Từ những sản phẩm dệt lanh qua đôi bàn tay phụ nữ dân tộc Mông, xã Lùng Tám (tỉnh Tuyên Quang) đang tìm hướng kết nối nghề truyền thống với hoạt động trải nghiệm, giới thiệu văn hóa và tiêu thụ sản phẩm.

Cùng với ẩm thực, trang phục, trò chơi dân gian, nghề dệt trở thành nguồn lực để địa phương tạo sức hút cho du lịch, mở thêm cơ hội sinh kế và khuyến khích người dân gìn giữ bản sắc.

Đôi bàn tay người thợ lưu giữ những đường nét hoa văn truyền thống trên nền vải lanh.

Giữ nghề để tạo sinh kế, đón khách

Câu chuyện ấy gắn với hành trình bền bỉ của nghệ nhân Vàng Thị Mai, Giám đốc Hợp tác xã Lanh Lùng Tám. Năm 2001, bà đứng ra thành lập hợp tác xã với hơn 10 thành viên. Những ngày đầu, việc phụ nữ đi làm tập trung còn xa lạ với nhiều gia đình người Mông. Bà phải kiên trì vận động, giúp các gia đình hiểu rằng người phụ nữ có việc làm, có thu nhập sẽ góp phần giảm bớt khó khăn trong cuộc sống.

Từ khởi đầu ấy, hợp tác xã từng bước đưa sản phẩm lanh đến thị trường trong nước và quốc tế, đồng thời duy trì truyền dạy kỹ năng cho người học nghề. Hành trình của bà Mai cho thấy một hướng gìn giữ văn hóa từ đời sống: tạo điều kiện để người biết nghề tiếp tục làm nghề, sản phẩm có người mua và phụ nữ có thêm cơ hội chủ động về kinh tế.

Theo bà Mai, muốn giữ được nghề dệt lanh phải có người tiếp nối và tìm được đầu ra cho sản phẩm. Đón khách đến làng nghề là một cách gắn việc giữ nghề với sinh kế của người dân. Qua từng thao tác dệt vải, vẽ sáp ong, thêu hoa văn..., du khách có dịp tìm hiểu công sức, sự khéo léo của người thợ và lựa chọn những sản phẩm mang dấu ấn văn hóa dân tộc Mông làm quà.

Sức hấp dẫn của nghề dệt lanh nằm trong từng công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo. Từ tước sợi, se sợi đến dệt vải, nhuộm chàm, thêu, đắp vải màu, vẽ sáp ong, người thợ gửi vào sản phẩm kỹ năng tích lũy qua nhiều năm. Những chiếc túi, ví, khăn hay bộ trang phục mang hoa văn truyền thống vì thế chứa đựng cả công sức lao động và hiểu biết văn hóa được trao truyền giữa các thế hệ.

Du khách tìm hiểu kỹ thuật vẽ sáp ong truyền thống của người Mông ở Lùng Tám.

Đối với khách tham quan, việc quan sát người thợ làm việc, tìm hiểu nguyên liệu và thử một số thao tác dưới sự hướng dẫn tạo thêm chiều sâu cho chuyến đi. Một sản phẩm được giới thiệu cùng cách làm, công dụng và những nét riêng của hoa văn sẽ giúp người mua hiểu rõ hơn giá trị mình lựa chọn. Người làm nghề cũng có dịp lắng nghe nhu cầu của khách, hoàn thiện mẫu mã, cách giới thiệu và đóng gói sản phẩm.

Ngày hội văn hóa các dân tộc xã Lùng Tám năm 2026, dự kiến tổ chức trong hai ngày 24 - 25/10, là dịp để địa phương giới thiệu rõ hơn những giá trị ấy. Theo kế hoạch, không gian văn hóa dệt lanh được bố trí riêng, do hợp tác xã dệt lanh của xã thực hiện. Cùng với trưng bày sản phẩm, chương trình dự kiến trình diễn các công đoạn từ thu hoạch, tước sợi, se sợi đến nhuộm chàm, dệt vải, thêu hoa văn và may trang phục truyền thống.

Việc giới thiệu quy trình làm ra sản phẩm trong cùng không gian giới thiệu sản phẩm giúp du khách hình dung hành trình từ cây lanh đến thành phẩm. Những kỹ năng vốn quen thuộc trong cuộc sống của người dân trở thành nội dung để du khách tìm hiểu, giao lưu. Đây cũng là cơ hội để người trẻ tiếp cận nghề, nhận biết công sức của các bà, các mẹ và hiểu thêm giá trị của những sản phẩm gắn với văn hóa dân tộc mình.

Theo ông Hà Văn Chung, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lùng Tám, bảo tồn văn hóa cần bắt đầu từ việc khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm của người dân đối với những giá trị được các thế hệ trước trao truyền. Địa phương hướng tới tạo điều kiện để nghệ nhân, người làm nghề và cộng đồng các thôn trực tiếp giới thiệu bản sắc; khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu, học hỏi, tiếp nối. Khi người dân nhận thấy giá trị của nghề truyền thống và có cơ hội cải thiện đời sống từ nghề, việc gìn giữ văn hóa sẽ có thêm động lực.

