Tăng chi tiêu công để xây dựng hệ thống tàu điện ngầm đặt ra nhiều nguy cơ rủi ro đối với đầu tư Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Mở rộng tuyến tàu điện ngầm đến các khu vực dân cư thưa thớt có tiềm năng trở thành khu đô thị sầm uất trong tương lai được Chính phủ Trung Quốc nhận định là chính sách mang tầm "chiến lược" và chủ trương áp dụng tại một số thành phố. Tuy nhiên, hãng tin Anh Reuters cho rằng một số vấn đề tồn tại song song đang đặt Bắc Kinh trước những nguy cơ rủi ro về đầu tư.

Là nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới nhưng với tình hình tăng trưởng được cho là trì trệ nhất 13 năm qua trong giai đoạn gần đây, Trung Quốc một lần nữa áp dụng mô hình "thử và kiểm tra" trong đầu tư để hỗ trợ tăng trưởng mà điển hình thời gian qua là đẩy mạnh xây dựng hàng loạt hệ thống tàu điện ngầm, cầu cống và các công trình phụ trợ khác.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2012, Bắc Kinh đã phê duyệt xây dựng và mở rộng các tuyến tàu điện ngầm tại 23 thành phố của Trung Quốc. Trong đó, thành phố Nam Xương với 3 triệu dân, tương đối nhỏ so với tiêu chuẩn chung, cũng nằm trong danh sách được cấp phép xây dựng. Lý giải điều này, Chính phủ Trung Quốc cho rằng chẳng bao lâu nữa Nam Xương sẽ gia nhập hàng ngũ các "đô thị lớn" khi mật độ dân số của thành phố thuộc khu vực miền Đông này ngày càng gia tăng với dự kiến sẽ tăng 15% vào năm 2015. Khi đó, kế hoạch xây dựng hai tuyến tàu điện ngầm hơn 51 km vào năm 2015 với chi phí ước tính 4,3 tỉ USD - gần 10% GDP và 67% doanh thu tài chính năm 2011 cùng nhiều khoản đầu tư bổ sung để mở rộng thêm 117 km đến năm 2020 được cho "sẽ bắt kịp và đáp ứng nhu cầu của người dân".

"Trong tương lai, khi chúng ta muốn duy trì tăng trưởng thì phải cần các dự án đầu tư thậm chí còn lớn hơn"- chuyên gia kinh tế Zhang Zhiwei của Nomura khẳng định. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), các nền kinh tế tư nhân và ngay cả chính quyền Bắc Kinh cũng đều có chung quan điểm rằng Trung Quốc cần dựa vào đầu tư để thúc đẩy nền kinh tế đang suy giảm.

Để làm được điều ấy, Chính phủ Trung Quốc cho phê duyệt các dự án xây dựng đã được lên kế hoạch với hy vọng đây sẽ là cách hỗ trợ nền kinh tế tốt hơn so với gói kích thích trị giá khoảng 640,87 tỉ USD được tung ra trong giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Theo một số nhà kinh tế, các khoản đầu tư trong năm 2008 không mấy thay đổi so với năm 2011 khi chiếm một nửa GDP của Trung Quốc.

Mặc dù vậy, nguy cơ của việc dựa vào đầu tư để kích thích tăng trưởng lại có thể tạo ra "sản phẩm phụ" chẳng hạn như công trình chẳng đi đến đâu, tạo thêm nhiều nợ xấu, lạm dụng công quỹ nhà nước... Các nhà phê bình về vấn đề chi tiêu cơ sở hạ tầng của Trung Quốc trưng ra bằng chứng cho thấy rủi ro tiềm tàng khi trích dẫn số nợ chính quyền địa phương đang gánh sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2009 khoảng 1.700 tỉ USD. Các nhà nghiên cứu của IMF hồi tháng 11 năm rồi ước tính Trung Quốc đầu tư vượt mức khoảng 4%GDP/năm-tương đương 303 tỉ USD, và theo họ, Trung Quốc cần giảm đầu tư khoảng 10% GDP để duy trì tính ổn định cho nền kinh tế.

Theo ông Gerald Ollivier, chuyên gia về cơ sở hạ tầng làm việc cho Ngân hàng Thế giới tại Trung Quốc, việc xây dựng mở rộng hệ thống tàu điện ngầm tại các khu vực có thể trở thành các đô thị sầm uất trong tương lai cho phép các thành phố lân cận thiết lập kế hoạch môi trường đô thị trước khi quá muộn. Olivier cho rằng làm điều ấy ngay từ bây giờ có thể tiết kiệm chi phí vì việc xây dựng các tuyến tàu điện ngầm sẽ trở nên đắt đỏ khi nền kinh tế phát triển, nhấn mạnh rằng mỗi dự án tàu điện ngầm cần được xem xét dựa trên lợi ích riêng của nó. Song, có lẽ điều này chỉ phù hợp với Bắc Kinh và Thẩm Quyến, nơi xếp thứ hai và thứ ba thế giới về "độ nghẽn trong giao thông" theo nghiên cứu của IBM, hơn là thành phố Nam Xương khi lợi ích trong tương lai còn quá mơ hồ so với những rủi ro đối với kinh tế trước mắt.

VI VI (Theo Reuters)