phải xử lý, nhưng sau khi xử lý, khoảng trống thông tin vẫn có thể xuất hiện và một nội dung khác lại tiếp tục được đưa ra.

“Xây” trước hết là xây dựng nhận thức đúng. Cán bộ, đảng viên phải được trang bị kiến thức chính trị, pháp luật, kỹ năng số và phương pháp kiểm chứng thông tin. “Xây” còn là xây dựng nguồn thông tin chính thống có chất lượng. Những chủ trương, chính sách và kết quả thực hiện cần được truyền tải bằng ngôn ngữ rõ ràng, dễ hiểu, có dẫn chứng phù hợp và gần với những vấn đề người dân quan tâm.

“Xây” cũng là xây dựng hình ảnh. Trong công tác xây dựng Đảng và xây dựng lực lượng Công an Nhân dân, một tập thể đoàn kết, kỷ luật, trách nhiệm; một cán bộ gương mẫu; một mô hình hoạt động hiệu quả; một việc làm thiết thực vì nhân dân đều có giá trị tuyên truyền rất lớn. Khi những câu chuyện tích cực được kể một cách chân thực, chúng góp phần tạo ra dòng thông tin có sức cạnh tranh với những nội dung tiêu cực.

Còn “chống” là chủ động nhận diện, đấu tranh, phản bác những quan điểm sai trái, thù địch, luận điệu xuyên tạc trên cơ sở lý luận và thực tiễn. Phản bác không đồng nghĩa với tranh luận bằng cảm xúc. Một phản bác có sức thuyết phục cần đúng sự thật, đúng vấn đề, có căn cứ, có lập luận và phù hợp với đối tượng tiếp nhận. Tránh cách trả lời cực đoan, quy chụp hoặc sử dụng ngôn ngữ thiếu chuẩn mực, bởi cách thể hiện không phù hợp có thể làm giảm sức thuyết phục của chính nội dung muốn bảo vệ.

Trong môi trường mạng, tính nhanh rất quan trọng nhưng tính chính xác càng quan trọng. Không nên vì muốn phản bác nhanh mà đưa ra thông tin chưa được kiểm chứng. Không nên lấy một tin chưa rõ nguồn làm căn cứ cho một kết luận lớn. Không nên sử dụng hình ảnh, số liệu hoặc câu nói không xác định được nguồn gốc. Nguyên tắc “đúng trước, nhanh sau” phải được tôn trọng.

Ảnh minh họa.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng muốn hiệu quả phải bắt đầu từ tổ chức đảng ở cơ sở. Chi bộ là nơi trực tiếp đưa chủ trương, nghị quyết vào thực tiễn; đồng thời cũng là nơi cán bộ, đảng viên được giáo dục, rèn luyện và kiểm tra thông qua công việc hằng ngày.

Một tổ chức đảng vững mạnh phải tạo được môi trường để đảng viên thường xuyên học tập, trao đổi, tự soi, tự sửa và nâng cao bản lĩnh chính trị. Sinh hoạt chi bộ không nên chỉ dừng ở việc triển khai văn bản mà cần quan tâm đến những vấn đề thực tế đang tác động đến cán bộ, đảng viên; trong đó có thông tin trên mạng xã hội, những vấn đề dư luận quan tâm, những nội dung dễ gây hiểu nhầm và những kỹ năng cần thiết để xử lý thông tin.

Đối với cán bộ, đảng viên, trách nhiệm bảo vệ nền tảng tư tưởng trước hết là trách nhiệm tự học. Không thể phản bác một quan điểm nếu bản thân chưa nắm chắc vấn đề. Không thể giải thích một chủ trương nếu không hiểu mục tiêu, nội dung và cách tổ chức thực hiện. Không thể thuyết phục người khác bằng những khẩu hiệu nếu chính mình không thể trình bày bằng ngôn ngữ rõ ràng, có căn cứ.

Cùng với tự học là tự rèn. Bản lĩnh chính trị không chỉ được thể hiện trong những thời điểm có vấn đề phức tạp. Bản lĩnh còn thể hiện ở khả năng giữ bình tĩnh trước thông tin gây kích động; không bị cuốn theo tâm lý đám đông; không chia sẻ nội dung chỉ vì thấy nhiều người đang chia sẻ; biết dừng lại khi chưa đủ thông tin.

Đối với tổ chức đảng, cần chú trọng nắm bắt tư tưởng cán bộ, đảng viên. Trong môi trường số, một biểu hiện băn khoăn có thể xuất hiện trước tiên trên mạng xã hội hoặc trong trao đổi cá nhân. Nếu được phát hiện sớm, trao đổi thẳng thắn, cung cấp thông tin chính xác và giải quyết từ gốc, vấn đề sẽ không có điều kiện phát triển. Ngược lại, nếu những băn khoăn chính đáng không được giải đáp, khoảng trống thông tin có thể bị lấp bằng những cách giải thích thiếu căn cứ.

