Các đại sứ Liên minh châu Âu (EU) nhất trí tăng cường nỗ lực thuyết phục Tổng thống Mỹ Donald Trump không áp thuế đối với các đồng minh tại châu lục này liên quan vấn đề Greenland, song cũng chuẩn bị các biện pháp trả đũa trong trường hợp Washington chính thức áp dụng đòn thuế.

Các lãnh đạo EU thảo luận tại Hội đồng châu Âu. Ảnh: EU

Hôm 17-1, Tổng thống Trump đe dọa áp thuế 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 8 quốc gia châu Âu phản đối kế hoạch của Mỹ mua đảo Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch. Mức thuế này có hiệu lực từ ngày 1-2 và sẽ tăng lên 25% vào đầu tháng 6.

Chiều 18-1, Cộng hòa Cyprus - quốc gia Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU - đã triệu tập cuộc họp khẩn cấp các đại sứ EU tại Brussels (Bỉ) để đánh giá tình hình và thảo luận phương án ứng phó. Nhiều ý kiến đề xuất EU cần duy trì lập trường thống nhất, tránh để các biện pháp đơn phương làm gia tăng chia rẽ trong nội bộ.

Trong tuyên bố chung, nhóm 8 quốc gia châu Âu (Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan) khẳng định cam kết tăng cường an ninh khu vực Bắc Cực trong khuôn khổ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), đồng thời nhấn mạnh mọi biện pháp hợp tác đều phải dựa trên nguyên tắc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch. Mặc dù ưu tiên đàm phán hơn là trả đũa, các quan chức EU cũng cân nhắc các biện pháp đối phó với cuộc chiến thương mại của ông Trump.

Xem xét áp thuế lên hàng hóa Mỹ

Hôm 18-1, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã quyết định triệu tập hội nghị thượng đỉnh bất thường của các nhà lãnh đạo EU dự kiến vào ngày 22-1 để thảo luận các biện pháp đối phó sau “tối hậu thư” của ông Trump. Phát biểu sau khi công bố quyết định triệu tập hội nghị, ông Costa khẳng định EU “sẵn sàng tự vệ trước mọi hình thức cưỡng ép”, đồng thời nhấn mạnh việc sử dụng thuế quan như công cụ gây sức ép là không phù hợp với các cam kết thương mại song phương giữa EU và Mỹ, có nguy cơ làm tổn hại nghiêm trọng quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Tại hội nghị sắp tới, giới lãnh đạo EU dự kiến sẽ bàn về phương án áp đặt thuế quan lên 93 tỉ euro (hơn 107 tỉ USD) hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ. Biện pháp này được công bố vào đầu năm ngoái nhằm trả đũa đòn thuế từ Washington, nhưng được hoãn lại vì hai bên đạt thỏa thuận thương mại hồi tháng 7-2025. Biện pháp trên có thể tự động kích hoạt vào ngày 6-2, sau khi thời hạn đình chỉ 6 tháng kết thúc.

Đòn trả đũa thứ hai được EU xem xét là sử dụng công cụ chống cưỡng ép (ACI). Có hiệu lực từ cuối năm 2023, ACI là biện pháp trả đũa thương mại mạnh mẽ nhất của EU và chưa từng được kích hoạt. Công cụ này có thể hạn chế quyền tiếp cận các gói thầu công, hoạt động đầu tư hoặc ngân hàng, hay hạn chế thương mại trong ngành dịch vụ, vốn là lĩnh vực mà Mỹ có thặng dư với EU. Một nguồn tin nội bộ tiết lộ phương án áp thuế nhận được ủng hộ rộng rãi hơn so với kích hoạt ACI, hành động có nguy cơ làm xung đột leo thang.

Châu Âu do dự trả đũa Mỹ, một phần vì Brussels phụ thuộc vào Washington về công nghệ quân sự và sự hỗ trợ đối với NATO. Tuy nhiên, ông Brando Benifei, thành viên Nghị viện châu Âu (EP), tin rằng cách tính toán này có thể đang thay đổi, một phần do dư luận ở châu Âu ngày càng công kích Mỹ.

Theo ước tính của hãng tin Bloomberg, nếu ông Trump hiện thực hóa lời đe dọa áp thuế 25%, xuất khẩu của 8 quốc gia châu Âu sang Mỹ có thể giảm tới 50%, trong đó Đức, Thụy Điển và Đan Mạch là những nước chịu tác động nặng nề nhất.

Thỏa thuận thương mại lâm nguy

Kế hoạch áp thuế mới của ông Trump rõ ràng có nguy cơ làm sụp đổ thỏa thuận thương mại Mỹ - EU. Theo thỏa thuận, EP dự kiến sẽ tổ chức bỏ phiếu về dỡ bỏ thuế với hàng công nghiệp Mỹ, trụ cột quan trọng trong thỏa thuận với Washington, vào cuối tháng này. Tuy nhiên, cơ quan lập pháp châu Âu nhiều khả năng sẽ “đóng băng” việc phê chuẩn thỏa thuận. Các nghị sĩ cấp cao EP cho biết cuộc bỏ phiếu phê chuẩn văn kiện hiện không nhận đủ sự ủng hộ để được thông qua.

Thỏa thuận trên vốn đã đối mặt với nhiều chỉ trích vì tính chất mất cân đối, khi EU đồng ý không đánh thuế hàng hóa của Mỹ, còn Washington sẽ áp thuế 15% lên hàng nhập khẩu từ khối này và 50% đối với thép.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)