Từng là nơi “khoe” thành tựu của các cường quốc thời Chiến tranh Lạnh, không gian giờ đây trở thành đấu trường then chốt khi các nước cạnh tranh lợi thế về quân sự và công nghệ.

Bộ trưởng Không quân Mỹ Meink phát biểu tại hội nghị hôm 14-9. Ảnh: Air & Space Forces Association

Ngày 14-9, Mỹ lần đầu xác nhận đã triển khai vũ khí trên quỹ đạo. “Mỹ có vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo, có khả năng bảo vệ lực lượng liên quân trước các hành động thù địch từ đối phương”, Bộ trưởng Không quân Troy Meink phát biểu tại Hội nghị Hàng không, Vũ trụ và Không gian mạng ở bang Maryland.

Tuyên bố trên dường như nhằm gửi thông điệp tới Nga và Trung Quốc rằng Mỹ hiện đã công khai tham gia cuộc cạnh tranh quân sự ngày càng “nóng” giữa các cường quốc trong không gian, ở một cấp độ có khả năng dẫn đến hoạt động tác chiến sử dụng vũ khí động năng. Cả hai quốc gia này đều đã đạt được những bước tiến lớn về năng lực không gian trong những năm gần đây, trong đó Mát-xcơ-va theo đuổi các loại vũ khí chống vệ tinh, còn Bắc Kinh đầu tư vào những phương tiện nhằm phá hủy hoặc làm gián đoạn các vệ tinh Mỹ.

Trong khi đó, Lực lượng Không gian Mỹ (USSF), được thành lập vào năm 2019, đang đóng vai trò chính trong việc triển khai các vũ khí không gian và bảo vệ các vệ tinh thiết yếu. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đề xuất ngân sách hơn 71 tỉ USD cho USSF trong tài khóa 2027, cao hơn gấp đôi mức chi tiêu của năm ngoái.

USSF định nghĩa “kiểm soát không gian” là các “hoạt động cần thiết để cạnh tranh và kiểm soát mặt trận vũ trụ” theo hướng phòng thủ hoặc tấn công, với mục đích chiếm ưu thế trong không gian. Trong khuôn khổ tác chiến, lực lượng này cho biết các cuộc tấn công trên quỹ đạo có thể bao gồm việc sử dụng cả vũ khí động năng (loại phương tiện phá hủy về mặt vật lý) và vũ khí phi động năng.

Victoria Samson, Giám đốc phụ trách an ninh và ổn định không gian thuộc Tổ chức Secure World Foundation, nhận định rằng xét đến chính sách của Mỹ nhằm tránh những hành động tạo ra mảnh vỡ, vũ khí mà Bộ trưởng Meink vừa úp mở có thể là một thiết bị gây nhiễu đặt trên không gian.

Vũ trụ ngày càng được xem như một thành phần mang tính sống còn đối với an ninh quốc gia, khi phần lớn nền kinh tế thế giới phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng không gian, chẳng hạn như các vệ tinh.

Lá chắn “Vòm Vàng”

Thông báo của ông Meink được đưa ra trong bối cảnh Mỹ đang gấp rút xây dựng các năng lực không gian cho hệ thống phòng thủ tên lửa “Vòm Vàng”. Bộ trưởng Không quân Mỹ cho biết hiện đã có phần cứng sẵn sàng được phóng để trang bị cho các tên lửa đánh chặn đặt trên không gian.

Nga và Trung Quốc cũng đã đầu tư mạnh vào năng lực tên lửa đạn đạo, tên lửa siêu vượt âm và các tên lửa hiện đại khác mà về lý thuyết có thể nhắm tới lãnh thổ Mỹ. Hiện Mỹ chưa có hệ thống đánh chặn tên lửa toàn diện để bảo vệ đất nước trước những mối đe dọa như vậy.

Tuy nhiên, kiến trúc cụ thể của “Vòm Vàng” được xếp vào diện bí mật, trong khi vấn đề ngân sách đã trở thành điểm tranh cãi giữa các nghị sĩ và Lầu Năm Góc. Các tên lửa đánh chặn đặt trên không gian là thành phần cốt lõi của “Vòm Vàng” và dự báo sẽ là hạng mục đắt đỏ nhất của hệ thống vốn do ông Trump đề xuất.

Hồi tháng 5, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) ước tính lá chắn này có thể tiêu tốn tới 1.200 tỉ USD trong vòng 20 năm. Nhà Trắng ban đầu dự trù toàn bộ dự án sẽ “ngốn” 175 tỉ USD trong 3 năm. Chi phí này hiện đã tăng lên khoảng 185 tỉ USD, trong đó 10 tỉ USD bổ sung sẽ dành cho các hệ thống trên không gian.

Quá trình quân sự hóa không gian bắt nguồn từ thời Chiến tranh Lạnh. Sau khi Liên Xô phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới là Sputnik vào năm 1957, Mỹ và Nga bắt đầu tìm cách bảo vệ các vệ tinh của mình và làm gián đoạn hoạt động của các vệ tinh đối phương.

Hiệp ước Không gian Vũ trụ năm 1967 cấm triển khai vũ khí hủy diệt hàng loạt trên quỹ đạo, nhưng không cấm vũ khí quy ước trong môi trường này.

HẠNH NGUYÊN (Theo AFP, Washington Times)