Tạo sức hút từ sự tham gia của cộng đồng

Bên cạnh dệt lanh, Lùng Tám còn có những nét văn hóa trong ẩm thực, trang phục và sinh hoạt cộng đồng để giới thiệu với du khách. Theo kế hoạch ngày hội, các cuộc thi nấu mèn mén, giã bánh dày, trình diễn trang phục sẽ được tổ chức cùng các môn thể thao dân tộc, trò chơi dân gian như đẩy gậy, đi cà kheo, kéo co, tung còn.

Cả 8 thôn trên địa bàn xã được huy động tham gia, từ lựa chọn nghệ nhân, diễn viên, vận động viên đến chuẩn bị sản phẩm, gian hàng. Mỗi thôn có thể mang đến những kỹ năng, món ăn và sản vật gắn với đời sống của mình. Qua đó, người dân trực tiếp góp phần tạo nên nội dung ngày hội, đồng thời có cơ hội giới thiệu, bán sản phẩm và tham gia cung cấp dịch vụ.

Nghệ nhân người Mông tỉ mỉ tạo hoa văn sáp ong trên vải lanh.

Sự tham gia của cộng đồng là điều kiện để hoạt động du lịch thể hiện được nét riêng của địa phương. Một món ăn được giới thiệu bởi người thường xuyên chế biến, một thao tác dệt được hướng dẫn bởi người thợ có kinh nghiệm hay một bộ trang phục được giải thích về cách làm đều giúp cuộc gặp giữa người dân và du khách trở nên gần gũi hơn.

Ngày hội văn hóa các dân tộc xã Lùng Tám được tổ chức gắn với Lễ hội Hoa Tam giác mạch tỉnh Tuyên Quang lần thứ XII năm 2026. Theo kế hoạch của UBND xã, địa điểm dự kiến là sân vận động Nà Sài, khai mạc lúc 7 giờ 30 phút ngày 24/10. Ngoài các hoạt động văn hóa, thể thao, chương trình có không gian trưng bày, bán sản phẩm địa phương và dự kiến có 6 gian hàng ẩm thực.

Để kết nối chương trình với các hành trình tham quan, UBND xã giao Phòng Văn hóa - Xã hội phối hợp với Trung tâm Xúc tiến du lịch tỉnh bố trí, hỗ trợ các công ty lữ hành đưa khách đến địa phương trong dịp ngày hội. Đây là cơ hội để các đơn vị đưa khách tìm hiểu thêm sản phẩm, dịch vụ của Lùng Tám; đồng thời giúp hợp tác xã và người dân tiếp cận nhu cầu của các đoàn khách.

Ông Nguyễn Chiến Thuật, Chủ tịch UBND xã Lùng Tám cho biết, thông qua ngày hội, địa phương mong muốn giới thiệu những giá trị văn hóa, sản phẩm đặc trưng và sự mến khách... Công tác tổ chức hướng tới sự thuận tiện, an toàn, thân thiện, tạo điều kiện để người dân, hợp tác xã và hộ kinh doanh tham gia giới thiệu, bán sản phẩm, cung cấp dịch vụ. Cùng với quảng bá, xã chú trọng phối hợp với các đơn vị lữ hành, tìm kiếm cơ hội kết nối trải nghiệm văn hóa với hành trình du lịch.

Chất lượng đón tiếp cũng được đặt ra bằng những công việc cụ thể. Theo kế hoạch, địa phương sẽ kiểm tra việc niêm yết, công khai giá dịch vụ tại các cơ sở lưu trú, nhà hàng, quán ăn; bảo đảm an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự và hướng dẫn phương tiện dừng, đỗ. Đoàn viên, thanh niên được phân công hỗ trợ, hướng dẫn khách tham quan.

Các thôn được vận động chỉnh trang nhà cửa, đường làng, ngõ xóm, giữ gìn vệ sinh và tạo cảnh quan sạch đẹp. Những việc này góp phần tạo không gian đón khách thuận tiện từ khu vực tổ chức chương trình đến các tuyến đường, khu dân cư. Sự niềm nở của người dân, thông tin hướng dẫn rõ ràng và giá dịch vụ công khai là những yếu tố thiết thực để xây dựng thiện cảm với điểm đến.

Từ câu chuyện của bà Vàng Thị Mai và những người phụ nữ làm nghề dệt lanh có thể thấy, giá trị văn hóa được tiếp nối khi gắn với công việc, thu nhập và sự chủ động của người dân. Phát triển du lịch mở thêm cơ hội để những kỹ năng thủ công được giới thiệu, sản phẩm tìm được khách hàng và người trẻ có thêm lý do học nghề.

Với Lùng Tám, ngày hội sắp tới là dịp tăng cường những kết nối ấy. Khi trải nghiệm tại làng nghề, ẩm thực và sinh hoạt văn hóa được tổ chức phù hợp, có sự phối hợp với đơn vị lữ hành và dịch vụ chu đáo, địa phương có thêm điều kiện đưa bản sắc trở thành sức hút của điểm đến, đồng thời tạo nguồn lực để cộng đồng tiếp tục gìn giữ những giá trị truyền thống.

MINH TÂM (TTXVN)