Tại Hội nghị các bên tham gia Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu lần thứ 28, Việt Nam cam kết hướng tới mục tiêu Net Zero (phát thải ròng bằng không) vào năm 2050. Trong đó, du lịch Net Zero (du lịch không phát thải khí nhà kính) kỳ vọng góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu trên. 

Với du lịch Cần Thơ, mục tiêu không phát thải khí nhà kính đã dần hình thành các mô hình, giải pháp sáng tạo đem đến nhiều giá trị mà thành phố tự hào đang có: các sản phẩm du lịch bảo vệ môi trường có một không hai, hệ sinh thái cồn với du lịch nông nghiệp bản địa riêng có và những “lá phổi xanh” có giá trị đến muôn đời sau.

Du khách trải nghiệm tìm hiểu hệ sinh thái rừng nơi cửa sông giáp biển tại cù lao Dung. Ảnh: Kiều Mai

Cù lao Dung là dải đất nằm ở cuối nguồn sông Hậu, nơi có 3 cửa sông Ðịnh An, Bassac (đã bị bồi lấp) và Trần Ðề đổ ra biển, hình thành nên hệ sinh thái 3 phân tầng ngọt, lợ, mặn. Nơi đây là điểm đến trong hành trình của Dự án Women4Mangrove (W4M), tạo sinh kế cho phụ nữ, làm du lịch cộng đồng kết hợp bảo vệ hệ sinh thái rừng.

Thử nghiệm “Cần Thơ - Road to Net Zero”

Giữa tháng 10-2025, chị Phạm Thị Thúy Diễm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Nữ doanh nhân Cù Lao Dung, cùng thành viên CLB và người dân làm du lịch tại cù lao Dung tất bật chuẩn bị các sản phẩm, dịch vụ để chào đón đoàn 80 sinh viên từ TP Hồ Chí Minh, trong hành trình “Cần Thơ - Road to Net Zero”. Các sinh viên tìm hiểu nông nghiệp, hệ sinh thái rừng, văn hóa bản địa tại các điểm làm du lịch cộng đồng, hệ thống chùa của các dân tộc Kinh - Hoa - Khmer, các loại hình nghệ thuật dân gian, ẩm thực địa phương... 

Chị Phạm Thị Thúy Diễm phấn khởi: “Đây là đoàn khách đông nhất từ trước đến giờ và cũng là đoàn khách đầu tiên đến trong lúc chúng tôi đang triển khai Dự án W4M giai đoạn đầu”. Từ khi tham gia W4M, tiếp xúc các chuyên gia và được tập huấn các kỹ năng, người dân làm du lịch ở cù lao Dung dần định hình và biết cách xây dựng những sản phẩm từ nguồn lực vốn có, tạo bản sắc riêng. Các trải nghiệm dành cho du khách dần đi vào chiều sâu khi kết hợp giữa tìm hiểu văn hóa và trải nghiệm thực tế, tiếp xúc trực tiếp với người dân bản địa.

Du khách Phan Ngọc Anh Thư (TP Hồ Chí Minh) cho biết: “Lần đầu tôi được bơi ghe khám phá rừng ngập mặn, tìm hiểu về hệ sinh thái độc đáo của cù lao Dung. Hấp dẫn nhất là cùng các cô, chú sinh sống ở đây trải qua lao động hằng ngày, tận tay hái hoa bần hay chặt dừa nước và được thưởng thức nông sản tươi mới, ngon lành. Chúng tôi thực sự chạm vào văn hóa bản địa, từ người dân đến các phong tục tập quán, đời sống, ẩm thực”. Du khách Hoàng Trung Hải (TP Hồ Chí Minh) nói: “Tôi sinh ra và lớn lên ở thành phố, nên đây là trải nghiệm hết sức đặc biệt. Hệ sinh thái rừng ngập mặn nơi đây cho thấy rõ về sự đa dạng sinh học ở Việt Nam. Từ cây bần, đước, dừa nước... đều có những câu chuyện thú vị, mới mẻ để du khách hiểu về văn hóa, môi trường. Từ đây, chúng tôi có thêm kiến thức và tự ý thức bảo vệ môi trường”.

Cù lao Dung có hệ sinh thái đa dạng, được bao bọc bởi 17km đường bờ biển, trên 1.700ha diện tích rừng phòng hộ, tạo thành vùng bãi bồi đầy tiềm năng để địa phương phát triển du lịch sinh thái gắn với rừng ngập mặn ven biển. 

