Khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran bước sang ngày thứ 10 vào hôm 9-3, Tehran đã chính thức công bố việc bầu chọn Giáo chủ Mojtaba Khamenei, con trai cố Đại giáo chủ Ali Khamenei, làm lãnh tụ tối cao thứ ba của đất nước.

Tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei (giữa). Ảnh: Getty Images

Trong một tuyên bố, Hội đồng chuyên gia Iran xác nhận việc bầu chọn Giáo chủ Mojtaba Khamenei (sinh năm 1969) làm lãnh tụ tối cao mới của Iran. Vị trí này trao cho ông Mojtaba quyền quyết định cuối cùng đối với mọi vấn đề của đất nước.

Quyết định trên được đưa ra sau khi Đại Giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng trong các cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel hôm 28-2.

Không giống như nhiều nhân vật trong giới lãnh đạo Iran, ông Mojtaba chưa từng ra tranh cử hoặc tham gia bất kỳ cuộc bỏ phiếu công khai nào. Nhưng trong nhiều thập niên, ông là nhân vật có ảnh hưởng lớn trong văn phòng của người cha quá cố, điều phối các hoạt động quân sự và tình báo, đồng thời xây dựng quan hệ thân thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đầy quyền lực. Mối quan hệ này bắt đầu được vun đắp từ khi ông Mojtaba còn phục vụ trong Tiểu đoàn Habib của IRGC và tham gia giai đoạn cuối cùng của cuộc chiến Iran - Iraq vào thập niên 1980. Chính mối liên hệ này đã củng cố vị thế của ông trong hệ thống.

Hội đồng chuyên gia Iran đã kêu gọi người dân nước này duy trì đoàn kết và cam kết ủng hộ ông Mojtaba, nhân vật được đánh giá là theo đường lối cứng rắn tương tự cha mình.

Vali R. Nasr, chuyên gia về Iran và Hồi giáo dòng Shiite tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), cho biết việc bầu chọn ông Mojtaba có thể gây bất ngờ nhưng mang nhiều ý nghĩa. “Đây là sự lựa chọn thể hiện tính liên tục với thời của thân phụ, đồng thời ông Mojtaba cũng sẵn sàng hơn các ứng viên khác trong việc nhanh chóng củng cố quyền lực và kiểm soát hệ thống”, ông Nasr bình luận.

Trong khi đó, nhà phân tích Mehdi Rahmati nhận định ông Mojtaba là lựa chọn sáng suốt nhất vào lúc này vì ông rất am hiểu cách vận hành và điều phối bộ máy an ninh và quân sự.

Cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei từng nói rằng ông không kỳ vọng con trai kế nhiệm mình vì không muốn vị trí này có tính cha truyền con nối, theo các quan chức giấu tên. Cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran 1979 đã lật đổ chế độ quân chủ với cam kết chấm dứt việc chuyển giao quyền lực theo dòng họ và trả lại quyền lực cho nhân dân.

Tuy nhiên, việc ông Mojtaba đắc cử cho thấy các nhóm quyền lực trong nội bộ Iran, bao gồm các giáo sĩ cấp cao, IRGC cùng những chính trị gia có ảnh hưởng, đã đoàn kết lại trong thời điểm khủng hoảng và chiến tranh.

Thực tế, trên khắp hệ thống chính trị và an ninh Iran, các quan chức đã nhanh chóng hoan nghênh việc bổ nhiệm ông Mojtaba làm tân lãnh tụ tối cao. Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Ali Larijani cho rằng nhà lãnh đạo mới có khả năng dẫn dắt Iran vượt qua thời điểm nhạy cảm hiện nay, trong khi IRGC tuyên bố sẵn sàng tuân theo mệnh lệnh của ông Mojtaba, tín hiệu cho thấy sự ủng hộ rộng rãi từ các thể chế cốt lõi của đất nước.

Các nhà phân tích cho rằng việc lựa chọn ông Mojtaba đã phát đi thông điệp rõ ràng rằng các phe phái cứng rắn trong bộ máy quyền lực Iran vẫn đang chiếm ưu thế. Điều này cũng báo hiệu giới lãnh đạo Iran bác bỏ mọi khả năng thỏa hiệp để bảo vệ hệ thống và hiện không nhìn thấy giải pháp nào khác ngoài đối đầu, trả đũa và kiên trì chống đỡ.

Theo các nguồn tin nội bộ, ông Mojtaba sẽ phải đối mặt với áp lực rất lớn cả trong nước lẫn quốc tế, bao gồm cuộc chiến đang leo thang. 

Động thái mới của Iran có thể khiến chiến tranh leo thang hơn bởi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước thừa nhận ông Mojtaba là người kế nhiệm khả dĩ nhất và nhấn mạnh kết quả này là “không thể chấp nhận”.

Hôm 8-3, ông Trump lặp lại quan điểm này, cho rằng lãnh tụ tối cao mới của Iran “sẽ không tồn tại lâu” nếu Tehran không nhận được sự chấp thuận của ông. Chủ nhân Nhà Trắng khăng khăng Mỹ phải có tiếng nói trong hướng đi chính trị tương lai của Iran.

Cùng ngày, quân đội Israel cũng tuyên bố sẽ truy đuổi bất kỳ ai kế nhiệm ông Ali Khamenei.

HẠNH NGUYÊN (Theo Al Jazeera, Guardian)