Chuyển đổi số không chỉ tạo ra thách thức mà còn cung cấp công cụ để nâng cao hiệu quả công tác xây dựng Đảng và bảo vệ nền tảng tư tưởng. Kế hoạch tổ chức Giải Búa liềm vàng lần thứ XI trong Công an Nhân dân xác định rõ nội dung đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực quản lý, điều hành của Nhà nước trong tiến trình chuyển đổi số; đồng thời nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong tạo lập môi trường an ninh, an toàn, ổn định.

Trong công tác tư tưởng, công nghệ có thể hỗ trợ việc thu thập, phân loại và phân tích thông tin; giúp cơ quan, đơn vị nhận biết những vấn đề đang được quan tâm; hỗ trợ xây dựng nội dung truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế trách nhiệm của con người. Dữ liệu cần được hiểu đúng, kiểm chứng và đặt trong bối cảnh. Công cụ có thể giúp phát hiện một xu hướng, nhưng quyết định cách xử lý vẫn cần dựa trên quy định, nghiệp vụ và đánh giá của con người.

Trí tuệ nhân tạo cũng tạo ra một yêu cầu mới. Khi công nghệ có thể tạo văn bản, hình ảnh, âm thanh và video ngày càng dễ dàng, việc phân biệt nội dung thật và nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng công nghệ trở nên khó hơn. Điều đó đòi hỏi cán bộ, đảng viên phải nâng cao kỹ năng kiểm chứng. Một hình ảnh đẹp không đồng nghĩa với hình ảnh thật. Một đoạn video rõ nét không đồng nghĩa với việc nó phản ánh đầy đủ sự kiện. Một giọng nói giống một người cụ thể không phải lúc nào cũng là phát ngôn thật của người đó.

Vì vậy, cùng với ứng dụng công nghệ để truyền thông, cần tăng cường kiến thức về công nghệ để kiểm chứng. Đây là một yêu cầu mới của “sức đề kháng số”. Cán bộ, đảng viên phải biết công nghệ có thể được sử dụng như thế nào để tạo ra nội dung sai lệch, từ đó không dễ dàng tin hoặc chia sẻ chỉ dựa trên hình thức.

Trong kỷ nguyên số, báo chí cách mạng giữ vai trò quan trọng trong cung cấp thông tin chính xác, định hướng dư luận và lan tỏa những giá trị tích cực. Tài liệu tham khảo của bài viết đã nhấn mạnh vai trò của báo chí, truyền thông trong việc tạo “dòng chảy thông tin tích cực”; kế hoạch của Giải Búa liềm vàng lần thứ XI cũng yêu cầu các tác phẩm phải phản ánh sinh động, có chiều sâu công tác xây dựng Đảng và xây dựng lực lượng Công an Nhân dân.

Một bài báo có sức thuyết phục không nhất thiết phải bắt đầu bằng một vấn đề lớn. Có thể bắt đầu từ một con người, một công việc, một mô hình hoặc một câu chuyện cụ thể. Điều quan trọng là từ cái cụ thể đó phát hiện ra vấn đề có ý nghĩa rộng hơn đối với công tác xây dựng Đảng.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu của Giải Búa liềm vàng: không chỉ kể rằng một đơn vị đã tổ chức một hoạt động, mà phải trả lời được hoạt động ấy giải quyết vấn đề gì; cách làm có điểm gì đáng chú ý; tác động ra sao; điều gì có thể rút ra để nhân rộng; đâu là khó khăn và giải pháp.

Đối với chủ đề bảo vệ nền tảng tư tưởng, báo chí Công an Nhân dân càng cần chú trọng tính chân thực. Những câu chuyện về cán bộ, chiến sĩ phải được xây dựng trên tài liệu, nhân chứng và kết quả công tác có thể kiểm chứng. Không nên “tô hồng” bằng những chi tiết không có căn cứ. Chính sự chân thực làm nên sức thuyết phục của hình ảnh người chiến sĩ Công an.

Bên cạnh bài viết dài, thông tin chính thống cần được thể hiện bằng nhiều hình thức phù hợp với môi trường số: bài viết, ảnh, video, đồ họa thông tin, nội dung ngắn trên nền tảng số. Nhưng dù hình thức thay đổi thế nào, nguyên tắc cốt lõi vẫn là chính xác, có căn cứ, có trách nhiệm và tôn trọng người tiếp nhận.

NGUYỄN TUẤN VŨ

Bài cuối: Xây dựng lực lượng nòng cốt nhưng không tách rời quần chúng