Vùng nguyên liệu dừa nước để làm dừa nước sấy dẻo tại cù lao Dung. Ảnh: KIỀU MAI

W4M trao sinh kế phát triển du lịch bền vững

ThS Nguyễn Thị Thu Thủy, Chủ nhiệm Dự án W4M, công tác tại Khoa Du lịch, Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh (UEH), chia sẻ: “W4M được tài trợ bởi SEA Grants - một sáng kiến thuộc Dự án SAP SCS GEF/UNEP/UNOPS (do Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc chủ trì, Quỹ Môi trường Toàn cầu tài trợ - PV), nhằm trao quyền cho phụ nữ thông qua phát triển sinh kế bền vững kết hợp bảo tồn và tái sinh rừng ngập mặn tại cù lao Dung”.

Dự án có 4 mục tiêu chính: chuyển đổi và nâng cao hiệu quả bảo tồn rừng ngập mặn thông qua kết hợp sinh kế, phục hồi rừng và xây dựng năng lực cộng đồng; thành lập vườn ươm cây giống rừng ngập mặn và trung tâm đào tạo phục hồi rừng do phụ nữ điều hành, tạo cơ hội việc làm và tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong quản trị tài nguyên; hỗ trợ phát triển sinh kế OCOP thuận thiên: trà hoa bần chua, dừa nước sấy dẻo gắn với khai thác bền vững, không làm suy giảm diện tích rừng; phát triển mô hình du lịch nông nghiệp giáo dục dựa trên nguồn lực địa phương, nhằm thúc đẩy hệ sinh thái rừng ngập mặn và giá trị văn hóa đặc hữu nơi đây.

Trồng cây thử nghiệm tại khu vực Dự án W4M hỗ trợ trồng rừng ở cù lao Dung. Ảnh: Dự án cung cấp.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Sương, Giám đốc điều hành Haiau Educursions, Phó Chủ nhiệm Dự án W4M, chia sẻ: “W4M là dự án duy nhất của Việt Nam nằm trong 7 dự án được SEA Grants chọn từ 113 dự án gửi về. Các dự án cộng đồng đều có mục tiêu bảo vệ, bảo tồn các hệ sinh thái biển, ven bờ ở Biển Đông và Vịnh Thái Lan. W4M không chỉ tạo sinh kế bền vững cho phụ nữ địa phương mà còn kỳ vọng phát triển 5ha rừng ngập mặn, bảo tồn tri thức bản địa, nghệ thuật dân gian gắn với phát triển du lịch bền vững”.

Với vai trò đơn vị đồng hành, Haiau Educursions cùng người dân địa phương, CLB Nữ doanh nhân Cù Lao Dung xây dựng các sản phẩm, dịch vụ du lịch đặc trưng. Nổi bật là chương trình “Cần Thơ - Road to Net Zero”, bước đầu thử nghiệm với sự đồng hành của sinh viên Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh. TS Vũ Triết Minh, Giảng viên Khoa Tiếng Pháp, Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, cho biết: “Hành trình “Cần Thơ - Road to Net Zero” là một trong những hoạt động nằm trong chương trình “Tăng cường tính bền vững trong giảng dạy và nghiên cứu du lịch theo hướng bền vững” do Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) tài trợ, có sự đồng hành của Haiau Educursions. Cù lao Dung là điểm đến vì có mô hình du lịch cộng đồng, nông nghiệp kết hợp giáo dục hướng đến giá trị bền vững”.

W4M được triển khai trong 14 tháng (từ 30-9-2025 đến 30-11-2026) trên địa bàn xã An Thạnh và xã Cù Lao Dung. Hiện dự án được triển khai khoảng 3 tháng. Chị Phạm Thị Thúy Diễm nói: “Nhờ sự tư vấn và đồng hành của các chuyên gia, chúng tôi khai thác nông sản địa phương để xây dựng những trải nghiệm, hoạt động du lịch đặc sắc, nâng cao giá trị nông sản”.

Du khách trải nghiệm trồng rừng ở cù lao Dung. Ảnh: KIỀU MAI

Đó là chuỗi giá trị khai thác từ cây bần và dừa nước - thực vật bản địa đặc trưng. Sản phẩm trà bần và dừa nước sấy dẻo đã dần hình thành, bên cạnh các hoạt động trải nghiệm gắn liền với khám phá hệ sinh thái ngập mặn. Người dân ở Cù Lao Dung có mục tiêu là cộng đồng chung tay làm du lịch một cách tốt nhất, bền vững và đã bắt đầu xây dựng trải nghiệm du lịch giáo dục kết hợp bảo vệ môi trường, hình thành các mô hình du lịch sinh thái thủy sản dưới tán rừng, đầu tư các dịch vụ hỗ trợ trồng rừng, trải nghiệm ở các bãi bồi ven biển...

ThS. Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết: “Chúng tôi kỳ vọng dự án tạo ra một chuỗi sinh kế thuận thiên do cộng đồng vận hành; đồng thời giữ vững và mở rộng diện tích rừng ngập mặn. Qua đó, từng bước hình thành mô hình mẫu có thể nhân rộng cho các địa phương ven biển khác”.

ÁI LAM