Khu vực Mỹ Latinh và vùng Caribe đang chứng kiến xu hướng tỷ lệ sinh sụt giảm với tốc độ chưa từng có, khi vai trò làm mẹ dần được nhìn nhận lại như sự lựa chọn chủ động hơn là nghĩa vụ hay bản năng sinh học của người phụ nữ.

Việc có con không còn là ưu tiên của thế hệ trẻ. Ảnh: Periódico UNAL

Tại các thành phố lớn như Santiago (Chile), Bogotá (Colombia) hay Rio de Janeiro (Brazil), người ta dễ dàng nhìn thấy những tấm bảng quảng cáo khổng lồ giới thiệu các khu nhà ở mới, với điểm nhấn thường thấy là môi trường sống thân thiện với thú cưng. Các nhà đầu tư bất động sản coi đây là yếu tố chính để thu hút khách hàng, trong bối cảnh ngày càng có nhiều hộ gia đình xem thú cưng như một thành viên trong gia đình và lựa chọn sinh ít con.

Tại các thủ đô Buenos Aires (Argentina) và Quito (Ecuador), người ta ghi nhận có một xu hướng đang nổi lên gần đây, đó là các gia đình lựa chọn sinh ít con hoặc không sinh con, mà chỉ nuôi thú cưng. Đây được xem là biểu hiện rõ rệt nhất về sự thay đổi của thế hệ trẻ, khi nhu cầu làm cha mẹ không còn được đề cao, dẫn tới sự sụt giảm tỷ lệ sinh với tốc độ chưa từng có.

Trong khảo sát dân số năm 2024, Ủy ban Kinh tế Mỹ Latinh và Caribe của Liên Hiệp Quốc (ECLAC) cho biết tổng tỷ suất sinh ở khu vực từ mức trung bình 5,8 con vào năm 1950 giờ chỉ còn 1,8 con/phụ nữ. Trong nhân khẩu học, mức sinh thay thế 2,1 là số con trung bình cần thiết để duy trì dân số ổn định. Tại Chile, con số này thậm chí giảm chỉ còn 1,1 con trên mỗi phụ nữ - thấp nhất ở Mỹ Latinh và thuộc hàng thấp nhất trên thế giới.

Các chuyên gia cho rằng tỷ lệ sinh giảm là sự kết hợp của nhiều yếu tố - các chính sách về y tế và giáo dục, sự bất bình đẳng kinh tế, những kỳ vọng mới về giới tính và bối cảnh văn hóa, trong đó “sinh con” không còn là điều bắt buộc đối với phụ nữ.

Theo nhà xã hội học Martina Yopo Díaz, giới trẻ hiện nay ưu tiên chất lượng cuộc sống bản thân hơn nhu cầu sinh con. Đơn cử như Chile, tỷ lệ mang thai ở phụ nữ trẻ (gồm trẻ vị thành niên) trong thập kỷ qua giảm gần 80% khi nước này áp dụng các chính sách nâng cao sức khỏe cộng đồng gắn liền với thúc đẩy quyền tự chủ sinh sản và khả năng tiếp cận các biện pháp tránh thai.

Giáo dục cũng đóng vai trò thiết yếu, khi phụ nữ có trình độ học vấn cao thường sinh ít con hơn. Theo dự án nghiên cứu và xuất bản khoa học trực tuyến Our World in Data, phụ nữ Mexico những năm 1990 trung bình có 3,4 con và tiếp thu 6,4 năm học phổ thông; đến năm 2020, khi trình độ văn hóa được nâng lên với số năm học trung bình hơn 10 năm, tỷ suất sinh giảm còn 1,9 con. Xu hướng chuyển đổi nhân khẩu học và giáo dục tương tự cũng được thấy ở Colombia, Brazil và nhiều quốc gia khác.

Về lâu dài, mức sinh giảm kết hợp với tuổi thọ trung bình tăng cao là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến già hóa dân số, từ đó gây áp lực lên tăng trưởng kinh tế, hệ thống chăm sóc sức khỏe và phúc lợi xã hội. Trên phạm vi toàn cầu, nhiều quốc gia đã thực hiện các chính sách khuyến khích sinh sản - như tăng tiền thưởng, áp dụng chính sách hỗ trợ gia đình, nhưng kết quả đến nay là chưa bền vững và không đảm bảo đảo ngược được xu hướng già hóa.

Vì vậy, theo bà Díaz, các nhà hoạch định chính sách có thể xem xét tạo điều kiện thuận lợi hơn cho những người muốn làm cha mẹ nhưng không đủ tài chính, thời gian hoặc sự ổn định. Thay vì tập trung vào câu hỏi có bao nhiêu trẻ em được sinh ra, bà đề xuất nên tập trung xây dựng một xã hội mà trong đó “quyết định sinh con không phải là gánh nặng đối với một nhóm người cụ thể nào, đặc biệt là phụ nữ”.

MAI QUYÊN (Theo CNN)